III CRN 300/81

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN T. Bukowski (sprawozdawca).Sędziowie SN: R. Czarnecki, S. Dmowski.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z powództwa Wandy N., Marii N., Zofii J. i Jadwigi G. przeciwko Adamowi C. o zapłatę na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Poznaniu z dnia 23 czerwca 1981 r.uchylił zaskarżony wyrok oraz wyrok Sądu Rejonowego w Poznaniu z dnia 30.I.1981 r. w części uwzględniającej powództwo i orzekającej o kosztach procesu i sprawę w tym zakresie przekazał temu Sądowi Rejonowemu do ponownego rozpoznania, pozostawiając mu rozstrzygnięcie o kosztach instancji rewizyjnej przed Sądem Wojewódzkim, a także orzeczenie o obowiązku uiszczenia opłaty od rewizji nadzwyczajnej.Uzasadnienie faktyczneWanda N., Maria N., Zofia J. i Jadwiga G. są współwłaścicielkami stanowiącego odrębną nieruchomość lokalu mieszkalnego nr 3 o powierzchni około 72 m(2) w domu nr (...) przy ul. (...) w P. Najemcą tego lokalu na podstawie decyzji administracyjnej o przydziale była Helena W. Pokój o pow. 25 m(2) oddała ona w podnajem Adamowi Ch. Ten zaś po jej śmierci zajął w lutym 1979 r. cały ten lokal i płacił do rąk administratora budynku po 728 zł miesięcznie, w tym 348 zł tytułem czynszu według stawek przewidzianych w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 20 lipca 1965 r. (Dz.U. Nr 35, poz. 224). Wyrokiem z dnia 18.VII.1979 r. Sąd Rejonowy orzekł eksmisję Adama Cz. z tego lokalu.W dniu 19.VII.1979 r. właścicielki lokalu wystąpiły przeciwko Adamowi Ch. z powództwem o odszkodowanie za bezumowne korzystanie z całego lokalu. Twierdziły, że w wolnym obrocie otrzymywałyby tytułem czynszu najmu i świadczeń po 3.500 zł miesięcznie.Pozwany wnosił o oddalenie powództwa, powołując się na to, że ubiega się o administracyjny przydział całego lokalu i nie zalega z opłacaniem czynszu i świadczeń według obowiązujących stawek.W toku procesu powódki rozszerzyły swe roszczenia odszkodowawcze na okres do dnia 31.VII.1980 r.Sąd Rejonowy wyrokiem z dnia 30.I.1981 r. zasądził od pozwanego na rzecz powódek solidarnie kwotę 23.812 zł z odsetkami, a w pozostałej części oddalił powództwo, ustaliwszy m.in., że po śmierci H. W. pozwany, jako były podnajemca, zajmuje cały lokal bez tytułu prawnego i dlatego powinien powódkom, jako właścicielkom, płacić odszkodowanie na podstawie art. 225 k.c.Na skutek rewizji pozwanego Sąd Wojewódzki orzeczeniem z dnia 30.VI.1981 r. zmienił ten wyrok i oddalił powództwo w całości, ponieważ przedmiotowy lokal mieszkalny podlega przepisom o najmie lokali i budynków na podstawie decyzji administracyjnej. Zajmując go bez tytułu prawnego pozwany, zdaniem Sądu Wojewódzkiego, obowiązany jest zapłacić odszkodowanie według stawek określonych w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 20 lipca 1965 r. w sprawie czynszów najmu za lokale mieszkalne (Dz.U. Nr 35, poz. 224; zm.: Dz.U. z 1980 r. Nr 15, poz. 51).Minister Sprawiedliwości złożył rewizję nadzwyczajną na skutek podania powódek. Zarzucając rażące naruszenie § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 20 lipca 1965 r. w sprawie czynszu najmu za lokale mieszkalne i art. 225 w związku z art. 230 k.c., wnosił na podstawie art. 417 § 1 k.p.c. o uchylenie zaskarżonego wyroku Sądu Wojewódzkiego i oddalenie rewizji pozwanego od wyroku Sądu Rejonowego w Poznaniu z dnia 30.I.1981 r.Uzasadnienie prawneRozpoznając rewizję nadzwyczajną, Sąd Najwyższy zważył, co następujeJest poza sporem, że po śmierci najemcy H. W. pozwany uniemożliwił powódkom zajęcie stanowiącego ich własność lokalu mieszkalnego, którego najemcą nigdy nie był. Już ta okoliczność, co słusznie podniesiono w rewizji nadzwyczajnej, przemawia przeciw leżącemu u podstaw zaskarżonego wyroku poglądowi, wewnętrznie zresztą niekonsekwentnemu, że skoro powódki nie otrzymały przydziału na ten lokal, to "nie są uprawnione do żądania odszkodowania za bezumowne użytkowanie go przez pozwanego", ale pozwany nie ma również przydziału i dlatego "obowiązany jest płacić im odszkodowanie według stawek określonych w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 20 lipca 1965 r.".Na podstawie art. 25 prawa lokalowego powódki miały prawo do zamieszkania w swym lokalu i z chwilą zamieszkania w nim przepisy o najmie lokali i budynków na podstawie decyzji administracyjnej nie miałyby do tego lokalu zastosowania (art. 22 ust. 1 pkt 2 pr.lok.). Istotne w niniejszej sprawie jest nie to, że dotychczas nie został pozytywnie załatwiony wniosek strony powodowej "o wejście do własności", o którym jest mowa w punkcie drugim postanowienia z dnia 12.XII.1979 r. wydanego przez Urząd Miejski w P. w sprawie SIK GR (...), ale to, czy i przez jaki czas pozwany A. Ch. lokalu tego nie wydał powódkom i zajmował go po śmierci Heleny W. bez tytułu prawnego, mimo że została orzeczona eksmisja pozwanego wyrokiem z dnia 18.VII.1979 r.Właściciel lokalu mieszkalnego, stanowiącego odrębną nieruchomość, może od osoby zajmującej ten lokal bez tytułu prawnego żądać naprawienia szkód (art. 361 k.c.) wynikłych z uniemożliwienia mu realizacji prawa do zamieszkania w nim (art. 25 pr.lok.) oraz uzyskiwania czynszu i opłat z tytułu najmu według zasad obowiązujących w wolnym obrocie (art. 11 ust. 1 zd. 2, art. 14 ust. 3 i art. 22 ust. 1 pkt 2 prawa lokalowego).Tak więc leżąca u podstaw zaskarżonego wyroku teza, że powódkom nie należy się od pozwanego żadne odszkodowanie, albo że należy się ono co najwyżej w wysokości czynszu reglamentowanego obowiązującymi stawkami sztywnymi, narusza rażąco prawo w rozumieniu art. 417 § 1 k.p.c.Wskazanej wyżej podstawy prawnej roszczeń odszkodowawczych strony powodowej nie miał też na uwadze Sąd Rejonowy i w konsekwencji sprawa nie została dostatecznie wyjaśniona do stanowczego rozstrzygnięcia (art. 316 § 1 k.p.c.), co podnosi również pozwany w swej rewizji od wyroku tego Sądu. Wyjaśnienia wymaga, czy powódki zwłaszcza ze względu na swoje dotychczasowe warunki zamieszkania (art. 23 i art. 28 pr.lok.) mogłyby w okresie spornym w ogóle zamieszkać w tym lokalu i uzyskać jego wyłączenie spod przepisów o najmie lokali i budynków na podstawie decyzji administracyjnej. W razie odpowiedzi pozytywnej rzeczą Sądu Rejonowego będzie, przy uwzględnieniu całokształtu okoliczności sprawy, w tym również ówczesnej sytuacji życiowej stron - ustalenie zakresu, w jakim powódki z wyłącznej winy pozwanego nie mogły osiągać ze swego lokalu mieszkalnego korzyści przysługujących właścicielowi na podstawie art. 140 k.c.Z przyczyn wyżej wskazanych Sąd Najwyższy orzekł na mocy art. 422 § 2 k.c. jak w sentencji.