III CRN 245/73

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia W. Bryl. Sędziowie: R. Czarnecki (sprawozdawca), S. Rudnicki.SentencjaSąd Najwyższy, po rozpoznaniu sprawy z powództwa Jerzego U. przeciwko Ewie U. o zapłatę 11.400 zł na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości od wyroku Sądu Wojewódzkiego dla m. st. Warszawy z dnia 6 lutego 1973 r.,oddalił rewizję nadzwyczajną.Uzasadnienie faktyczneW kwietniu 1969 r. Ewa U. wniosła o rozwiązanie jej małżeństwa z Jerzym U. przez rozwód oraz o powierzenie jej wykonywania władzy rodzicielskiej nad córką stron, urodzoną w 1961 r. W dniu 22.IX.1969 r. Sąd Powiatowy wydał postanowienie nakazujące Jerzemu U. przyczynianie się do zaspokojenia potrzeb rodziny kwotami po 1.000 zł miesięcznie. W styczniu 1970 r. Jerzy U. oświadczył, że w dniu 9.XI.1969 r. żona opuściła wspólne mieszkanie, a córka stron pozostała na jego utrzymaniu, wobec czego - ze względu na tę zmianę okoliczności faktycznych - wniósł o uchylenie zapadłego postanowienia. W dniu 10.VI.1970 r. Sąd Powiatowy wydał postanowienie, w którym nakazał, aby poczynając od dnia 1.V.1970 r. Ewa U. przyczyniała się do zaspokojenia potrzeb rodziny kwotami po 600 zł miesięcznie. W październiku 1971 r. Sąd Powiatowy orzekł rozwód małżeństwa stron, a następnie wyrok tego Sądu uprawomocnił się.W pozwie wniesionym w listopadzie 1971 r. Jerzy U. powołał się na to, że przekazując Ewie U. w okresie od listopada 1969 r. do końca kwietnia 1970 r. kwoty po 1.000 zł miesięcznie, spełnił świadczenia nienależne, które wyrażają się sumą 6.000 zł. Ponadto już w wymienionym okresie powinien był otrzymywać od Ewy U. po 600 zł miesięcznie, tj. otrzymać w sumie 3.600 zł. Wreszcie - jeszcze przed wytoczeniem powództwa o rozwód, mianowicie w grudniu 1968 r. - Ewa U. opuściła wspólne mieszkanie na okres 3 miesięcy, wobec czego powinna mu była przekazać sumę 1.800 zł. Jerzy U. domaga się więc zasądzenia od Ewy U. 11.400 zł.Sąd Powiatowy oddalił powództwo, a Sąd Wojewódzki wyrokiem z dnia 6.II.1973 r. utrzymał ten wyrok w mocy.W dniu 6.VIII.1973 r. Minister Sprawiedliwości złożył od wspomnianego wyroku rewizję nadzwyczajną.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Wyżej wymienione postanowienia Sądu Powiatowego z dnia 22.IX.1969 r. i z dnia 10.VI.1970 r. zapadły na podstawie art. 443 § 1 k.p.c. Drugie z tych postanowień rozstrzygnęło o obowiązku przyczyniania się do zaspokojenia potrzeb rodziny, poczynając od dnia 1.V.1970 r., nie uchyliło więc rozstrzygnięcia pierwszego postanowienia za okres do końca kwietnia 1970 r. Tym samym pozostało prawomocne postanowienie nakazujące Jerzemu U. świadczenie w okresie od listopada 1969 r. do końca kwietnia 1970 r. po 1.000 zł miesięcznie, tj. prawomocne rozstrzygnięcie o obowiązku przyczyniania się we wskazany sposób do zaspokojenia potrzeb rodziny za wymieniony okres, który jest fragmentem okresu trwania procesu o rozwód.Postanowienie wydane na mocy art. 443 § 1 k.p.c. nie ma powagi rzeczy osądzonej w rozumieniu art. 366 k.p.c., toteż nie ulega odrzuceniu pozew w sprawie wszczętej po zakończeniu procesu o rozwód, zmierzający do wykazania, że rozstrzygnięcie o obowiązku przyczyniania się do zaspokojenia potrzeb rodziny za miniony czas trwania procesu o rozwód powinno być inne od rozstrzygnięcia zapadłego na mocy art. 443 § 1 k.p.c. Przeto postępowanie z takiego powództwa mogłoby się toczyć i doprowadzić do rozstrzygnięcia zgodnego z żądaniem, gdyby nie istniało unormowanie, o którym niżej mowa.Otóż art. 445 § 1 k.p.c. głosi, że w czasie trwania procesu o rozwód nie może być wszczęta odrębna sprawa m.in. o zaspokojenie potrzeb rodziny co do świadczeń za okres od wytoczenia powództwa o rozwód, a pozew lub wniosek o zabezpieczenie powództwa w takiej sprawie sąd przekazuje sądowi, w którym toczy się sprawa o rozwód, w celu rozstrzygnięcia w myśl art. 443 k.p.c. Ta unormowana przez dyspozycje art. 445 i 443 k.p.c. wyłączność drogi oznacza, że w czasie procesu o rozwód rozstrzygnięcie o obowiązku przyczyniania się do zaspokojenia potrzeb rodziny za okres trwania procesu o rozwód może zapaść wyłącznie na mocy art. 443 § 1 k.p.c. Skoro w czasie procesu o rozwód niedopuszczalne jest rozstrzygnięcie o wspomnianym obowiązku i za wspomniany okres w innej drodze niż przewidziana przez art. 443 § 1 k.p.c., to rozstrzygnięcie wydane na mocy tego przepisu jest ostateczne. Gdy zaś rozstrzygnięcie o obowiązku przyczyniania się do zaspokojenia potrzeb rodziny za okres trwania procesu o rozwód jest ostateczne, to również w sprawie wszczętej po zakończeniu tego procesu niedopuszczalne jest rozstrzygnięcie o tym obowiązku i za ten okres.Przedstawiony kierunek rozważań znajdował i znajduje wyraz w orzecznictwie. W szczególności już pod rządem art. 431 d. k.p.c., którego treść recypuje art. 443 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy w uzasadnieniu uchwały składu siedmiu sędziów z dnia 13.IV.1953 r. I C 2634/52 (OSN 1954, poz. 54) wyjaśnił, że postanowienia z art. 431 d. k.p.c. są "ostateczne w tym znaczeniu, iż nie podlegają sprawdzeniu w jakimkolwiek innym postępowaniu". Z kolei pod rządem art. 443 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy w uzasadnieniu uchwały z dnia 21.IX.1971 r. III CZP 43/71 (OSNCP 1972, poz. 46) podkreślił, że "postanowienia wydane w trybie art. 443 k.p.c. regulują przedmiot rozstrzygnięcia ostatecznie (...)".W konsekwencji powództwo o zasądzenie 6.000 zł i 3.600 zł nie mogło być uwzględnione.Jeżeli wreszcie chodzi o oparte na przepisie art. 140 k.r.o. roszczenie o zasądzenie 1.800 zł dotyczące okresu sprzed wytoczenia powództwa o rozwód, to rewizja nadzwyczajna nie wykazuje, aby wadliwa była ocena dowodów, według której w innych okresach aniżeli od grudnia 1968 r. do końca lutego 1969 r. z kolei Jerzy U. zaniedbywał obowiązek przyczyniania się do zaspokojenia potrzeb rodziny; na tle tej oceny oddalenie powództwa o zasądzenie 1.800 zł nie naruszało prawa materialnego.Z tych względów orzeczono jak w sentencji.