III CRN 193/87

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN K. Piasecki.Sędziowie SN: A. Gola, A. Wielgus (spr.).Protokolant: H. Elba.SentencjaSąd Najwyższy Izba Cywilna i Administracyjna po rozpoznaniu w dniu 13 lipca 1987 r. na rozprawie sprawy z wniosku Piotra O. z udziałem Lilii N., Raisy O., Julii S., Marii J. i Piotra O. o dział spadku po Marii O. na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości C.III. 5311/222/87 od postanowienia Sądu Rejonowego w B. z dnia 18 listopada 1986 r., postanawia:uchylić zaskarżone postanowienie i sprawę przekazać Sądowi Rejonowemu w B. do ponownego rozpoznania i orzeczenia o pobraniu wpisu od rewizji nadzwyczajnej.Uzasadnienie faktyczneSąd Rejonowy postanowieniem z dnia 18 listopada 1986 r. w sprawie o dział spadku ustalił, że spadek po Marii O. obejmuje gospodarstwo rolne o pow. 2,28 ha oraz znajdujące się na działce siedliskowej zabudowania mieszkalno-gospodarcze o łącznej wartości 947.820 zł. Dokonując działu tego spadku przyznał na wyłączną własność całość majątku spadkowego uczestniczce postępowania Julii S., ustanawiając na rzecz wnioskodawcy Piotra O. służebność dożywotniego zamieszkiwania w domu spadkodawczyni i korzystania ze wszystkich nieruchomości w dotychczasowym zakresie.Powyższe postanowienie uprawomocniło się i nie zawiera uzasadnienia.Minister Sprawiedliwości w rewizji nadzwyczajnej wniesionej w interesie wnioskodawcy, opartej na zarzutach rażącego naruszenia prawa (art. 684 k.p.c., art. 321 § 1 w zw. z art. 13 § 2 i art. 506 k.p.c.) wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i o przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Rewizja nadzwyczajna oparta została na uzasadnionych podstawach zaskarżenia.Trafny jest przede wszystkim zarzut skarżącego, iż postępowaniem o dział spadku objęte zostały działki gruntowe niewchodzące w jego skład i odmiennie oznaczone w tytule własności w postaci aktu własności ziemi oraz wyrysie z mapy.Nieruchomość rolna o pow. 2,72 ha widnieje na nazwisko wnioskodawcy Piotra O., ale uwzględniając czas nadania tejże własności przypadającej na okres trwania małżeństwa ze spadkodawczynią należało przyjąć, iż stanowi on majątek wspólny stron i z braku odmiennych twierdzeń małżonkowie mieli w nim równe udziały (art. 43 § 1 k.r.o.). W skład spadku po Marii O. wchodziła zatem jedynie połowa powyższej nieruchomości rolnej i tylko ona podlegała podziałowi.Tymczasem Sąd orzekający całą tą nieruchomość potraktował jako majątek spadkowy po Marii O.Wprawdzie wnioskodawca na rozprawie odbytej w dniu 5 listopada 1986 r. oświadczył, iż swój udział w majątku dorobkowym przekazuje na rzecz córki, ale takie oświadczenie mogłoby być skuteczne jedynie w sprawie o zniesienie współwłasności, a nie w sprawie o dział spadku obejmującego jedynie połowę udziałów w majątku wspólnym. Takiego postępowania Sąd I instancji nie przeprowadził, wniosek bowiem dotyczy tylko działu spadku i takie samo określenie sprawy znajduje się w komparycji zaskarżonego postanowienia. Względy proceduralne nie stoją na przeszkodzie łącznego rozpoznania spraw o dział spadku i zniesienie współwłasności, gdy współwłasność taka wynika z innego niż dziedziczenie tytułu i w zasadzie, gdy przedmiotem działu spadku oraz zniesienia współwłasności jest gospodarstwo rolne nie może dojść do odmiennego uregulowania nią stosunków pomiędzy uczestnikami postępowania aniżeli miałoby to miejsce w odrębnych postępowaniach o dział spadku i zniesienie współwłasności, ale wniosek w tym przedmiocie musi być wyraźnie sprecyzowany; a takiego przedmiotowego określenia zakresu w rozpoznawanej sprawie było brak.Dlatego Sąd Rejonowy wadliwie w sprawie o dział spadku orzekł o majątku niewchodzącym w jego skład co rażąco narusza art. 689 k.p.c.Także ustanowienie służebności mieszkania i korzystania z nieruchomości w dotychczasowym zakresie jest nader ogólnikowe, ponieważ nie zawierają bliższego określenia przedmiotu służebności oraz jej zakresu. Zupełnym nieporozumieniem, w związku z pozostawieniem wnioskodawcy zarówno budynków jak i gruntów w dotychczas użytkowanym przez niego zakresie, jest zawarcie nakazu wydania uczestniczce Julii S. przydzielonego jej gospodarstwa rolnego, które przecież automatycznie niweczy niweczy ustanowienie służebności dożywotniego użytkowania tego gospodarstwa przez wnioskodawcę.Z powyższych względów, gdy zarzuty podniesione w rewizji nadzwyczajnej są uzasadnione, Sąd Najwyższy z mocy art. 422 § 2 k.p.c. orzekł jak w sentencji postanowienia.