III CRN 153/82

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN A. Filcek. Sędziowie SN: J. Ignatowicz, A. Wielgus (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z powództwa Anny S., Wojciecha S. i Rafała S. przeciwko Polskim Kolejom Państwowym - Wschodnia Dyrekcja Okręgowa Kolei Państwowych w L. o odszkodowanie i rentę na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Radomiu z dnia 24 września 1981 r.uchylił zaskarżony wyrok oraz wyrok Sądu Rejonowego w Radomiu z dnia 24 kwietnia 1981 r. i przekazał sprawę temu Sądowi do ponownego rozpoznania i orzeczenia o wpisie od rewizji nadzwyczajnej.Uzasadnienie faktycznePowodowie żądali zasądzenia od strony pozwanej odszkodowania i renty twierdząc, że w dniu 9 kwietnia 1979 r. zginął tragicznie ich mąż i ojciec Henryk S. Powodowie otrzymali od ZUS jednorazowe odszkodowanie i rentę, ale świadczenia te nie pokrywają całości poniesionej przez nich szkody, dlatego dochodzą jej wyrównania na zasadach ogólnych prawa cywilnego. Pozwani w sprawie byli Centralna Dyrekcja Okręgowa Kolei Państwowych w Warszawie jako pracodawca Henryka S. oraz Wschodnia Dyrekcja Okręgowych Kolei Państwowych w Lublinie, na której terenie doszło do śmiertelnego wypadku poszkodowanego. Obaj pozwani wnosili o oddalenie powództwa podnosząc, że powodowie otrzymali od Polskich Kolei Państwowych wszelkie należne im świadczenia na podstawie ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (Dz. U. Nr 20, poz. 105) i stosownie do art. 16 ustawy z dnia 31 marca 1977 r. o dalszym zwiększeniu emerytur i rent oraz o zmianie niektórych przepisów o zaopatrzeniu emerytalnym (Dz. U. Nr 11, poz. 43) nie mogą dochodzić dalszych roszczeń z tytułu wypadku przy pracy.Sąd Rejonowy wyrokiem z dnia 24.IV.1981 r. oddalił powództwo, przyjmując, że do roszczeń powodów ma zastosowanie art. 16 ustawy z dnia 31 marca 1977 r.Rozpoznając sprawę na skutek rewizji powodów, Sąd Wojewódzki podzielił pogląd prawny wyrażony w zaskarżonym wyroku, podkreślając przy tym, że w świetle ustawy o kolejach z dnia 2 grudnia 1960 r. (tekst. jedn.: Dz. U. z 1970 r. Nr 9, poz. 76) oraz statutu przedsiębiorstwa PKP (M. P. z 1961 r. Nr 47, poz. 210) pozwanej Wschodniej Dyrekcji Kolei Państwowych w Lublinie nie można uznać za osobę trzecią w stosunkach pomiędzy poprzednikiem prawnym powodów a jego zakładem pracy, którym są Polskie Koleje Państwowe - i oddalił rewizję. Powyższy wyrok Sądu Wojewódzkiego zaskarżył Minister Sprawiedliwości rewizją nadzwyczajną, wnosząc o jego uchylenie, jak również o uchylenie wyroku Sądu Rejonowego i przekazanie sprawy temu Sądowi Rejonowemu do ponownego rozpoznania. Jako podstawę rewizji wskazał zarzut rażącego naruszenia prawa, a w szczególności art. 3 k.p., art. 39 ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (Dz. U. Nr 20, poz. 105) oraz art. 387 k.p.c.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy, uwzględniając rewizję nadzwyczajną, miał na uwadze co następuje:Nie było sporne między stronami, że Henryk S. mąż i ojciec powodów, zginął tragicznie w dniu 9 kwietnia 1979 r., usiłując ratować przed nadjeżdżającym pociągiem Stanisławę K., która upadła na remontowanym torowisku, potykając się o rozrzucone szyny. Wypadek miał miejsce na stacji PKP K. należącej do Wschodniej Dyrekcji Kolei Państwowych w L. Zdarzenie to potraktowano jako wypadek w drodze do pracy i na zasadzie art. 40 ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych powodom wypłacone zostały wszelkie należne z tego tytułu świadczenia w podwyższonej wysokości (art. 46 ust. 1 cytowanej ustawy). Poza sporem pozostaje także, że Henryk S. był zatrudniony w Dyrekcji Okręgowej Kolei Państwowych w W., która była stroną zawartej z nim umowy o pracę.Podstawowe znaczenie w sprawie ma rozstrzygnięcie, czy pozwana Wschodnia Dyrekcja Kolei Państwowych w Lublinie jest w stosunku do poprzednika prawnego powodów zakładem pracy, o jakim mowa w art. 39 ustawy wypadkowej. Ustawa ta nie definiuje pojęcia "zakładu zatrudniającego pracownika" ani też nie odsyła wprost do pojęcia zakładu pracy zawartego w art. 3 k.p., to jednak zarówno w orzecznictwie, jak i doktrynie stwierdza się, iż według przyjętych reguł interpretacyjnych przez użycie zwrotu "zakład zatrudniający pracownika" rozumie się podmiot będący stroną stosunku pracy, a podmioty te określa wyłącznie kodeks pracy. Według zaś art. 3 k.p. zakładem pracy jest jednostka organizacyjna zatrudniająca pracowników, choćby nie miała osobowości prawnej. Wyjaśnienie Ministra Pracy, Płac i Spraw Socjalnych PP-500-471/76 (SP 1976, nr 6, s. 27) wskazuje natomiast, że zakładem pracy jest każda jednostka organizacyjna mająca prawo nawiązywania stosunków pracy i dysponująca względną samodzielnością. Ministerstwo Komunikacji zarządzeniem nr 83 z dnia 12 kwietnia 1976 r. w sprawie kompetencji osobowych w przedsiębiorstwie "Polskie Koleje Państwowe" (Dz. Urz. Min. Kom. Nr 11, poz. 124) w § 1 pkt 2 wyraźnie określa, jakie jednostki PKP stanowią zakład pracy w rozumieniu art. 3 k.p. Zakładem pracy według tego zarządzenia są między innymi dyrekcje okręgowe kolei państwowych, a także i dyrekcje rejonowe. Osoba prawna - Polskie Koleje Państwowe - jako całość nie jest w rozumieniu art. 3 k.p. zakładem pracy w odniesieniu do pracowników zatrudnionych w wyodrębnionych jednostkach organizacyjnych, które jak wyżej podano mają w rozumieniu tego przepisu cechy zakładu pracy. Zakładem pracy Henryka S. była Dyrekcja Okręgowa Kolei Państwowych w Warszawie i tylko w odniesieniu do niej można przyjąć, że powodowie wyczerpali świadczenia wynikające z ustawy wypadkowej.Nie można natomiast podzielić stanowiska zawartego w rewizji nadzwyczajnej, że sądy obu instancji zasadnie przyjęły, iż świadczenia, jakie zostały powodom przyznane w związku ze śmiercią ich męża i ojca w wypadku w drodze do pracy stanowią zaspokojenie ich roszczeń od zakładu pracy także na zasadach art. 16 ustawy z dnia 31 marca 1977 r. Przepis ten bowiem nie ma zastosowania do przedmiotowego wypadku. Według treści art. 16 tejże ustawy zakaz dochodzenia po dniu wejścia w życie ustawy od zakładu pracy roszczeń z tytułu wypadku przy pracy lub choroby zawodowej dotyczy osób uprawnionych do świadczeń z tzw. starego portfela, przyznanych przed dniem 1 stycznia 1975 r. (por. orz. Sądu Najwyższego Izba Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 12.VI.1978 r., III PR 57/78 - OSNCP 1979, nr 1, poz. 15 oraz z dnia 14.VII.1981 r., III PR 13/81 - OSNCP 1981, nr 12, poz. 249). Gdy zatem stwierdzone zostało rażące naruszenie prawa materialnego, zaskarżony wyrok, a także poprzedzający go wyrok Sądu Rejonowego podlegają uchyleniu.W ponownym postępowaniu zajdzie potrzeba rozpoznania roszczeń powodów na płaszczyźnie zasad prawa cywilnego (art. 435-436 k.c.) i zajęcia stanowiska co do rozmiaru szkody poniesionej przez powodów, a nie wyrównanej świadczeniami, jakie otrzymali z ustawy wypadkowej. Dlatego Sąd Najwyższy na zasadzie art. 422 § 2 k.p.c. orzekł jak w sentencji niniejszego orzeczenia.