III CRN 190/80

SentencjaSąd Najwyższy, Izba Cywilna i Administracyjna po rozpoznaniu w dniu 24 września 1980 r. sprawy z powództwa Tadeusza B. przeciwko Zrzeszeniu Właścicieli Nieruchomości w K. o ustalenie stosunku najmu na skutek rewizji nadzwyczajnej Prokuratora Generalnego PRL DK III Pc 751/80 od wyroku Sądu Rejonowego w K. z dnia 16 października 1979 r. I C 1625/79/S, uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę da ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneZ uzasadnienia: Wyrokiem z dnia 16 października 1979 r. Sąd ustalił, że powód wstąpił w stosunek najmu lokalu mieszkalnego, którego najemcą uprzednio była jego matka zmarła 16 kwietnia 1979 r. W szczególności Sąd przyjął, że powód zameldowany jest w spornym lokalu od 5 lat i przebywa w nim z zamiarem stałego pobytu, a zatem spełnia przesłanki przewidziane w art. 691 k.c.Rewizja nadzwyczajna Prokuratora Generalnego PRL oparta jest na zarzutach naruszenia przepisów art. 3 § 2, 213 § 1 i 316 § 1 k.p.c. w związku z art. 691 k.c. a także zarzuca naruszenie interesu Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje.Powód jest niewątpliwie osobą bliską zmarłej najemczyni, podniesiony więc w rewizji nadzwyczajnej zarzut sprowadza się do nienależytego wyjaśnienia przez Sąd Rejonowy czy zachodzi druga z przesłanek przewidzianych w art. 691 k.c., mianowicie wymaganie stałego zamieszkiwania przez powoda z matką do chwili jej śmierci.Zarzut ten jest uzasadniony, Sąd Rejonowy bowiem nie zgromadził dostatecznego materiału dowodowego niezbędnego dla oceny, czy powód spełniał to wymaganie. Cały materiał dowodowy, którym dysponował Sąd Rejonowy ogranicza się poza skróconym odpisem aktu zgonu Rozalii B., do przesłuchania powoda w charakterze strony, co nie czyni zadość obowiązującym zasadom postępowania dowodowego. Po pierwsze bowiem ten środek dowodowy ma charakter subsydiarny, mający zastosowanie wtedy, gdy po wyczerpaniu innych środków dowodowych lub w ich braku pozostały niewyjaśnione fakty istotne dla rozstrzygnięcia sprawy - art. 299 k.p.c. Z naruszeniem tego przepisu Sąd Rejonowy na podstawie zeznań powoda ustalił tak istotną dla wyników sprawy okoliczność, jak twierdzony przez powoda fakt zameldowania jego w spornym mieszkaniu od lat pięciu, chociaż ten fakt mógł i powinien być wyjaśniony bądź na podstawie adnotacji w dowodzie osobistym, bądź na podstawie zaświadczenia właściwego organu administracyjnego. Po drugie Sąd Rejonowy zadowolił się przesłuchaniem tylko powoda, nie wyjaśniając, czy i jakie przyczyny przemawiały za odstąpieniem od przesłuchania także przedstawiciela strony pozwanej, której przecież nie mogły być obce okoliczności dotyczące charakteru pobytu powoda w spornym mieszkaniu (art. 302 § 1 k.p.c.). Zupełna bierność w procesie tej właśnie strony, której pełnomocnik procesowy ograniczył się do oświadczenia, że nie zajmuje stanowiska w sprawie, nakładała na Sąd Rejonowy obowiązek wykazania inicjatywy w kierunku wyjaśnienia z urzędu istotnych okoliczności faktycznych zgodnie z przepisami postępowania, przytoczonymi w rewizji nadzwyczajnej. Ograniczając się do dowodu przesłuchania powoda Sąd Rejonowy rażąco naruszył te przepisy oraz wyżej wymienione przepisy o dowodzie z przesłuchania stron.Z dołączonych do rewizji nadzwyczajnej akt administracyjnych, o których Sąd Rejonowy nie wiedział i którymi nie dysponował okazuje się, że powód w spornym mieszkaniu został zameldowany na stałe nie przed pięciu laty - jak twierdził - lecz dopiero w dniu 16 marca 1979 r., a więc zaledwie na miesiąc przed śmiercią matki. Gdyby Sąd Rejonowy ustalił tę okoliczność na podstawie stosownego dla takiego ustalenia dowodu musiałaby mu się nasunąć konieczność odpowiedniego rozszerzenia postępowania dowodowego oraz wszechstronnego rozważenia całokształtu okoliczności, które ujawniły się w aktach postępowania administracyjnego, wszczętego na wniosek Haliny P., ubiegającej się o przydzielenie tego mieszkania z powołaniem się na zameldowanie w nim na pobyt stały od 28 października 1977 r.Pobieżne i oczywiście niewyczerpujące postępowanie dowodowe przeprowadzone przez Sąd Rejonowy nie daje podstawy do uznania sprawy za dostatecznie wyjaśnioną do stanowczego rozstrzygnięcia.Załączone akta postępowania administracyjnego w pełni potwierdzają to stanowisko. Nie mogą one przesądzić ostatecznego merytorycznego rozstrzygnięcia niniejszego procesu, w pełni natomiast wskazują na potrzebę wyczerpującego wyjaśnienia przez Sąd Rejonowy sprawy w toku jej ponownego rozpoznania oraz na potrzebę dokonania przez ten Sąd oceny żądania powoda w oparciu o całokształt materiału dowodowego (art. 233 § 1 k.p.c.), który w jego obecnym stanie, poprzedzającym wydanie zaskarżonego wyroku, wykazuje istotne luki.Sąd Najwyższy uznał, że zostały wykazane obie podstawy nadzwyczajno-rewizyjne, przytoczone w rewizji nadzwyczajnej. Przy istniejącym bowiem jeszcze niedostatku mieszkań orzeczenie sądowe w przedmiocie ustalenia wstąpienia przez osobę bliską w stosunek najmu zmarłego najemcy może nastąpić wtedy, gdy zostaną w sposób niewątpliwy wykazane przesłanki, od których przepis art. 691 k.c. uzależnia takie wstąpienie. Zaniechanie wyjaśnienia w sposób wyczerpujący istnienia przesłanki stałego mieszkania w spornym lokalu stanowi nie tylko rażące naruszenie prawa, lecz także narusza interes Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej wyrażający się w gospodarowaniu zasobami mieszkaniowymi w sposób odpowiadający obowiązującemu prawu stanowiącemu prawną podstawę realizacji państwowej polityki mieszkaniowej.Z powyższych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 422 § 2 k.p.c. orzekł jak w sentencji.