III CRN 322/72

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia W. Bryl. Sędziowie: Z. Masłowski (sprawozdawca), K. Olejniczak.SentencjaSąd Najwyższy, po rozpoznaniu sprawy z powództwa Kazimiery M. przeciwko Zakładom Przemysłu Terenowego w O. o zapłatę na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości od wyroku Sądu Powiatowego w Opolu z dnia 25 marca 1972 r.,uchylił zaskarżony wyrok i sprawę przekazał Sądowi Powiatowemu w Opolu do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneKazimiera M. żądała od Zakładów Przemysłu Terenowego w O. zapłaty 4.739 zł tytułem kar umownych za niewykonanie w terminie nadstawek nad szafo-tapczanik. Zgodnie z umową z dnia 30 października 1969 r. usługa powinna być wykonana w grudniu 1969 r., tymczasem nadstawki były gotowe dopiero we wrześniu 1970 r., jednakże zastosowano przy nich kolor okleiny sprzeczny z warunkami umowy. Reklamacja została załatwiona w grudniu 1970 r.Pozwane Zakłady nie uznały powództwa, zarzucając, że do zwłoki doszło z przyczyn obciążających powódkę.Sąd Powiatowy w Opolu wyrokiem z dnia 26 listopada 1971 r. uwzględnił powództwo w całości.Na skutek rewizji pozwanych Zakładów Sąd Wojewódzki w Opolu wyrokiem z dnia 11 lutego 1972 r. uchylił wymieniony wyrok i sprawę przekazał do ponownego rozpoznania, uznając za słuszny zarzut nieważności postępowania.Wyrokiem z dnia 25 marca 1972 r., którego strony nie zaskarżyły, Sąd Powiatowy w Opolu powództwo oddalił. Zdaniem Sądu Powiatowego, powódka nie ma prawa żądania zapłaty kar umownych, skoro obowiązek zapłaty takich kar - na wypadek zwłoki w wykonaniu zobowiązania - nie został zastrzeżony w umowie z dnia 30 października 1969 r.Powyższy wyrok zaskarżył Minister Sprawiedliwości rewizją nadzwyczajną, w której wnosił o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji, zarzucając rażące naruszenie art. 384 § 2 k.c. oraz § 4 ust. 3, § 40 ust. 1 w zw. z § 20 ust. 4 zarządzenia Przewodniczącego Komitetu Drobnej Wytwórczości z dnia 12 listopada 1968 r. w sprawie ogólnych warunków umów o świadczenie niektórych usług na rzecz ludności przez jednostki gospodarki uspołecznionej (M.P. Nr 50, poz. 350).Uzasadnienie prawneUwzględniając rewizję nadzwyczajną, Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Trafnie zarzuca się w rewizji nadzwyczajnej, że Sąd Powiatowy - słusznie powołując jako podstawę rozstrzygnięcia przepisy zarządzenia Przewodniczącego Komitetu Drobnej Wytwórczości z dnia 12 listopada 1968 r. (M.P. Nr 50, poz. 350) - dokonał wadliwej wykładni tych przepisów i doszedł do błędnego wniosku, iż w stosunkach wynikających z umów zawieranych przez jednostki gospodarki uspołecznionej z osobami prywatnymi kary umowne mają charakter fakultatywny i obowiązek zapłaty odszkodowania umownego istnieje tylko wówczas, gdy został zastrzeżony w umowie.Przedstawiona bowiem w rewizji nadzwyczajnej prawidłowa wykładnia przepisów cyt. zarządzenia z dnia 12 listopada 1968 r. prowadzi do wręcz przeciwnego wniosku. Z przepisów tych mianowicie wynika, że postanowienia umów dotyczące odpowiedzialności zakładu z tytułu rękojmi za wady oraz dotyczące kar umownych, sprzeczne z ogólnymi warunkami umów, są nieważne, a zamiast nich stosuje się przepisy ogólnych warunków umów (§ 4 ust. 2 zarządzenia). W sprawach zaś nie unormowanych w umowie mają zastosowanie przepisy ogólnych warunków umów (§ 4 ust. 3 zarządzenia). W razie niewykonania w terminie lub nienależytego wykonania umowy zamawiającemu przysługują kary umowne na zasadach określonych w § 20 ust. 4 i 5 oraz § 29 ust. 1 (§ 40 ust. 1 tego zarządzenia). Ponieważ przepisy o karach umownych są bezwzględnie obowiązujące, § 7 ust. 1 zarządzenia nie wymaga, aby umowa koniecznie zawierała postanowienia w kwestii kar umownych.Odmienna natomiast wykładnia Sądu Powiatowego, jakoby w myśl omawianego zarządzenia stosowanie kar umownych było jedynie fakultatywne, zależne od woli stron przy zawieraniu umowy, jest oczywiście błędna, sprzeczna nie tylko z wyraźnym brzmieniem powołanych przepisów, ale i z celem zarządzenia z dnia 12 listopada 1968 r.; celem tym jest z jednej strony uniemożliwienie jednostronnego dyktatu warunków umownych ze strony uspołecznionych zakładów usługowych (często monopolizujących usługi w danej miejscowości), a z drugiej konieczność wyeliminowania szkodliwego, lecz niestety masowego zjawiska społecznego - niedotrzymywania terminów wykonywania usług przez uspołecznione zakłady usługowe.Niesłusznie przy tym Sąd Powiatowy różnie ocenia przepisy o karach umownych w zależności od tego, czy dotyczą stosunków umownych między jednostkami gospodarki uspołecznionej, czy też między tymi jednostkami a osobami fizycznymi. Cel tych przepisów jest w obu wypadkach ten sam: stymulowanie terminowości i rzetelności w wykonywaniu przez jednostki gospodarki uspołecznionej ich zobowiązań umownych.Z powyższych przyczyn zaskarżony wyrok, oparty na wadliwej wykładni przytoczonych wyżej przepisów, podlega z mocy art. 422 § 2 k.p.c. uchyleniu, wobec czego Sąd Najwyższy zgodnie z wnioskiem rewizji nadzwyczajnej orzekł jak w sentencji.