III CRN 238/67

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Ignatowicz. Sędziowie: R. Czarnecki (sprawozdawca), K. Zieliński.SentencjaSąd Najwyższy, po rozpoznaniu sprawy z wniosku Reginy M. o stwierdzenie nabycia spadku po Józefie M., na skutek rewizji nadzwyczajnej Prokuratora Generalnego PRL od postanowienia Sądu Powiatowego w Płocku z dnia 12 maja 1965 r.,uchylił zaskarżone postanowienie w części dotyczącej zachowania prawa dziedziczenia gospodarstwa rolnego i w tym zakresie przekazał sprawę Sądowi Powiatowemu w Płocku do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneWnioskodawczyni utrzymuje, że Józef M. wraz ze swą żoną Anną byli współwłaścicielami 9 i 1/2-morgowego gospodarstwa rolnego. Ponadto był on sam właścicielem 3 i 1/2 morga gruntu. Józef M. zmarł w 1929 r. Następnie aktem notarialnym z dnia 5 marca 1932 r. Anna M. sprzedała synowi Leonowi prawo do użytkowania dożywotniego części spadku po mężu oraz swoją połowę gospodarstwa. Po Józefie M. pozostała żona Anna i 6 dzieci, w tym syn Leon. Ten ostatni zmarł jednak w dniu 14 listopada 1963 r. Wnioskodawczyni jest żoną Leona M. i twierdzi, że "mąż zapisał jej swój majątek, a prawa do spadku po nim zostały już stwierdzone przez sąd". Jest więc zainteresowana w stwierdzeniu praw do spadku po Józefie M.Jeśli chodzi o zachowanie prawa dziedziczenia gospodarstwa rolnego po Józefie M., to Sąd Powiatowy w postanowieniu z dnia 12 maja 1965 r. doszedł do wniosku, że Leon M. nie zachował tego prawa, natomiast zachowały je dwie córki spadkodawcy: Janina Z. i Julianna D., każda z nich po połowie, przy czym Anna M. ma prawo użytkowania dożywotniego 1/3 części gospodarstwa.Wniesienie rewizji nadzwyczajnej od tego postanowienia nastąpiło w interesie Reginy M. w dniu 31 maja 1967 r.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Według ustalonej judykatury postanowienie, które rażąco narusza prawo w zakresie zachowania prawa dziedziczenia gospodarstwa rolnego należącego do spadku, narusza również interes PRL. W sprawie zaś, z treści złożonego Sądowi Powiatowemu aktu notarialnego z dnia 5 marca 1932 r. wynika, że dwie spadkobierczynie po Józefie M., a mianowicie Franciszka W. i Julianna D. zbyły swoje udziały w spadku bratu Leonowi. Tym samym więc Leon M. zachowałby prawo do tych udziałów w spadku, choćby nie odpowiadał jakimkolwiek innym warunkom wymaganym do zachowania prawa dziedziczenia gospodarstwa rolnego (art. LVII przep. wpr. k.c., art. XX § 3 przep. wpr. k.p.c.).Ustalenie więc przez Sąd Powiatowy, jakoby Janina Z. i Julianna (Julia) D. zachowały prawo dziedziczenia gospodarstwa rolnego po połowie, jest wynikiem rażącego naruszenia art. 13 § 2 w związku z art. 233 § 1 k.p.c.Jeśli natomiast chodzi o przytoczoną na wstępie dalszą treść aktu notarialnego z dnia 5 marca 1932 r., to użytkowanie dożywotne w rozumieniu art. 232 k.c. Kr. P. jest prawem majątkowym mającym na celu zaspokojenie potrzeb osobistych małżonka spadkodawcy, a zatem prawem o charakterze "alimentacyjnym". Stąd użytkowanie dożywotnie, jako prawo ściśle przywiązane do osoby małżonka, należy do praw niezbywalnych. W konsekwencji sprzedaż tego prawa przez Annę M. swemu synowi Leonowi jest dotknięta nieważnością.Według wspomnianego aktu Anna M. sprzedała ponadto Leonowi "swoją połowę" gospodarstwa rolnego, tj. "połowę" nie należącą do spadku po jej mężu Józefie. Z okoliczności tej nie wypływają zatem żadne wnioski dla zachowania przez Leona M. prawa dziedziczenia gospodarstwa rolnego po jego ojcu Józefie.Dla zachowania tego prawa przez Leona M. nie miałaby również znaczenia okoliczność, gdyby jego żona Regina sama pracowała w gospodarstwie rolnym po swym teściu Józefie.Jednakże Sąd Powiatowy nie rozważył, czy Leon M. nie zachował prawa dziedziczenia gospodarstwa rolnego na mocy art. LVI § 1 przep. wpr. k.c. Nie ustalił też, czy Regina M. uzyskała stwierdzenie nabycia spadku po swym mężu Leonie. Postanowienie w zaskarżonej części nie może zatem ulec zmianie, lecz musi być uchylone.