III CRN 297/83

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN Z. Marmaj (spr.).Sędziowie SN: B. Bladowski, J. Szachułowicz.Protokolant: H. Janota.SentencjaSąd Najwyższy Izba Cywilna i Administracyjna po rozpoznaniu w dniu 19 kwietnia 1984 r. na posiedzeniu jawnym sprawy z wniosku Juana D. o przysposobienie małoletniej Karoliny L., na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości od postanowienia Sądu Rejonowego dla m.st. Warszawy z dnia 12 sierpnia 1983 r.,postanawia:uchylić zaskarżone postanowienie i sprawę przekazać Sądowi Rejonowemu dla m.st. Warszawy do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneWnioskodawca, Juan D. urodzony w Hiszpanii, a zamieszkały w Portugalii, wniósł o przysposobienie małoletniej Karoliny D. urodzonej 17 grudnia 1976 r., córki swej żony.Matka małoletniej Monika D. poparła wniosek o przysposobienie. Ojciec małoletniej Wojciech L. wyraził przed Sądem zgodę na przysposobienie jego córki przez męża jego byłej żony.Postanowieniem z dnia 12 sierpnia 1983 r. Sąd Rejonowy orzekł przysposobienie małoletniej Karoliny D. przez Juana D. Postanowienie to uprawomocniło się bez zaskarżenia w zwykłym trybie i nie zawiera pisemnego, uzasadnienia. Zostało ono zaskarżone rewizją nadzwyczajną Ministra Sprawiedliwości, złożoną przed upływem sześciomiesięcznego terminu przewidzianego w art. 421 § 2 k.p.c. Rewizja nadzwyczajna zarzuca zaskarżonemu orzeczeniu rażące naruszenie prawa, a mianowicie art. 114 § 1 k.r.o. oraz art. 22 § 1 Prawa prywatnego międzynarodowego - ustawa z dnia 12 listopada 1965 r. (Dz. U. Nr 46, poz. 290) i zawiera wniosek o uchylenie tego postanowienia i przekazanie sprawy Sądowi Rejonowemu do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Rewizja nadzwyczajna jest uzasadniona. Wnioskodawca nie jest obywatelem polskim, lecz najprawdopodobniej obywatelem Hiszpanii, na co może skazywać miejsce jego urodzenia (Hiszpania) oraz to, że Konsulat tego kraju w O. (Portugalia) poświadczył własnoręczność podpisu wnioskodawcy. Niezbędne w związku z tym było wyjaśnienie tej okoliczności, a to w związku z dyspozycją art. 22 § 1 Prawa międzynarodowego prywatnego. Tego obowiązku Sąd zaniechał i tym samym pozbawił się możliwości zastosowania prawa ojczystego przysposabiającego (art. 22 § 1 p.p.m.), a ewentualnie prawa polskiego, gdyby prawo ojczyste przysposabiającego odsyłało do prawa polskiego lub innego (odesłanie zwrotne lub dalsze - art. 4 p.p.m.). Sąd Rejonowy, orzekając przysposobienie, posługiwał się przepisami polskiego prawa rodzinnego, chociaż miałoby ono zastosowanie tylko wówczas, gdyby właściwość tego prawa została wskazana przez normę kolizyjną Prawa prywatnego międzynarodowego. W każdej sprawie, w której stroną lub uczestnikiem postępowania jest obywatel obcego państwa, sąd winien przede wszystkim zbadać, jakie prawo - polskie czy obce - będzie miało zastosowanie. Rozstrzygają o tym postanowienia Prawa prywatnego międzynarodowego (ustawa z 12 listopada 1965 r.) lub umowy międzynarodowej, której Polska jest stroną. Ponieważ w sprawie niniejszej Sąd Rejonowy zaniechał tego obowiązku i nie wyjaśnił, jakie obywatelstwo posiada wnioskodawca i w związku z tym nie uwzględnił dyspozycji art. 22 § 1 oraz art. 4 p.p.m., przeto już z tej przyczyny zaskarżone postanowienie podlegało uchyleniu.Należy poza tym podnieść, iż stosownie do dyspozycji art. 22 § 2 p.p.m. przysposobienie nie może nastąpić bez zachowania przepisów polskiego prawa, jako że małoletnia, której wniosek o przysposobienie dotyczy, jest obywatelką Polski. W związku z tym niezbędne było wszechstronne wyjaśnienie sprawy, a w szczególności rozważenie, czy przysposobienie leży w interesie dziecka oraz zbieżnym z tym dobrem - interesem społecznym. Postępowanie poprzedzające wydanie orzeczenia jest nader lakoniczne i nie zawiera w istocie żadnego materiału poza zgodą ojca dziecka na jego przysposobienie. Nie została nawet przesłuchana babka małoletniej Teresa W., która opiekuje się małoletnią. Nie zostało także wyjaśnione, w jakich warunkach żyje wnioskodawca i czy gwarantuje on należyte wychowanie małoletniej. Nie można wykluczyć, iż właśnie teściowa wnioskodawcy a babka małoletniej oraz jego szwagier A.M. będą mogli także w tej mierze dostarczyć Sądowi niezbędnych danych. W razie potrzeby Sąd winien także przeprowadzić dowód z opinii biegłego np. psychologa, celem zorientowania się, czy wyjazd małoletniej za granicę nie będzie stanowił dla niej zbyt ciężkiego przeżycia, mogącego mieć ujemny wpływ na jej rozwój. Wydanie orzeczenia bez wyjaśnienia tych okoliczności, a w szczególności bez ustalenia obywatelstwa wnioskodawcy i sięgnięcia do przepisów jego prawa ojczystego oraz bez zbadania, czy przysposobienie jest zgodne z interesem małoletniej, rażąco narusza prawo i uzasadnia uchylenie zaskarżonego orzeczenia. W związku z potrzebą stosowania prawa obcego, właściwego dla obywatelstwa wnioskodawcy, Sąd postąpi stosownie do dyspozycji art. 1143 k.p.c.Z tych przyczyn i na mocy art. 422 § 2 k.p.c. orzec należy jak w sentencji.