III CRN 155/82

Skład orzekającyPrzewodniczący: Prezes SN A. Filcek.Sędziowie SN: J. Ignatowicz (spr.), A. Wielgus.Protokolant: Z. Dębek.Prokurator Prokuratury Generalnej: M. Sławińska.SentencjaSąd Najwyższy - Izba Cywilna i Administracyjna po rozpoznaniu w dniu 23 lipca 1982 r. sprawy z powództwa Włodzimierza i Mirosławy małżonków J. przeciwko Stanisławowi B. o przeniesienie własności nieruchomości na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości od wyroku Sądu Rejonowego w P. z dnia 7 stycznia 1977 r.zaskarżony wyrok uchyla i sprawę przekazuje Sądowi Rejonowemu w P. do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneW pozwie wniesionym w dniu 6 XII 1976 r. powodowie Mirosława i Włodzimierz małżonkowie J. domagali się, aby Sąd "przeniósł" na ich rzecz własność działki o powierzchni 12 a, położonej w miejscowości B., stanowiącej własność Stanisława B. W uzasadnieniu pozwu powodowie podali, iż na działce tej znajduje się dom letniskowy, studnia oraz drzewa i krzewy owocowe, oraz że wartość tych składników przekracza wartość działki. Na rozprawie w dniu 30 XII 1976 r. powodowie w uzupełnieniu twierdzeń faktycznych pozwu podali, iż przedmiotową działkę nabyli od pozwanego w 1970 r. za kwotę 4.800 zł, a poczynione przez nich na tę działkę nakłady oceniają na kwotę ok. 35.000 zł.Pozwany uznał powództwo, przyznając fakt "sprzedaży" powodom w 1970 r. opisanej wyżej działki i oświadczając, iż nie zgłasza żadnych względem powodów roszczeń.Poprzestając na powyższych oświadczeniach stron Sąd Rejonowy w P. wyrokiem z dnia 7 I 1977 r. uwzględnił powództwo; jako podstawę prawną takiego rozstrzygnięcia Sąd Rejonowy powołał art. 231 § 1 k.c.Wymieniony wyrok zaskarżył Minister Sprawiedliwości rewizją nadzwyczajną, wniesioną w dniu 9 czerwca 1982 r.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Rewizja nadzwyczajna trafnie zarzuca, że na przeszkodzie uwzględnieniu powództwa w sprawie niniejszej stoi brak podstawowej przesłanki powstania z mocy art. 231 § 1 k.c. dla posiadacza samoistnego roszczenia o wykup działki zajętej pod budowę, a mianowicie jego dobrej wiary. Zgodnie mianowicie z utrwalonym orzecznictwem w dobrej wierze jest tylko taki posiadacz rzeczy, który nie wie o braku lub o wadliwości swego tytułu, przy czym ta niewiedza jest usprawiedliwiona okolicznościami danego wypadku. W sprawie niniejszej jest inaczej, gdyż powodowie, nabywając nieruchomość bez zachowania formy aktu notarialnego, zdawali sobie i nadal zdają sobie sprawę, że własności nie nabyli, a więc wiedzieli i wiedzą o braku tytułu prawnego do działki, na której wznieśli domek letniskowy.Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem w szczególnych sytuacjach, tzn. wtedy, gdy przemawiają za tym zasady współżycia społecznego, posiadacz w złej wierze może być - gdy chodzi o stosowanie art. 231 § 1 k.c. - traktowany tak jak posiadacz w dobrej wierze. Może to mieć miejsce wtedy, gdy zainteresowany uzyskał posiadanie - tak jak w wypadku tzw. nieformalnego obrotu - od właściciela (dotychczasowego posiadacza), a gdy chodzi o działkę wykorzystaną na cele letniskowe tylko o tyle, o ile w wyniku takiej nieformalnej umowy nie doszło do wyłączenia użytecznej działki z gruntów wchodzących w skład gospodarstwa rolnego, co ma z reguły miejsce wtedy, gdy teren, na którym nieformalnie nabyta działka się znajduje, został przeznaczony na cele rekreacyjne.Podnieść nadto należy, że sąd nie zwrócił uwagi na fakt, iż właścicielem przedmiotowej nieruchomości jest nie tylko pozwany Stanisław B., ale również jego żona Janina B. - co wynika z załączonego odpisu z księgi wieczystej.Rewizja nadzwyczajna trafnie też podkreśla, że upływ terminu z art. 421 § 2 k.p.c. nie stoi na przeszkodzie jej uwzględnieniu. Orzeczenie bowiem sądu wydane z rażącym naruszeniem przepisów prawnych, godzące w prawa właścicielskie osoby nie biorącej udziału w sprawie, a przede wszystkim naruszające zasady przewidziane dla obrotu nieruchomościami rolnymi narusza również interes Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej.Wobec tego, że wszystkie okoliczności istotne dla rozstrzygnięcia sprawy nie zostały dotychczas wyjaśnione, zaskarżony wyrok należało z mocy art. 388 k.p.c. uchylić i sprawy przekazać Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania.