III PZP 3/78

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN T. Szymanek. Sędziowie SN: E. Berutowicz, T. Kasiński (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy, z udziałem Prokuratora Prokuratury Generalnej PRL, K. Soboty, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym sprawy z powództwa Franciszka W. przeciwko Sewerynowi I. o odszkodowanie i rentę z tytułu wypadku przy pracy, na skutek zażalenia powoda na postanowienie Sądu Rejonowego w Brzegu z dnia 25 listopada 1977 r. oraz zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Opolu postanowieniem z dnia 28 stycznia 1978 r.przejąłsprawę do rozpoznania, zmienił zaskarżone postanowienie w ten sposób, że sprawę przekazał Terenowej Komisji Rozjemczej w Brzegu; poza tym zażalenie oddalił.Uzasadnienie faktycznePowód będąc pracownikiem nie uspołecznionego zakładu pracy - zakładu stolarskiego prowadzonego przez pozwanego Seweryna I. - w dniu 11.II.1976 r. został ugodzony w głowę odpadem drewna podczas pracy przy obsłudze piły tarczowej, która nie była należycie zabezpieczona. W następstwie tego wypadku doznał uszkodzenia ośrodka mowy oraz paraliżu prawej strony ciała. Z tytułu wypadku przy pracy otrzymał od ZUS-u jednorazowe odszkodowanie w kwocie 60.000 zł oraz rentę inwalidzką w wysokości 3.500 zł miesięcznie. W procesie niniejszym domaga się od zatrudniającego właściciela zakładu dalszej kwoty 40.000 zł z tytułu zadośćuczynienia oraz renty uzupełniającej po 1.500 zł miesięcznie, a nadto ustalenia odpowiedzialności pozwanego za ewentualne dalsze skutki wypadku.Sąd Rejonowy w Brzegu, do którego sprawa wpłynęła, uznał się niewłaściwym i przekazał ją do rozpoznania Okręgowemu Sądowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Opolu. Sąd Rejonowy potraktował pozew jako "odwołanie od orzeczenia organu ZUS właściwego do rozpatrywania odwołań od decyzji w sprawach rent i zaopatrzeń", do rozpatrzenia którego właściwy jest - w myśl art. 38 ust. 3 ustawy wypadkowej z 12 czerwca 1975 r. - okręgowy sąd pracy i ubezpieczeń społecznych.Od postanowienia Sądu Rejonowego powód wniósł zażalenie podnosząc, że niniejszy spór nie jest skierowany przeciwko ZUS, który swoje zobowiązanie w stosunku do powoda oparte na przepisie art. 31 ust. 1 pkt 2 powołanej ustawy w pełni wykonał, lecz powód dochodzi od pozwanego dalszych roszczeń nie zaspokojonych przepisami ustawy wypadkowej na podstawie przepisów kodeksu cywilnego, dla rozpoznania których to roszczeń właściwe są sądy powszechne stosownie do art. 2 § 1 k.p.c.Sąd Wojewódzki rozpoznając zażalenie postanowił przedstawić Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia (art. 391 k.p.c.) budzące poważne wątpliwości zagadnienie prawne treści następującej:"Czy w razie dochodzenia przez pracownika nie uspołecznionego zakładu pracy od właściciela tego zakładu dalszych roszczeń odszkodowawczych ponad świadczenia przyznane przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych właściwą do rozpoznania sprawy jest komisja rozjemcza czy też sąd powszechny?"Zdaniem Sądu Wojewódzkiego, wyłączone jest kierowanie roszczeń objętych pozwem do rady nadzorczej ZUS, skoro tryb ten został wyczerpany, roszczenia te natomiast, jako mające swe źródło w stosunku pracy, podlegałyby orzecznictwu komisji rozjemczych z mocy art. 248 k.p., jednakże na przeszkodzie rozpoznania sprawy przez właściwą komisję rozjemczą mógłby stać wzgląd na cywilnoprawny charakter roszczeń.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Zagadnieniem wykładni pojęcia "sprawy ze stosunku pracy" w rozumieniu art. 248 § 1 k.p. zajął się Sąd Najwyższy w uzasadnieniu uchwały składu siedmiu sędziów z dnia 14.III.1978 r. sygn. V PZP 8/78, wskazując, że w świetle przepisów kodeksu pracy sprawami ze stosunku pracy są wszelkie spory łączące się z zatrudnieniem pracownika w danym zakładzie pracy - w tym również spory na tle naruszenia przez zakład pracy obowiązku zapewnienia pracownikowi bezpiecznych i higienicznych warunków pracy (art. 94 pkt 4 k.p.). Uznaniu sporu za spór ze stosunku pracy, o którym mowa w art. 248 § 1 k.p., nie stoi na przeszkodzie konieczność posiłkowego posługiwania się przy merytorycznym rozstrzygnięciu sporu przepisami prawa cywilnego na podstawie art. 300 k.p. W wypadkach, w których ustawodawca zamierzał wyłączyć spod kompetencji komisji rozjemczych pewną kategorię spraw ze stosunku pracy, dał temu wyraz w przepisach kodeksu pracy (pkt 3, 5 i 6 art. 250), wśród tych przepisów brak jest jednak normy uzależniającej dopuszczalność wszczęcia postępowania przed komisją rozjemczą od przesłanki materialnoprawnej. Brak tej przesłanki przesądza jedynie o merytorycznej bezzasadności zgłoszonego przez pracownika żądania, natomiast pozostaje bez wpływu na tryb dochodzenia roszczeń przeciwko zakładowi pracy.Powyższe kompleksowe wyjaśnienie w powołanej wyżej uchwale SN problemu właściwości organów dla dochodzenia roszczeń odszkodowawczych przeciwko zakładowi pracy z tytułu uszczerbku na zdrowiu, pozostającego w związku z zatrudnieniem w tym zakładzie, pozwala na stwierdzenie - w związku ze zgłoszonym przez Sąd Wojewódzki pytaniem prawnym - że do rozpoznania sporu o odszkodowanie z tytułu wypadku przy pracy dochodzone przez pracownika nie uspołecznionego zakładu od właściciela tego zakładu ponad świadczenia przyznane przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych właściwą jest (terenowa) komisja rozjemcza. Spór taki ma bowiem wszelkie cechy, które w myśl uchwały z 14.III.1978 r. charakteryzują sprawę ze stosunku pracy w rozumieniu art. 248 § 1 k.p. niezależnie od zagadnienia - wykraczającego poza rozpoznanie niniejszej sprawy - czy w świetle ograniczeń z art. 39 ustawy wypadkowej z 12 czerwca 1975 r. poszkodowanemu przysługują roszczenia na zasadzie przepisów prawa cywilnego.Ze stanowiskiem wyłączającym właściwość sądu powszechnego w stanie faktycznym niniejszej sprawy wypowiedziała się również Centralna Rada Związków Zawodowych w oświadczeniu złożonym w trybie art. 63 k.p.c.Dodać należy, że istotną przesłanką wyrażonego wyżej poglądu o właściwości komisji rozjemczej jest okoliczność, że wypadek zdarzył się pod rządem kodeksu pracy oraz ustawy wypadkowej z 12 czerwca 1975 r., która uformowała świadczenia z tytułu wypadków przy pracy także w stosunku do pracowników zatrudnionych w nie uspołecznionych zakładach pracy.Niniejszy pogląd nie czyni nieaktualną uchwały SN z dnia 28.XII.1976 r. sygn. III PZP 14/76, dotyczącej odmiennego stanu faktycznego.Sąd Najwyższy zajmując przedstawione wyżej stanowisko uznał za celowe - ze względu na ekonomię postępowania - przyjąć sprawę do rozpoznania i merytorycznie rozstrzygając zażalenie orzekł jak w sentencji (art. 391 § 1 zd. drugie).