II PR 170/74

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia A. Szczurzewski (sprawozdawca). Sędziowie: W. Glabisz, Z. Stypułkowska.SentencjaSąd Najwyższy, po rozpoznaniu sprawy z powództwa Józefa W. przeciwko Kopalni Węgla Kamiennego "T." w W. i Związkowi Zawodowemu Górników w Polsce - Zarządowi Głównemu w K. o odszkodowanie na skutek rewizji powoda od wyroku Sądu Wojewódzkiego we Wrocławiu z dnia 22 lutego 1974 r.,1) uchylił zaskarżony wyrok w części oddalającej powództwo w stosunku do pozwanej Kopalni o odszkodowanie i sprawę w tym zakresie przekazał pozwanej Kopalni;2) oddalił rewizję w pozostałym zakresie.Uzasadnienie faktycznePowód domagał się zasądzenia na jego rzecz od pozwanej Kopalni i pozwanego Związku 21.000 zł tytułem zadośćuczynienia, 6.288 zł tytułem odszkodowania za utracony zarobek w okresie pobierania zasiłku chorobowego oraz renty bieżącej po 2.541 zł miesięcznie, począwszy od 8 marca 1971 r.Powód twierdził, że jako pracownik pozwanej Kopalni brał udział w zorganizowanej przez tę Kopalnię i radę zakładową Związku Zawodowego Górników przy tej Kopalni spartakiadzie, w ramach której rozgrywano m.in. mecze piłkarskie. Powód był bramkarzem jednej z drużyn i w czasie meczu w dniu 4 września 1970 r. został kopnięty w głowę przez zawodnika przeciwnej drużyny. W następstwie tego uderzenia powód stał się inwalidą III grupy i w tym wymiarze przyznano mu od 8 marca 1971 r. rentę inwalidzką z innych przyczyn niż wypadek w zatrudnieniu.Sąd Wojewódzki, uznawszy niedopuszczalność drogi sądowej przed sądami powszechnymi, postanowieniem z dnia 27 marca 1973 r. przekazał akta sprawy według właściwości Oddziałowi Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w W., powołując się w uzasadnieniu na przepisy ustawy z dnia 23 stycznia 1968 r. o świadczeniach pieniężnych przysługujących w razie wypadków przy pracy.Na skutek zażalenia powoda Sąd Najwyższy postanowieniem z dnia 6 czerwca 1973 r. uchylił zaskarżone postanowienie, wyrażając pogląd prawny, wedle którego wypadek, jakiemu uległ powód w czasie meczu rozgrywanego w ramach spartakiady, nie jest wypadkiem przy pracy lub wypadkiem w zatrudnieniu ani też wypadkiem zrównanym z wymienionymi wypadkami.Sąd Najwyższy stwierdził przy tym, że w takiej sytuacji poszkodowany może dochodzić w drodze sądowej odszkodowania tylko od sprawców szkody (organizatorów spartakiady) na podstawie prawa cywilnego (art. 415 i nast. k.c.).Decyzją z dnia 20 listopada 1973 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych uznał na podstawie § 9 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Przewodniczącego Komitetu Pracy i Płac z dnia 25 lipca 1969 r. (Dz. U. Nr 23, poz. 170) wypadek, jakiemu uległ powód w dniu 4 września 1970 r. podczas spartakiady, za zrównany z wypadkiem przy pracy. Na podstawie tej decyzji przyznano powodowi od 1 grudnia 1973 r. rentę inwalidzką III grupy przewidzianą w ustawie z dnia 23 stycznia 1968 r. o świadczeniach pieniężnych przysługujących w razie wypadków przy pracy.W związku z tym powód ograniczył żądanie dotyczące renty uzupełniającej do dnia 1 grudnia 1973 r., podtrzymując nadal żądanie co do jednorazowego odszkodowania.Sąd Wojewódzki zaskarżonym wyrokiem oddalił powództwo. Zdaniem Sądu Wojewódzkiego, decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 20 listopada 1973 r. nie może mieć dla sprawy żadnego znaczenia wobec wiążącego - zdaniem Sądu - poglądu prawnego wyrażonego przez Sąd Najwyższy w orzeczeniu z dnia 6 czerwca 1973 r.W tej sytuacji powód może dochodzić - zdaniem Sądu Wojewódzkiego - roszczeń odszkodowawczych wyłącznie od organizatorów spartakiady na podstawie art. 415 i nast. k.c.Organizatorem spartakiady - jak ustalił Sąd Wojewódzki - był komitet organizacyjny zatwierdzony przez radę zakładową przy pozwanej Kopalni, a więc biernie legitymowany w sprawie jest wyłącznie Związek Zawodowy Górników.Według dalszych ustaleń Sądu Wojewódzkiego, wypadek, jakiemu uległ powód w czasie meczu piłkarskiego w dniu 4 września 1970 r., nie był zawiniony przez organizatora spartakiady w żadnym zakresie. Nie zostało bowiem udowodnione, by napastnik przeciwnej drużyny w momencie zderzenia się z powodem naruszył regulamin gry, jak również nie zostało udowodnione, by ten napastnik kopnął powoda w głowę. Należy zatem uznać, zdaniem Sądu Wojewódzkiego, wypadek powoda za "losowy".Opierając się na tych ustaleniach, Sąd Wojewódzki uznał, iż brak jest podstaw do obciążania pozwanego Związku odpowiedzialnością za następstwa tego wypadku.Zdaniem Sądu Wojewódzkiego, brak również podstaw do przypisywania pozwanej Kopalni odpowiedzialności za następstwa tego wypadku, a poza tym pozwana ta nie jest, zdaniem tego Sądu, biernie legitymowana.Z tych przyczyn Sąd Wojewódzki oddalił powództwo.W rewizji, opartej na podstawach określonych w art. 368 pkt 1, 3, 4 i 5 k.p.c., powód wnosi o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Wojewódzkiemu do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Przede wszystkim z urzędu (art. 381 § 1 k.p.c.) należy podnieść, że - wbrew zapatrywaniu Sądu Wojewódzkiego - decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 20 listopada 1973 r. ma dla sprawy istotne znaczenie. Niesporne bowiem jest, że Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na podstawie § 9 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Przewodniczącego Komitetu Pracy i Płac z dnia 25 lipca 1969 r. (Dz. U. Nr 23, poz. 170) uznał wypadek, jakiemu uległ powód w dniu 4 września 1970 r. podczas spartakiady zakładowej, za zrównany z wypadkiem przy pracy.Wymienione wyżej rozporządzenie zostało wydane na podstawie delegacji ustawowej zawartej w art. 2 ust. 3 ustawy z dnia 23 stycznia 1968 r. o świadczeniach pieniężnych przysługujących w razie wypadków przy pracy (Dz. U. Nr 3, poz. 8), a zatem uprawnienia Prezesa ZUS-u w zakresie określonym w § 9 cyt. rozporządzenia wynikają z cyt. ustawy.Uznanie przez Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, na podstawie § 9 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Przewodniczącego Komitetu Pracy i Płac z dnia 25 lipca 1969 r. (Dz. U. Nr 23, poz. 170), wypadku, jakiemu uległ pracownik w okolicznościach określonych tym przepisem, za zrównany z wypadkiem przy pracy wywołuje skutki określone w § 1 ust. 1 pkt 3 i § 2 ust. 1 tego rozporządzenia.Decyzja Prezesa ZUS-u, wydana na podstawie § 9 cyt. rozporządzenia, stanowi zatem dla pracownika, poszkodowanego na skutek wypadku, który nastąpił w okolicznościach określonych tym przepisem, źródło uprawnień do wszelkich świadczeń przewidzianych w ustawie z dnia 23 stycznia 1968 r. o świadczeniach pieniężnych przysługujących w razie wypadków przy pracy.W następstwie więc decyzji Prezesa ZUS-u z dnia 20 listopada 1973 r., z mocy której powód nabył uprawnienia do świadczeń z cyt. wyżej ustawy, nastąpiła zmiana stanu faktycznego i prawnego. Zmiana ta nastąpiła w okresie między wydaniem orzeczenia Sądu Najwyższego z dnia 6 czerwca 1973 r. a ponownym rozpoznaniem sprawy przez Sąd Wojewódzki (22 lutego 1974 r.). W takiej zaś sytuacji nie zachodzi (jak to już niejednokrotnie wyjaśniał Sąd Najwyższy) związanie oceną prawną w rozumieniu art. 389 k.p.c. W zmienionym przeto stanie prawnym i faktycznym sprawy ocena prawna, zawarta w orzeczeniu Sądu Najwyższego z dnia 6 czerwca 1973 r. co do roszczeń powoda w stosunku do pozwanej Kopalni, przestała wiązać sądy.Ponieważ, jak wyżej wykazano, z mocy decyzji Prezesa ZUS-u z dnia 20 listopada 1973 r. powód nabył uprawnienia do świadczeń przewidzianych w ustawie o świadczeniach pieniężnych przysługujących w razie wypadków przy pracy, przeto w myśl art. 14 i 16 tej ustawy droga sądowa przed sądami powszechnymi stała się niedopuszczalna w odniesieniu do roszczeń powoda z tej ustawy w stosunku do pozwanej Kopalni, jako jej zakładu pracy.Z tych przyczyn należało, na podstawie art. 388 § 3 w związku z art. 463 § 1 k.p.c., uchylić zaskarżony wyrok w części oddalającej powództwo w stosunku do pozwanej Kopalni o jednorazowe odszkodowanie i przekazać sprawę w tym zakresie tejże Kopalni (por. uchwałę SN z dnia 21, 30 i 31 grudnia 1970 r. III PZP 39/70 - OSNCP 1971, poz. 40).Rewizja w pozostałym zakresie w stosunku do pozwanej Kopalni nie zasługuje na uwzględnienie.Zgodnie bowiem z art. 22 cyt. wyżej ustawy, przewidziane w niej świadczenia stanowią w stosunku do uspołecznionego zakładu pracy wynagrodzenie wszelkich szkód wynikłych dla pracownika na skutek wypadku przy pracy lub choroby zawodowej, jak również na skutek wypadku zrównanego z wypadkiem przy pracy. Powód nie może więc skutecznie dochodzić od pozwanej Kopalni jakichkolwiek roszczeń ponad świadczenia przewidziane w cyt. ustawie.Jeżeli chodzi o rewizję w stosunku do pozwanego Związku, to podlega ona oddaleniu w całości.W przedstawionym stanie prawnym i faktycznym sprawy powód mógł wprawdzie dochodzić w trybie procesu cywilnego od pozwanego Związku odszkodowania, ale tylko w zakresie szkody nie pokrytej świadczeniami przewidzianymi w cyt. ustawie (por. orzeczenie SN z dnia 5 kwietnia 1971 r. III PZP 3/71 - OSNCP 1971, poz. 123). Skuteczne zaś dochodzenie tych roszczeń od pozwanego Związku jest uzależnione od wykazania, że wypadek, jakiemu uległ powód podczas spartakiady, został zawiniony przez organizatorów (art. 415 k.c.).Sąd Wojewódzki, rozpoznając sprawę w zakresie roszczeń powoda w stosunku do pozwanego Związku, przeprowadził - zgodnie ze wskazaniami Sądu Najwyższego - wyczerpujące postępowanie dowodowe, a zebrany w sprawie materiał dowodowy stanowi wystarczającą podstawę do wyjaśnienia spornej kwestii. Dokonane zaś przez Sąd Wojewódzki ustalenia oraz wysnute z nich wnioski co do braku podstaw do przypisania pozwanemu Związkowi odpowiedzialności z art. 415 k.c. za następstwa wypadku, jakiemu uległ powód w dniu 4 września 1970 r., zgodne są z materiałem sprawy i oparte na prawidłowo ocenionych dowodach, bez przekroczenia granic zakreślonych w art. 233 § 1 k.p.c.Skoro więc, jak niewadliwie ustalił i ocenił Sąd Wojewódzki, wypadek, jakiemu uległ powód podczas spartakiady zakładowej, nie był zawiniony przez jej organizatorów w żadnym zakresie, przeto oddalenie powództwa przeciwko pozwanemu Związkowi należy uznać za odpowiadające prawu.Z powyższych względów należało, na podstawie art. 387 i 388 § 2 w związku z art. 463 § 1 k.p.c., orzec jak w sentencji.