III CRN 20/72

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia B. Łubkowski (sprawozdawca). Sędziowie: K. Piasecki, F. Wesely.SentencjaSąd Najwyższy, po rozpoznaniu sprawy z wniosku Józefa i Zofii małż. T. o przysposobienie małoletniego Tadeusza P., na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości od postanowienia Sądu Powiatowego w Nisku z dnia 2 września 1971 r.,uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę Sądowi Powiatowemu w Nisku do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktycznePostanowieniem z dnia 2 września 1971 r. Sąd Powiatowy w Nisku orzekł przysposobienie przez Józefa i Zofię małż. T., stale zamieszkałych w Anglii, małoletniego Tadeusza P., ur. (...), uznawszy, że przysposobienie to jest zgodne z dobrem małoletniego przysposobionego.W szczególności Sąd ustalił, że przysposabiający są obywatelami polskimi, że cieszą się w miejscu swego zamieszkania dobrą opinią i znajdują się w dużo lepszej sytuacji aniżeli rodzice naturalni małoletniego przysposobionego. Poza tym Sąd Powiatowy miał na uwadze, że przysposabiający i przysposobiony są bliskimi krewnymi (Józef T. jest bratem matki przysposobionego), że przysposabiający mówią po polsku, że zatem nie nastąpi wynarodowienie małoletniego przysposobionego. Na tej podstawie Sąd ten uznał, że przysposobienie jest również zgodne z interesem społecznym.Postanowienie to, z powodu rażącego naruszenia art. 3 § 2 i art. 233 § 1 k.p.c., art. 114 k.r.o. oraz art. 22 § 1 ustawy z dnia 12 listopada 1965 r. prawo prywatne międzynarodowe, zaskarżył rewizją nadzwyczajną Minister Sprawiedliwości, domagając się uchylenia zaskarżonego postanowienia i oddalenia wniosku o przysposobienie albo przekazania sprawy Sądowi Powiatowemu w Nisku do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Trafny jest zarzut skarżącego, że Sąd Powiatowy z rażącym naruszeniem art. 3 § 2 i 233 § 1 k.p.c. nie wyjaśnił, czy wnioskodawcy są obywatelami polskimi. Sąd Powiatowy nie wskazał także (art. 328 § 2 k.p.c.) dowodu, na którym oparł ustalenie w kwestii obywatelstwa polskiego przysposabiających.Wprawdzie na temat polskiego obywatelstwa przysposabiających zeznawała matka przysposobionego Stefania P., lecz nie wyjaśniła, skąd ma takie wiadomości. Wzmiankę o obywatelstwie polskim wnioskodawców zawiera również tłumaczenie ich oświadczenia, sporządzone przez tłumacza przysięgłego Marię M. z M., lecz tłumaczenie to budzi zastrzeżenia co do określenia "nationals".W tej sytuacji Sąd Powiatowy nie powinien był poprzestać na dowodach znajdujących się w aktach sprawy, lecz w kwestii obywatelstwa przysposabiających zażądać odpowiedniego dowodu lub przeprowadzić dochodzenie w sposób określony w § 42 i 43 zarządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 25 maja 1970 r., zawierającego Instrukcję o obrocie prawnym z zagranicą w sprawach cywilnych i karnych (Dz. Urz. Min. Sprawiedl. Nr 4, poz. 14).Prawidłowe ustalenie obywatelstwa przysposabiających ma zasadnicze znaczenie dla stosowania prawa polskiego albo brytyjskiego. Zgodnie bowiem z art. 22 § 1 prawa prywatnego międzynarodowego przysposobienie podlega prawu ojczystemu przysposabiającego. Jeżeli zatem przysposabiający są obywatelami angielskimi, to stosownie do art. 3 pkt 1 angielskiej ustawy o przysposobieniu z 1958 r. postanowienie o przysposobieniu nie może być wydane, jeżeli dziecko nie pozostawało stale pod opieką zgłaszającego wniosek o przysposobienie przez okres co najmniej trzech miesięcy, bezpośrednio poprzedzający datę postanowienia. Z treści zaś zebranego w sprawie materiału wynika, że przysposobiony w ogóle nie przebywał u wnioskodawców, a wnioskodawczyni Zofia T. nie zna osobiście małoletniego Tadeusza P.Trafny jest także zarzut skarżącego, że i przy założeniu, iż wnioskodawcy są obywatelami polskimi i że mają zastosowanie przepisy polskiego prawa materialnego, Sąd Powiatowy nie wyjaśnił i nie rozważył należycie okoliczności faktycznych uzasadniających stosownie do art. 114 k.r.o. orzeczenie przysposobienia zgodnego z dobrem małoletniego Tadeusza P.Zasadniczym bowiem celem przysposobienia jest przyjęcie do rodziny dziecka, które pozbawione jest normalnego środowiska rodzinnego na skutek czy to śmierci rodziców, czy też innych okoliczności sprawiających, że rodzice nie mogą należycie wykonywać swoich obowiązków związanych z utrzymaniem i wychowaniem dziecka. Poza tym ocenę, czy przysposobienie jest zgodne z dobrem dziecka, powinien sąd przeprowadzić nie tylko z punktu widzenia sytuacji materialnej, jaką dziecku może zapewnić przysposabiający, w zestawieniu z sytuacją dotychczasową, lecz powinien uwzględnić wszelkie nasuwające się w tej mierze kryteria, a zwłaszcza zagadnienie, czy wychowanie dotychczasowe, czy też ewentualnie wychowanie dziecka przez przysposabiającego mogłoby przygotować dziecko lepiej do pracy dla dobra społeczeństwa odpowiednio do jego uzdolnień, jak również czy przeciwko przysposobieniu nie przemawiają silne więzy z zakresu uczuć rodzinnych, łączące dziecko z rodzicami i rodzeństwem. Dla sądu opiekuńczego nie może być obojętna okoliczność, że dziecko może i powinno w zasadzie wychowywać się w rodzinie naturalnej. Sąd powinien w sposób szczególnie wnikliwy rozważyć, że małoletni na skutek orzeczenia przysposobienia zostanie wyrwany z normalnie funkcjonującej i cieszącej się szacunkiem otoczenia rodziny naturalnej, jak również ze szkoły, w której osiąga dobre wyniki w nauce i z otoczenia, w którym wyrósł i zostanie przeniesiony do środowiska, z którym nie będzie mógł porozumieć się wskutek nieznajomości języka i odmiennych układów społecznych. W żadnym wypadku przysposobienie nie może być środkiem zmierzającym do osiągnięcia wyłącznie celów majątkowych.W niniejszej sprawie Sąd Powiatowy nie wziął ponadto w ogóle pod rozwagę zeznań urzędnika adopcyjnego w Gillien Małgorzaty G., jej raportu z dnia 25 czerwca 1971 r. oraz pisma Służby Zdrowia Psychicznego - Wydziału Zdrowia Miasta Bradford z 13 maja 1971 r., z których wynika, że wnioskodawczyni Zofia T., która będzie faktycznie wychowywała małoletniego przysposobionego, nie ma odpowiednich predyspozycji psychicznych, gwarantujących należyte wypełnianie obowiązków opiekuńczych; należy dodać, że art. 7 ust. 2 angielskiej ustawy o przysposobieniu uzależnia przysposobienie od należytego stanu zdrowia wnioskodawcy, udowodnionego zaświadczeniem należycie zarejestrowanego lekarza praktykującego.Z tych względów Sąd Najwyższy, z mocy art. 422 § 2 k.p.c., uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę Sądowi Powiatowemu w Nisku do ponownego rozpoznania.