II C 287/53

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z wniosku Olgi S. o sprostowanie aktu urodzenia, po rozpoznaniu rewizji Wydziału Prawnego Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Szczecinie od postanowienia Sądu Powiatowego w Szczecinie z dnia 23 kwietnia 1952 r.zaskarżone postanowienie uchylił i sprawę Sądowi Powiatowemu w Szczecinie do ponownego rozpoznania przekazał.Uzasadnienie faktyczneWnioskodawczyni Olga S. wystąpiła w dniu 25 kwietnia 1950 r. do Sądu Grodzkiego w Szczecinie z wnioskiem w sprawie Nr Ns. 1433/50 o ustalenie treści jej aktu urodzenia twierdząc, że urodziła się dnia 30 listopada 1921 r. w Jaryczowie Nowym, pow. Lwów. Przesłuchana w charakterze świadka w drodze pomocy prawnej przez Sąd Grodzki w Strzelinie matka wnioskodawczyni Katarzyna S. zeznała, że wnioskodawczyni urodziła się dnia 3 listopada 1921 r. o godz. 4. Sąd Grodzki w Szczecinie w oparciu o powyższe zeznanie, na mocy dekretu z dnia 22 października 1947 r. o ustalaniu treści sporządzonych za granicą aktów stanu cywilnego (metryk) obywateli polskich (Dz. U. Nr 65, poz. 392) postanowieniem z dnia 16 października 1950 r. ustalił treść aktu urodzenia wnioskodawczyni, przyjmując, że urodziła się ona dnia 3 listopada 1921 r.Powyższe postanowienie Sądu Grodzkiego zostało wpisane przez Urząd Stanu Cywilnego w Łodzi w trybie art. 11 cytowanego dekretu do odrębnej księgi urodzeń pod Nr 32695/14/1950.W dniu 3 grudnia 1951 r. Olga S. wystąpiła do Sądu Powiatowego w Szczecinie w sprawie niniejszej z wnioskiem o sprostowanie jej daty urodzenia z 3 na 30 listopada 1921 r. W uzasadnieniu swego wniosku podaje ona, że matka jej będąc przesłuchana przez Sąd Grodzki w Strzelinie zeznała, że wnioskodawczyni urodziła się dnia 30 listopada 1921 r., a mimo to Sąd ustalił jej datę urodzenia na 3 listopada 1921 r. Na dowód daty swego urodzenia wnioskodawczyni powołała swoją siostrę Annę S., która przesłuchana w charakterze świadka zeznała, iż wnioskodawczyni urodziła się nie 3, lecz 30 listopada 1921 r.Na tej podstawie Sąd Powiatowy w Szczecinie postanowieniem z dnia 23 kwietnia 1952 r. dokonał sprostowania "aktu urodzenia wnioskodawczyni, wydanego przez Urząd Stanu Cywilnego w Łodzi z daty 22 sierpnia 1951 r." przez sprostowanie daty jej urodzenia z 3 na 30 listopada 1921 r.Od powyższego postanowienia złożył rewizję Wydział Prawny Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Szczecinie, wnosząc w powołaniu się na art. 371 § 1 pkt 4) k.p.c. i art. 50 prawa o aktach stanu cywilnego o uchylenie zaskarżonego postanowienia ze względu na niewłaściwość miejscową sądu oraz o przekazanie sprawy właściwemu sądowi powiatowemu.Sąd Wojewódzki w Szczecinie, który rozpoznawał sprawę jako sąd rewizyjny, postanowieniem z dnia 18 kwietnia 1952 r. przekazał sprawę na mocy art. 388 k.p.c. Sądowi Najwyższemu ze względu na wyłaniające się zagadnienie prawne, budzące poważne wątpliwości. Jak wynika z treści uzasadnienia Sądu Wojewódzkiego, wątpliwości budzi kwestia, czy w razie ustalenia treści aktu stanu cywilnego sporządzonego poza granicami Państwa w trybie dekretu z dnia 22 października 1947 r. (Dz. U. Nr 65, poz. 392) i wpisania takiego aktu do ksiąg stanu cywilnego w trybie art. 11 ust. 2 cytowanego dekretu, akt ten może być sprostowany na podstawie art. 49 prawa o aktach stanu cywilnego, czy też sprostowania jego można dokonać tylko poprzez sprostowanie postanowienia sądowego ustalającego treść aktu.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:W myśl art. 11 ust. 1 i 2 dekretu z dnia 22 października 1947 r. o ustalaniu treści sporządzonych za granicą aktów stanu cywilnego (metryk) obywateli polskich (Dz. U. Nr 65, poz. 392) sąd przesyła z urzędu odpis postanowienia o ustaleniu treści aktu, sporządzonego za granicą, do specjalnie w tym celu wyznaczonego urzędu stanu cywilnego, który wpisuje postanowienie sądu do odrębnej księgi stanu cywilnego i wydaje następnie z niej wypisy aktu na zasadach ogólnych. Jak słusznie zauważa Sąd Wojewódzki, podstawą rejestracji dokonanej przez urzędnika stanu cywilnego jest zatem orzeczenie sądowe. Na skutek tego akt wpisany do księgi stanu cywilnego w trybie powołanego dekretu nie ma bytu samodzielnego, lecz jego istnienie jest zależne od istnienia odnośnego orzeczenia sądowego. W razie uchylenia orzeczenia ustalającego treść aktu już po wpisaniu treści postanowienia do odrębnej księgi stanu cywilnego (np. na skutek wznowienia postępowania lub rewizji nadzwyczajnej), treść postanowienia podlegałaby wykreśleniu z księgi. Również w razie sprostowania postanowienia ustalającego treść aktu sprostowaniu podlega (w drodze wpisania wzmianki dodatkowej na marginesie) wpis treści postanowienia w księdze stanu cywilnego. Natomiast nie może ulec sprostowaniu wpis postanowienia, ustalającego treść aktu stanu cywilnego sporządzonego za granicą, bez uprzedniego sprostowania samego postanowienia. Art. 49 prawa o aktach stanu cywilnego nie może mieć tu zastosowania, ponieważ przepis ten jest podstawą do sprostowania przez sąd aktu stanu cywilnego, w omawianym zaś przypadku w grę wchodzi nie akt stanu cywilnego, lecz wpis treści postanowienia sądu do akt stanu cywilnego.Art. 12 cytowanego dekretu wyraźnie przewiduje tryb sprostowania w przypadku ustalenia treści aktu stanu cywilnego sporządzonego za granicą. W myśl tego przepisu sprostowaniu ulega postanowienie ustalające treść aktu zagranicznego, po czym o sprostowaniu tym umieszcza się w księdze stanu cywilnego wzmiankę dodatkową na marginesie wpisanego postanowienia. Wprawdzie art. 12 w ust. 1 i 2 wymienia tylko dwa przypadki, w których takie sprostowanie ma mieć miejsce, a mianowicie przypadek ujawnienia wypisu aktu stanu cywilnego, którego treść została ustalona, jeśli między treścią wpisu a treścią postanowienia sądu istnieje rozbieżność (ust. 1), oraz przypadek, gdy postanowienie sądu stwierdza zdarzenie nieprawdziwe (ust. 2), to jednak właściwa interpretacja cytowanego przepisu nakazuje przyjąć, że również we wszelkich innych przypadkach, gdy okaże się, że postanowienie sądu stwierdza pewne dane w treści aktu w sposób błędny, postanowienie to może być sprostowane na wniosek zainteresowanego lub organów wymienionych w art. 12 cytowanego dekretu. Sprostowanie postanowienia sądu jest w każdym przypadku podstawą do wpisu wzmianki dodatkowej na marginesie wpisanego postanowienia. Natomiast wpis postanowienia w księdze stanu cywilnego nie może ulec sprostowaniu w sposób bezpośredni, chyba że zachodziłaby rozbieżność między dokonanym wpisem a treścią postanowienia sądu.Jedynie w przypadku, gdyby postanowienie sądu ustalało treść aktu, sporządzonego za granicą, w sposób zgodny z tym aktem, zainteresowany zaś twierdziłby, że treść tego aktu nie była zgodna z rzeczywistością, mógłby on żądać wprost sprostowania aktu na podstawie art. 49 prawa o aktach stanu cywilnego.Z powyższego wynika, że Sąd Powiatowy bezpodstawnie i z naruszeniem art. 1, 11 i 12 dekretu z dnia 22 października 1947 r. oraz art. 49 prawa o aktach stanu cywilnego dokonał zaskarżonym postanowieniem sprostowania aktu urodzenia wnioskodawczyni "wydanego przez Urząd Stanu Cywilnego w Łodzi". Sąd Powiatowy dokonał tu pomieszania pojęcia aktu urodzenia (który może być sporządzony i wpisany do księgi urodzeń, ale nie może być "wydany") z jego wypisem. Jeżeli Sąd Powiatowy miał na myśli wydany przez Urząd Stanu Cywilnego w Łodzi wypis aktu, to dopuścił się błędu, gdyż wypis aktu nie podlega sprostowaniu w postępowaniu sądowym. Również nie chodzi tu o akt urodzenia wnioskodawczyni, gdyż ten był sporządzony poza granicami Państwa. Podstawą, na jakiej Urząd Stanu Cywilnego wydał wnioskodawczyni wypis aktu urodzenia, był wpis postanowienia Sądu Powiatowego w Szczecinie z dnia 16 października 1950 r., dokonany w odrębnej księdze urodzeń obywateli polskich, których akta urodzenia zostały sporządzone za granicą. Dane zawarte w tym wpisie, jak wyjaśniono wyżej, nie mogą jednak być sprostowane bez uprzedniego sprostowania postanowienia sądu, które było podstawą tego wpisu (por. orzeczenie S. N. z dnia 28 stycznia 1949 r. nr C. 1054/48 - "Państwo i Prawo" 1949, nr 5, s. 98).Sąd Powiatowy mylnie potraktował żądanie wnioskodawczyni jako wniosek o sprostowanie aktu urodzenia. W istocie wniosek ten zmierza do sprostowania postanowienia Sądu Powiatowego przez zmianę daty urodzenia wnioskodawczyni. Zauważyć zresztą należy, że wnioskodawczyni we wniosku swym prosiła o sprostowanie daty jej urodzenia, nie precyzując w ogóle, gdzie sprostowanie to ma nastąpić.Ze względu na to, że zaskarżone postanowienie wydane zostało wadliwie i bez podstawy prawnej, ulega ono uchyleniu, a sprawa odesłaniu do Sądu Powiatowego w Szczecinie celem ponownego rozpoznania, przy czym Sąd ten powinien rozpoznać wniosek z dnia 3 grudnia 1951 r. jako wniosek o sprostowanie treści postanowienia z dnia 16 października 1950 r. Rozpoznając wniosek, Sąd powinien dokonać oceny zeznań świadków Katarzyny S. i Anny S., wziąć pod uwagę twierdzenie wnioskodawczyni dotyczące daty jej urodzenia, zawarte we wniosku z dnia 25 kwietnia 1950 r., ewentualnie przesłuchać ponownie świadka Katarzynę S. dla wyjaśnienia rozbieżności jej zeznań z twierdzeniem wnioskodawczyni i zeznaniem świadka Anny S.Zarzut rewizji co do niewłaściwości sądu nie jest w związku z powyższym uzasadniony, gdyż do sprostowania postanowienia, ustalającego w trybie dekretu z dnia 22 października 1947 r. treść aktu stanu cywilnego obywatela polskiego, sporządzonego za granicą, właściwy jest sąd, który wydał postanowienie podlegające sprostowaniu.Z powyższych względów Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.