III CRN 3/77

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN J. Pietrzykowski. Sędziowie SN: A. Gola, Z. Trybulski (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy, z udziałem Prokuratora Prokuratury Generalnej, W. Bryndy, po rozpoznaniu sprawy z powództwa Henryka H. przeciwko Skarbowi Państwa - Urząd m. st. W. o ustalenie, na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości od wyroku Sądu Rejonowego dla m. st. Warszawy z dnia 22 czerwca 1976 r.uchylił zaskarżony wyrok i odrzucił pozew.Uzasadnienie faktycznePowód Henryk H. w pozwie skierowanym przeciwko Skarbowi Państwa wnosił o ustalenie, że jego ojciec Michał H. był właścicielem niepodzielnej połowy nieruchomości w mieście K. szczegółowo w pozwie opisanej, którą to niepodzielną połowę nabył powód w drodze spadkobrania jako jedyny spadkobierca, a nadto o ustalenie, że sam powód był właścicielem 1/5 części nieruchomości również szczegółowo w pozwie opisanej, który to udział nabył w drodze notarialnego przeniesienia prawa do tej 1/5 części przez właścicieli - rodziców żony powoda - przy zawarciu przez niego związku małżeńskiego.Zaskarżonym wyrokiem Sąd Rejonowy wydał orzeczenie ustalające zgodnie z żądaniem pozwu.W uzasadnieniu Sąd ustalił z powołaniem się na zeznania świadków i powoda, że udział wynoszący 1/2 w nieruchomości przy ul. T. nr 26 w K. ojciec powoda Michał H. nabył w drodze notarialnie zawartej umowy kupna-sprzedaży, że dowody zaginęły w czasie działań wojennych i że ojciec powoda zmarł 31.XII.1943 r. nie pozostawiając poza powodem innych spadkobierców.Udział wynoszący 1/5 części w nieruchomości przy ul. R. w K. powód nabył w 1938 r., rodzice bowiem jego żony przy zawarciu przez powoda i ich córkę związku małżeńskiego przenieśli na małżonków również wynoszący 2/5 niepodzielne części.Ani powód, ani udział w tej nieruchomości jego ojciec nie wyzbyli się swoich tytułów własności.Powód przybył do Polski w składzie I Armii WP i w służbie czynnej pozostawał do 1950 r., w związku z czym nie ma dokumentów repatriacyjnych.Interes prawny powoda, nie negowany przez stronę pozwaną, zasadza się na tym, że powód zamierza nabyć od Państwa zajmowane obecnie mieszkanie i ubiegać się o zaliczenie wartości mienia pozostawionego w granicach ZSRR na poczet ceny kupna.Od wyroku tego Minister Sprawiedliwości złożył rewizję nadzwyczajną i zarzucając rażące naruszenie prawa - art. 189 k.p.c., art. 2 § 2 k.p.c. w związku z § 5 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 maja 1970 r. w sprawie zaliczenia wartości mienia nieruchomego pozostawionego za granicą na pokrycie opłat z tytułu użytkowania wieczystego terenu i ceny sprzedaży położonych na nim budynków (Dz. U. Nr 13, poz. 118) - wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i orzeczenie co do istoty sprawy przez odrzucenie pozwu.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Roszczenie o ustalenie prawa własności nieruchomości jest roszczeniem cywilnoprawnym i w zasadzie do jego rozpoznania powołane są sądy powszechne (art. 2 § 1 i 185 k.p.c.), chyba że przepis szczególny przekazał rozpoznanie takiej sprawy do właściwości innego organu (art. 2 § 3 k.p.c.). Jak to wyjaśnił Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 5.IX.1972 r. III CZP 80/71 (OSPiKA 1973, z. 9, poz. 181), rozstrzygnięcie spraw wynikających z uprawnień do uzyskania ekwiwalentu za mienie pozostawione za granicą zostało na mocy § 5 powołanego wyżej rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 maja 1970 r. przekazane organom administracyjnym i tym samym sprawy te zostały wyłączone z drogi sądowej. W postępowaniu tym organ administracyjny samodzielnie ustala, czy za granicą pozostawiono określone mienie. Dokumentami stanowiącymi podstawę takiego zaliczenia mogą być dokumenty istniejące już w chwili repatriacji (np. orzeczenie sądowe stwierdzające prawo własności, dokumenty wieczystoksięgowe, akty notarialne itp.).Z tych względów należało uznać, że w sprawie objętej pozwem droga sądowa jest niedopuszczalna i orzec jak w sentencji (art. 422 § 1 k.p.c.).