III CRN 179/67

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia Z. Masłowski. Sędziowie: W. Kuryłowicz, E. Mielcarek (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym sprawy z wniosku Stefanii K. o sprostowanie aktu małżeństwa, na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministerstwa Sprawiedliwości na postanowienie Sądu Powiatowego dla m. Łodzi w Łodzi z dnia 30 marca 1965 r., uchylił zaskarżone postanowienie i sprawę przekazał Sądowi Powiatowemu dla m. Łodzi do rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneWnioskodawczyni wnosiła o sprostowanie aktu jej małżeństwa, wpisanego do ksiąg USC w Ł., przez poprawienie daty jej urodzenia z 5 października 1911 r. na 5 listopada 1924 r. oraz nazwiska rodowego jej matki.Sąd Powiatowy dla m. Łodzi zaskarżonym postanowieniem wydanym na posiedzeniu niejawnym odrzucił ten wniosek podkreślając, że powyższy akt został wpisany do ksiąg na podstawie postanowienia sądowego, wnioskodawczyni więc przysługuje tylko droga rewizji nadzwyczajnej.Postanowienie to uprawomocniło się w dniu 6.IV.1965 r., jednakże Minister Sprawiedliwości zaskarżył je w dniu 25.IV.1967 r. rewizją nadzwyczajną, opartą na naruszeniu artykułu 26 prawa o aktach stanu cywilnego oraz na naruszeniu interesu Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, i na zasadzie art. 417 § 1, 418 § 1, 419 § 1, 421 § 2 i 422 k.p.c. wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia odrzucającego wniosek i o przekazanie sprawy Sądowi Powiatowemu dla m. Łodzi do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:W dniu 20.IX.1965 r. Sąd Najwyższy w składzie 7 sędziów uchwalił zasadę prawną w sprawie III CO 5/64 (OSNCP 1966, z. 7-8, poz. 106), według której wprawdzie nie jest dopuszczalny wniosek o zmianę (uchylenie) prawomocnego postanowienia odtwarzającego akt stanu cywilnego na podstawie art. 33 ust. 3 prawa o a.s.c., jednakże dopuszczalny jest wniosek o unieważnienie lub sprostowanie odtworzonego w tym trybie aktu. Zasada ta dotyczy krajowych aktów stanu cywilnego odtworzonych przez sądy w trybie prawa o a.s.c. z 1945 r.Pierwotny, oryginalny akt małżeństwa wnioskodawczyni, jak to wynika z odpisu zupełnego aktu, którego sprostowania wnioskodawczyni dochodzi, został sporządzony w W. i dlatego b. Sąd Okręgowy w Łodzi odtworzył go na podstawie dekretu z 22.X.1947 r. o ustalaniu treści sporządzonych za granicą aktów stanu cywilnego (metryk) obywateli polskich (Dz. U. Nr 65, poz. 392). Zachodzi wobec tego pytanie, czy do sprostowania takich aktów można odnieść zasady wymienionej wyżej uchwały.Założenia powyższego dekretu były takie same jak art. 33 prawa o a.s.c. z 1945 r., a mianowicie: odtworzenie aktu z taką treścią, jaką miał (bądź ma) oryginał, tj. bez względu na to, czy w oryginale zgodnie z rzeczywistością zarejestrowano dane zdarzenie i zgodnie z prawem określono stan cywilny osoby (bądź osób), której akt dotyczy. Z tego względu sądy na mocy powyższego dekretu rozstrzygały o tym, że określony urząd stanu cywilnego w ustalonej dacie sporządził akt o ustalonej treści. Zakres powagi rzeczy osądzonej takiego rozstrzygnięcia nie obejmuje zatem zgodności treści odtworzonego aktu z rzeczywistością.Nie ma więc przeszkód procesowych do merytorycznego rozpoznania kwestii, czy dane zawarte w akcie odtworzonym odpowiadają rzeczywistości. Z powyższego zakresu rozpoznania dowodowego wynika jednocześnie, że również akt stanu cywilnego odtworzony w trybie omawianego dekretu z 1947 r. "żyje życiem samodzielnym, oderwanym od postanowienia, na którym został oparty". Wobec tego może ulec sprostowaniu w takim samym trybie jak akt oryginalny lub akt odtworzony na mocy art. 33 ust. 3 prawa o a.s.c. z 1945 r., czyli w trybie art. 26 obecnie obowiązującego prawa o a.s.c. z 1955 r. (Dz. U. Nr 25, poz. 155 ze zmianami) - a więc w zasadzie z wyłączeniem poprzedniego sprostowania postanowienia sądu odtwarzającego dany akt.O ile w stosunku do aktów odtworzonych na podstawie art. 33 ust. 3 prawa o a.s.c. z 1946 r. wyłączenie powyższe, jak stwierdzono w powołanej wyżej uchwale, jest zupełne, o tyle w odniesieniu do aktów odtworzonych na mocy dekretu z 1947 r. zachodził wyjątek przewidziany w art. 12 tego dekretu. Stosownie do ust. 1 i 3 tego przepisu, w razie ujawnienia wypisu aktu stanu cywilnego, którego treść sąd odtworzył, i stwierdzenia, że zachodzi rozbieżność między treścią wypisu a treścią postanowienia sądu, sąd, który wydał postanowienie, sprostuje treść swego postanowienia, o czym zawiadamia urząd stanu cywilnego, który na marginesie wpisanego postanowienia umieszcza odpowiednią wzmiankę dodatkową. Przepis ten nie zaprzecza samodzielności bytu odtworzonego aktu, a tylko przewiduje szczególny tryb jego sprostowania przez sprostowanie odtwarzającego postanowienia. Tryb ten, jako swoista kontynuacja wszczętego uprzednio postępowania, może być z mocy art. 83 obecnie obowiązującego prawa o a.s.c. z 1955 r. nadal aktualny, mimo że dekret z 1947 r. już nie obowiązuje (został on uchylony przepisem art. 86 ust. 1 pkt 3 prawa o a.s.c. z 1955 r.).Z powyższych względów na postawione wyżej pytanie co do możności odniesienia do aktów stanu cywilnego odtworzonych na mocy dekretu z 22.X.1947 r. zasady prawnej składu 7 sędziów Sądu Najwyższego z 20.IX.1965 r. należy odpowiedzieć, że odnosi się ona do takich aktów, ale z tym wyjątkiem, że przy hipotezach z art. 12 dekretu z 22.X.1947 r. dopuszczalny jest wniosek o zmianę (bądź uchylenie) prawomocnego postanowienia odtwarzającego akt stanu cywilnego.Wnioskodawczyni nie oparła swego wniosku na twierdzeniu, że uzyskała wypis pierwotnego (oryginalnego) aktu swego małżeństwa o treści różniącej się od treści odtwarzającego postanowienia lub odtworzonego aktu. Miał zatem zastosowanie ogólny tryb sprostowania przewidziany w art. 26 ust. 3 obowiązującego prawa o a.s.c. z 1955 r. Nie stosując tego trybu, Sąd Powiatowy, jak to trafnie zarzucono w rewizji nadzwyczajnej, naruszył powyższy przepis obowiązującego prawa.Ponieważ w świetle ustalonego orzecznictwa prawidłowa rejestracja aktów stanu cywilnego leży w interesie państwa, przeto powyższe naruszenie prawa uznać należało za rażące i za naruszające także interes Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej. Dlatego też Sąd Najwyższy na mocy art. 421 § 2 k.p.c. uwzględnił rewizję nadzwyczajną mimo złożenia jej po upływie terminu przewidzianego w tym przepisie.