1 CO 24/59

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia S. Gross (sprawozdawca). Sędziowie: Z. Masłowski, A. Meszorer.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z wniosku Danuty Jolanty L. o rozwiązanie przysposobienia, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym dnia 25 września 1959 r. zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Lublinie do rozstrzygnięcia w trybie art. 388 k.p.c.:"Czy przysposobienie może być rozwiązane, jeżeli dobro małoletniego dziecka wymaga jego powrotu do rodziny naturalnej - a to niezależnie od tego, czy sprawowanie władzy rodzicielskiej przez przysposabiających jest należyte, czy też nie?" a w razie całkowicie lub częściowo przeczącej odpowiedzi na to pytanie -"Czy jedną z przyczyn (ważnym powodem) do rozwiązania przysposobienia małoletniego dziecka w myśl art. 70 § 1 k.r. mogą być okoliczności zaistniałe przed przysposobieniem, które w zasadzie winny stanowić przeszkodę do orzeczenia przysposobienia (art. 65 § 1 k.r.), jeżeli dobro dziecka wymaga rozwiązania przysposobienia i przywrócenia stanu istniejącego przed przysposobieniem? Inaczej: czy ze względu na dobro dziecka, jako ważny powód do rozwiązania przysposobienia przy rozpoznawaniu sprawy, winny być łącznie rozważane wszystkie okoliczności zarówno towarzyszące przysposobieniu, jak i zaistniałe po orzeczeniu przysposobienia?"postanowił udzielić odpowiedzi następującej:"Jeśli dobro małoletniego wymaga jego powrotu do rodziny naturalnej, przysposobienie może być rozwiązane także wówczas, gdy przysposabiający sprawuje władzę rodzicielską w sposób należyty. Przy ocenie, czy dobro małoletniego wymaga rozwiązania przysposobienia, należy uwzględnić wszelkie istniejące w tym czasie okoliczności, nie wyłączając takich, które miały również miejsce przed przysposobieniem lub w czasie jego dokonania."Uzasadnienie faktyczneRozpoznając przedstawione do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne, Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Stosownie do art. 70 § 1 k.r. rozwiązania stosunku przysposobienia można żądać tylko z ważnych powodów. W judykaturze wyjaśniono, że taki ważny powód zachodzi, gdy wytworzyła się sytuacja, w której "dalsze trwanie przysposobienia narusza godny ochrony interes żądającego rozwiązania przysposobienia" (orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 2 marca 1955 r. II CR 1749/54, OSN z 1956r., poz. 36).Gdy rozwiązanie przysposobienia dotyczyć ma osoby małoletniej, za ważne uznać można jedynie takie powody, które uzasadniają potrzebę rozwiązania stosunku przysposobienia ze względu na dobro przysposobionego. Skoro bowiem art. 65 § 1 k.r. dopuszczalność przysposobienia uzależnia od pozytywnej oceny zgłoszonego w tym przedmiocie żądania z punktu widzenia dobra małoletniego, to dobro to stanowić musi także decydującą przesłankę rozstrzygnięcia o rozwiązaniu stosunku przysposobienia.Sposób wykonania przez przysposabiających władzy rodzicielskiej ma oczywiście istotne znaczenie dla sytuacji przysposobionego dziecka. Jednakże, jak to już Sąd Najwyższy wyjaśnił w orzeczeniu z dnia 2 marca 1953 r. I C 464/53 (OŚN z 1954 r., poz. 23), nienależyte wywiązywanie się przysposabiającego z jego obowiązków w tym zakresie może prowadzić do ograniczenia władzy rodzicielskiej lub jej pozbawienia, nie stanowi natomiast z reguły ważnego powodu rozwiązania przysposobienia w rozumieniu art. 70 § 1 k.r. W żadnym też razie nie może na takiej podstawie domagać się rozwiązania przysposobienia przysposabiający, który uchybia swym obowiązkom.Również jednak należyte sprawowanie władzy rodzicielskiej przez przysposabiającego nie wyłącza jeszcze wniosku o konieczności rozwiązania przysposobienia, jeśli mimo takiego stanu rzeczy istnieje podstawa do uznania, że dobro dziecka tego wymaga. Jak to już bowiem poprzednio wskazano, w sprawie o rozwiązanie stosunku przysposobienia tylko to kryterium ma znaczenie rozstrzygające.Oceny, czy dobro dziecka wymaga rozwiązania przysposobienia, dokonać należy z uwzględnieniem wszelkich okoliczności, które mogą mieć wpływ na sytuację dziecka w rodzinie przysposabiających oraz na perspektywy jego egzystencji w rodzinie naturalnej.Gdy przysposabiającymi są małżonkowie mający własne dzieci, szczególnie ważny element takiej oceny stanowić powinno sprawdzenie i należyte ustalenie stosunku do przysposobionego tego z małżonków, który nie był inicjatorem przysposobienia, oraz pobudek, jakie go skłoniły do przyjęcia inicjatywy współmałżonka, a nadto ustalenie stosunku dzieci przysposabiających (zwłaszcza dorosłych) do faktu przysposobienia i do osoby przysposobionej. Należy także uwzględnić motywy, jakimi kierują się rodzice, żądając rozwiązania przysposobienia, w zestawieniu z pobudkami, jakie skłoniły ich do wyrażenia na to przysposobienie zgody. Okoliczności te bowiem, mimo że odnoszą się również do okresu poprzedzającego przysposobienie lub od czasu, w którym ono nastąpiło, mogą być nadal aktualne dla oceny sytuacji dziecka w rodzinie przysposabiających lub w rodzinie naturalnej.W związku z tym byłoby oczywiście niesłuszne wyeliminowanie niektórych istotnych okoliczności spośród przesłanek rozstrzygnięcia kwestii ważnych powodów rozwiązania przysposobienia tylko dlatego, że istniały one także przed zapadnięciem orzeczenia o przysposobieniu.Z tych zasad Sąd Najwyższy na przedstawione pytanie prawne udzielił odpowiedzi wyrażonej w sentencji.