4 CR 427/55

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia H. Dąbrowski. Sędziowie: J. Pawlak, M. Piekarski (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Rejonu Przemysłu Leśnego w S. przeciwko Andrzejowi I. o zapłatę, po rozpoznaniu rewizji powoda od wyroku Sądu Powiatowego w Szczecinku z dnia 23 czerwca 1954 r.,uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Powiatowemu w Szczecinku.Uzasadnienie faktycznePowód twierdzi, że pozwany od 1948 r. zajmował u niego mieszkanie pracownicze i umowa najmu tego mieszkania została rozwiązana w dniu 25 grudnia 1951 r. na skutek odstąpienia przez pozwanego od umowy o pracę. Powód żąda zasądzenia na jego rzecz od pozwanego 374 zł tytułem odszkodowania za zajmowanie mieszkania za okres od dnia 1 kwietnia 1952 r. do dnia 30 listopada 1953 r. Odszkodowanie to powód obliczył według stawek czynszowych przewidzianych w dekrecie z dnia 28 lipca 1948 r. o najmie lokali i odliczył 787 zł 76 gr uiszczonych przez pozwanego "na poczet zadłużenia".Sąd Powiatowy powództwo oddalił, uznawszy, że pozwanemu przysługiwało prawo do płacenia ekwiwalentu zastępującego czynsz w dotychczasowej wysokości w myśl art. 3 cytowanego dekretu, w tej zaś wysokości pozwany należność za korzystanie z mieszkania uiścił. Sąd Powiatowy uznał nadto, że powód nie może powoływać się na § 5 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 września 1948 r. o właściwości władz i postępowaniu przy ustaleniu wysokości czynszu oraz przy wymiarze i ściąganiu wpłat na Fundusz Gospodarki Mieszkaniowej (Dz. U. Nr 49, poz. 375), gdyż powód twierdzi, że pozwany mieszka nie na podstawie umowy najmu, lecz zajmuje mieszkanie bez tytułu prawnego.Na skutek rewizji powoda Sąd Wojewódzki przekazał Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne: "Czy w stosunku do osoby zajmującej lokal bez tytułu prawnego mają zastosowanie przepisy o wysokości i sposobie ustalania czynszu, zawarte w cytowanym dekrecie o najmie lokali i w cytowanym rozporządzeniu?"Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy przejął sprawę do rozpoznania (art. 388 k.p.c.) i uchylił zaskarżony wyrok z następujących przyczyn:Rozstrzygnięcie sprawy zależy od ustalenia, czy pozwany w okresie, za który powód domaga się "odszkodowania", zajmował mieszkanie na podstawie umowy najmu, czy bez tytułu prawnego.W wypadku pierwszym rozstrzygnięcie sporu co do zastosowania względem pozwanego ulgowych stawek czynszowych należałoby z mocy § 5 cytowanego rozporządzenia do administracyjnej władzy czynszowej i sąd musiałby odroczyć rozprawę w celu uzyskania decyzji tej władzy bądź zawiesić postępowanie aż do czasu uprawomocnienia się tej decyzji (art. 191 pkt 3 k.p.c.).Natomiast w razie zajmowania przez pozwanego mieszkania bez tytułu prawnego § 5 cytowanego rozporządzenia nie miałby zastosowania w sprawie, gdyż dotyczy on rozstrzygnięcia sporów o zastosowanie stawek czynszu najmu bądź jego wysokości. Nie odnosi się natomiast do określenia wysokości odszkodowania, które pozostawione jest rozstrzygnięciu sądu w myśl art. 2 k.p.c.Sąd określa wysokość odszkodowania z uwzględnieniem wszelkich okoliczności sprawy (art. 158 § 1 k.z.). Dekret o najmie lokali przyznaje ulgowe stawki czynszu osobom, które zajmują mieszkanie na podstawie umowy najmu, tj. najemcom, lecz nie daje podstawy do korzystania z ulg osobom, które zajmują lokale bez tytułu prawnego i z pogwałceniem porządku prawnego. Jeśli tedy po rozwiązaniu umowy najmu zachodzi możliwość osiągnięcia z lokalu wyższych korzyści od ostatnio płaconego czynszu, sąd w myśl art. 158 § 1 k.z. może zasądzić odszkodowanie wyższe od ostatnio płaconego czynszu. Wysokość odszkodowania zależy bowiem od zakresu wyrządzonej szkody, a nie od tego, jakie stawki czynszowe miałyby zastosowanie, gdyby sprawca szkody zajmował mieszkanie na podstawie umowy najmu. Przy oznaczaniu wysokości odszkodowania za zajmowanie lokalu bez tytułu prawnego w ramach art. 158 § 1 k.z. odpowiednie stawki czynszowe byłyby jedynie wskaźnikami wymiaru szkody poniesionej przez osobę, która na skutek bezprawnego zajmowania lokalu została pozbawiona czynszu należnego w razie wynajęcia lokalu. Bezprawne zajmowanie lokalu nie może być wszakże źródłem korzyści w postaci stosowania ulgowych stawek czynszu względem tego, kto bez tytułu prawnego zajmuje lokal, i nie może prowadzić do uszczuplenia Funduszu Gospodarki Mieszkaniowej.Pozwany w nawiązaniu do swej obrony podniesionej przed Sądem Powiatowym wywiódł, że na skutek przeciążenia pracą w tartaku powoda nabawił się ruptury, a po operacyjnym jej usunięciu komisja lekarska zaleciła, by pozwany przez pół roku wykonywał lekką pracę. Pozwany twierdził, że powód oświadczył, iż w tartaku takiej pracy nie ma, i tylko z tej przyczyny pozwany musiał objąć inną pracę. Sąd Powiatowy w myśl art. 218 § 1, 236 § 1 i 326 k.p.c. powinien był wyjaśnić powyższe okoliczności i w miarę potrzeby, celem dokonania w tym zakresie ustaleń, przeprowadzić dowody, nawet nie ofiarowane przez strony. Jeśli bowiem ta obrona pozwanego odpowiada prawdzie, to Sąd Powiatowy mógłby dojść do wniosku, że mimo rozwiązania między stronami umowy pracy przydział mieszkania pracowniczego na rzecz pozwanego pozostał w mocy w myśl § 11 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 czerwca 1950 r. w sprawie mieszkań służbowych i mieszkań pracowniczych (Dz. U. Nr 28, poz. 257), łącznie z § 10-14, 24 ust. 2 i § 28 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 4 czerwca 1952 r. w sprawie mieszkań służbowych i zakładowych (Dz. U. Nr 29, poz. 196). W razie zaś pozostawienia przydziału mieszkania na rzecz pozwanego w mocy, powód nie mógłby żądać odszkodowania, lecz przysługiwałoby powodowi roszczenie o płacenie czynszu najmu.Pozwany kwestionował, by powód przydzielił mu mieszkanie jako pracownicze, wobec czego Sąd Powiatowy w myśl art. 218 § 1, art. 236 § 1 i art. 326 k.p.c. powinien był ustalić, czy dokonano przydziału mieszkania pracowniczego dla pozwanego na piśmie zgodnie z § 5 ust. 1 lub § 22 cytowanego rozporządzenia z dnia 21 czerwca 1950 r. Brak tych ustaleń uniemożliwia ocenę, czy między stronami istnieje stosunek najmu. Dla dokonania zaś tej oceny Sąd Powiatowy powinien był nadto wyjaśnić, czy od rozwiązania umowy o pracę (tj. od dnia 25 grudnia 1951 r.) do dnia 1 kwietnia 1952 r. pozwany płacił powodowi za mieszkanie. W pozwie bowiem nie ma twierdzeń w tym przedmiocie. Należy również wyjaśnić, czy lub jakie kroki oraz z jakim wynikiem czynił powód w celu usunięcia pozwanego z mieszkania. W razie bowiem niepodejmowania takich kroków przez dłuższy czas i przyjmowania w tym okresie przez powoda od pozwanego należności za zajmowanie mieszkania, możliwe jest - w zależności od oceny całokształtu okoliczności sprawy - ustalenie, że między stronami doszło w sposób dorozumiany do zawarcia umowy najmu przez wyżej określone postępowanie dające wyraz trwaniu najmu.Sąd Powiatowy wydał wyrok mimo niewyjaśnienia w wyżej podanym zakresie sprawy do rozstrzygnięcia. Z mocy art. 384 k.p.c. należało więc wyrok uchylić i przekazać sprawę Sądowi Powiatowemu do rozpoznania według wskazań przytoczonych wyżej.