III CRN 326/83

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN J. Niejadlik (sprawozdawca). Sędziowie SN: B. Bladowski, H. Ciepła.SentencjaSąd Najwyższy z udziałem Prokuratora Prokuratury Generalnej PRL, R. Wyrzykowskiego, po rozpoznaniu na rozprawie sprawy z wniosku Elżbiety B. z udziałem Leszka B., Wiesławy M. i Zygmunta B. o dział spadku po Aurelii i Antonim B. na skutek rewizji nadzwyczajnej Prokuratora Generalnego PRL od postanowienia Sądu Wojewódzkiego w Katowicach z dnia 14 czerwca 1983 r.postanowił uchylić zaskarżone postanowienie wraz z poprzedzającym je postanowieniem Sądu Rejonowego w Pszczynie z dnia 31 marca 1983 r. sygn. akt Ns 509/81 i przekazać sprawę temu Sądowi Rejonowemu do ponownego rozpoznania wniosku o przywrócenie terminu do złożenia rewizji od postanowienia z dnia 30 grudnia 1982 r. sygn. akt Ns 509/81.Uzasadnienie faktyczneNieruchomość Kw nr 448 B (0,2275 m2), położona w C., przy ulicy Podrajskiej 23, była wpisana na rzecz Aurelii B. Aurelia B. zmarła w dniu 4.IX.1978 r., a spadek po niej nabyli: pozostały przy życiu małżonek Antoni B., córka Wiesława M. oraz synowie Zygmunt B. i Leszek B. po 1/4 części. Antoni B. ożenił się po raz wtóry z wnioskodawczynią Elżbietą B., a zmarł w dniu 27.XI.1981 r., powołując żonę do całego spadku. Parter domu, wzniesionego na nieruchomości Kw nr 448 B (2 pokoje z kuchnią), zajmuje wnioskodawczyni Elżbieta B., a na poddaszu (pokój i kuchnia) mieszka uczestnik Leszek B. z rodziną.Postanowieniem z dnia 30.XII.1982 r. Sąd Rejonowy w Pszczynie przyznał - w drodze działu spadku po Aurelii B. i Antonim B. - całą tę nieruchomość na własność uczestnikowi Leszkowi B., a dla wnioskodawczyni Elżbiety B. ustanowił służebność mieszkania w pokoju i kuchni na poddaszu domu mieszkalnego i zasądził na jej rzecz od Leszka B. tytułem spłaty kwotę 215.898 zł. Termin zaskarżenia tego orzeczenia upłynął dla wnioskodawczyni z dniem 28.I.1983 r. tak, że składając rewizję dnia 2.II.1983 r., dołączyła ona wniosek o przywrócenie terminu do zaskarżenia powyższego postanowienia, a niemożność wniesienia rewizji we właściwym czasie uprawdopodobniła zaświadczeniem lekarskim, wskazującym, że od dnia 28.XII.1982 r. do dnia 25.I.1983 r. była obłożnie chora.Ustalając na podstawie zeznań świadków (gości uczestnika Leszka B.), że w tym czasie - przebywając ze względu na potrzebę opieki u syna przy ulicy Szczotki - wychodziła z domu. Sąd Rejonowy w Pszczynie wyraził pogląd, że stan zdrowia nie przeszkadzał wnioskodawczyni we wniesieniu rewizji do dnia 28.I.1983 r. i oddalił wniosek o przywrócenie terminu postanowieniem z dnia 31.III.1983 r. Zażalenie wnioskodawczyni na to postanowienie zostało oddalone postanowieniem Sądu Wojewódzkiego w Katowicach z dnia 14.VI.1983 r. III CZ 216/83.W rewizji nadzwyczajnej - zarzucającej tym orzeczeniom rażące naruszenie art. 3 § 2 k.p.c. w związku z art. 168 § 1 oraz art. 387 k.p.c. - Prokurator Generalny wnosił o uchylenie prawomocnego postanowienia Sądu Wojewódzkiego w Katowicach z dnia 14.VI.1983 r. III Cz 216/83 wraz z poprzedzającym je postanowieniem Sądu Rejonowego w Pszczynie z dnia 31.III.1983 r. sygn. Ns 509/81 i o przekazanie sprawy temu Sądowi Rejonowemu do ponownego rozpoznania wniosku wnioskodawczyni Elżbiety B. o przywrócenie terminu do złożenia rewizji od postanowienia z dnia 30.XII.1982 r. sygn. NS 509/81.Rewizja nadzwyczajna jest uzasadniona.Dopuszczalność jest cechą, w wyniku braku której czynność zaskarżenia nie może wywołać spodziewanego skutku procesowego. Stawia to Sąd Najwyższy wobec zagadnienia, czy dopuszczalna jest rewizja nadzwyczajna od postanowienia odmawiającego przywrócenia terminu dla środka odwoławczego od merytorycznego orzeczenia. Ustawa procesowa stanowi, że uprawniony podmiot może wnieść rewizję nadzwyczajną od każdego prawomocnego orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie (art. 417 § 1 k.p.c.). Kończy zaś postępowanie w sprawie postanowienie zamykające drogę do wydania orzeczenia co do istoty sprawy, czyli - odpowiednio - również do wydania wyroku przez sąd rewizyjny.Odmowa przywrócenia terminu dla rewizji od postanowienia co do istoty sprawy, wydanego w postępowaniu nieprocesowym, zamyka drogę do zaskarżenia tego orzeczenia, ta odmowa więc, nie zaś poprzedzające ją merytoryczne orzeczenie, kończy postępowanie w sprawie. Dał zresztą temu wyraz ustawodawca, nie wymieniając w § 1 art. 394 k.p.c. odmowy przywrócenia terminu dla rewizji wśród postanowień nie kończących postępowania w sprawie, mimo że zaliczył do nich zapadłe po wydaniu orzeczenia załatwiającego sprawę postanowienie odmawiające uzasadnienia orzeczenia oraz jego doręczenia (pkt 7) tudzież postanowienia w przedmiocie sprostowania lub wykładni orzeczenia albo ich odmowy (pkt 8). Oznacza to, że dopuszczalna jest rewizja nadzwyczajna od postanowienia, którego przedmiotem jest odmowa przywrócenia terminu do wniesienia rewizji od postanowienia co do istoty sprawy (art. 516, art. 518 w związku z art. 417 § 1 k.p.c.).Trafny jest zarzut, że oba Sądy przyjęły dowolnie, iż wnioskodawczyni nie uprawdopodobniła, iż z przyczyn od siebie niezależnych opóźniła się z wniesieniem rewizji. Uchybienie terminu wytworzyło przeszkodę do zaskarżenia przez nią orzeczenia działowego, powoduje więc dla wnioskodawczyni ujemne skutku procesowe (art. 168 § 1 k.p.c.). Mogłaby więc ona skutecznie wnosić o przywrócenie terminu do wniesienia rewizji, gdyby uprawdopodobniła, że bez swej winy nie dokonała tej czynności w czasie do dnia 20.I.1983 r. (art. 371 k.p.c.).Dane ujawnione w zaświadczeniu lekarskim dołączonym do wniosku wskazują, że wnioskodawczyni była obłożnie chora od dnia 28.XII.1982 r. do dnia 25.I.1983 r. z powodu zapalenia woreczka żółciowego, a w końcowej fazie postępowania - co pozostawało poza sporem - nie była zastąpiona przez adwokata przed Sądem Rejonowym. Choroba strony działającej osobiście stanowi podstawę do przywrócenia uchybionego przez nią terminu, jeżeli wyklucza możliwość dokonania przez nią czynności procesowej w terminie.Do Sądu Rejonowego należała ocena, czy i w jakim stopniu informacja lekarska uprawdopodabnia - w danej sytuacji - to, że do dnia 20.I.1983 r. wnioskodawczyni nie miała możliwości zaskarżenia postanowienia działowego. Wbrew stanowisku tego Sądu okoliczność, że w okresie wskazanym w zaświadczeniu lekarskim trzykrotnie widziano wnioskodawczynię w mieszkaniu przy ulicy Podrajskiej i w Przychodni Lekarskiej, sama przez się nie mogła usprawiedliwić zapatrywania, że - dołożywszy należytej staranności - mogła ona w terminie wnieść rewizję od postanowienia wydanego w dniu 30.XII.1982 r. Ustalenie bowiem, że w okresie choroby potwierdzonej w zaświadczeniu lekarskim mogła ona podjąć daną czynność procesową, może nastąpić w zasadzie na podstawie dokumentacji lekarskiej albo opinii biegłego lekarza (art. 168 § 1, art. 169 § 2, art. 278 § 1 k.p.c.).Oznacza to, że jeżeli Sąd Rejonowy miał wątpliwości co do treści zaświadczenia i ze względu na odmowę Miejskiej Przychodni Rejonowej niemożliwe okazało się uzyskanie informacji odnośnie do stanu zdrowia wnioskodawczyni oraz rodzaju zaleceń i leków, w pierwszej kolejności powinien był na te okoliczności przesłuchać lekarza J. R., od którego pochodzi powołane zaświadczenie lekarskie. Poprzestając w tym przedmiocie na zeznaniach świadków, Sąd Rejonowy naruszył przepisy art. 3 § 2, art. 168 i art. 169 k.p.c. W konsekwencji oddalenie zażalenia wnioskodawczyni na postanowienie, w którym ten Sąd odmówił jej przywrócenia terminu do wniesienia rewizji, godzi także w przepis art. 387 k.p.c.Rażące naruszenie tych przepisów prawa konkretyzuje podstawę zaskarżenia, wskazaną w rewizji nadzwyczajnej. Wnioskodawczyni nie korzystała z pomocy adwokata. Artykuł 169 § 2 k.p.c. dozwala poprzestać na uprawdopodobnieniu okoliczności powołanych w uzasadnieniu wniosku o przywrócenie terminu, a Elżbieta B. tylko o niespełna dwa tygodnie opóźniła się z wniesieniem rewizji. Usprawiedliwia to wniosek Prokuratora Generalnego o uchylenie obu zaskarżonych postanowień i o przekazanie do ponownego rozpoznania wniosku o przywrócenie terminu do złożenia rewizji od postanowienia, w którym Sąd Rejonowy dokonał działu spadku po Aurelii B. i Antonim B. (art. 417 § 1, art. 422 § 2 k.p.c.).O wpisie od rewizji nadzwyczajnej orzeczono w myśl art. 36 przepisów o kosztach sądowych.