III CRN 75/73

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia R. Czarnecki. Sędziowie: J. Ignatowicz (sprawozdawca), E. Mielcarek.SentencjaSąd Najwyższy, po rozpoznaniu sprawy z powództwa małoletniego Piotra K., działającego przez rodziców Bronisławę K. i Juliana K., przeciwko: 1) Romanowi R., 2) Komendzie Pomorskiego Zgrupowania Ochotniczych Hufców Pracy ZMS i ZMW w S. oraz 3) Skarbowi Państwa - Powiatowemu Sztabowi Wojskowemu w P. o odszkodowanie i ustalenie na skutek rewizji nadzwyczajnej Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Gdańsku z dnia 1 sierpnia 1972 r.,zmienił zaskarżony wyrok w stosunku do Skarbu Państwa w ten sposób, że zasądził od Skarbu Państwa - Sztabu Wojskowego w P. na rzecz powoda kwotę 20.000 zł z 8% od dnia 2 czerwca 1971 r., solidarnie z Romanem R. (obciążonym takimże zasądzeniem wyrokiem Sądu Wojewódzkiego w Gdańsku z dnia 1 sierpnia 1972 r.); zniósł koszty procesu między powodem a Skarbem Państwa.Uzasadnienie faktyczneSąd Wojewódzki w Gdańsku prawomocnym wyrokiem karnym skazującym uznał pozwanego Romana R. winnym tego, że w dniu 19.IV.1970 r. w K., przewidując możliwość nastąpienia skutku śmiertelnego i na to się godząc, strzelił z karabinku sportowego kaliber 5,6 mm w okno domu mieszkalnego, w którym znajdował się wówczas małoletni powód, powodując u niego rany postrzałowe twarzy i szyi, uszkodzenie żyły szyjnej po stronie prawej i ślinianki przyusznej lewej.W sprawie jest niesporne, że pozwany Roman R. w chwili popełnienia tego przestępstwa, jako junak OHP, brał udział w zajęciach wojskowo-szkoleniowych. Pozwany Roman R. nie kwestionował faktu postrzelenia małoletniego powoda.Małoletni powód w pozwie skierowanym przeciwko pozwanym: 1) Romanowi R., 2) Komendzie Pomorskiego Zgrupowania Ochotniczych Hufców Pracy ZMS i ZMW w S. oraz 3) Skarbowi Państwa - Powiatowemu Sztabowi Wojskowemu w P. wnosił o ustalenie, że pozwani są solidarnie odpowiedzialni za wszelkie szkody, jakie w przyszłości mogą powstać dla powoda w związku z opisanym wypadkiem, oraz o zasądzenie solidarnie od pozwanych kwoty 40.000 zł tytułem zadośćuczynienia za krzywdę.Sąd Wojewódzki w Gdańsku zaskarżonym wyrokiem zasądził na rzecz powódki solidarnie od pozwanego Romana R. i pozwanej Komendy Pomorskiego Zgrupowania Ochotniczych Hufców Pracy ZMS i ZMW w S. kwotę 20.000 zł, w pozostałej zaś części i całkowicie w stosunku do pozwanego Skarbu Państwa powództwo oddalił.Wyrok ten zaskarżyła do Sądu Najwyższego tylko pozwana Komenda; tak więc wyrok ten w części uwzględniającej powództwo w sumie 20.000 zł od pozwanego Romana R. i oddalającej powództwo w pozostałej części oraz całkowicie w stosunku do Skarbu Państwa - uprawomocnił się.Jednakże w tej części zaskarżył wymieniony wyrok Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego rewizją nadzwyczajną wniesioną w dniu 12 marca 1973 r.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Rewizja nadzwyczajna trafnie zarzuca, że - jak wynika z dołączonego do akt odpisu zarządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 6 stycznia 1967 r. - szkolenie wojskowe w ochotniczych hufcach pracy ZMS i ZMW, tj. OHP, polega na odbywaniu zasadniczej służby wojskowej w systemie obrony terytorialnej na zasadach określonych w cyt. rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 28 marca 1963 r.Według pkt 3 § 2 zarządzenia Ministra Obrony Narodowej powoływanie poborowych i ochotników - uczestników OHP - odbywa się również na zasadach przewidzianych w przepisach o powszechnym obowiązku wojskowym, przy czym szkolenie wojskowe prowadzi się systemem dochodzącym (§ 3 pkt 1).Unormowanie zawarte w § 4 pkt 2 tego zarządzenia podkreśla, że uczestnicy OHP powołani do odbywania zasadniczej służby wojskowej są żołnierzami w czynnej służbie wojskowej od chwili każdorazowego stawienia się w OHP na szkolenie wojskowe do chwili zakończenia tego szkolenia w danym dniu zgodnie z obowiązującym programem.W myśl § 7 cyt. zarządzenia ogólne kierownictwo i nadzór nad całokształtem spraw dotyczących służby wojskowej i szkolenia wojskowego w OHP sprawuje Główny Inspektor Obrony Terytorialnej przez Inspektorat Obrony Terytorialnej i dowództwo okręgów wojskowych. Dowódcy okręgów wojskowych sprawują nadzór nad przebiegiem służby wojskowej i szkolenia wojskowego w OHP na zasadach ustalonych przez Głównego Inspektora Obrony Terytorialnej (§ 17 pkt 3). Postanowienie § 9 nakłada na Komendanta Głównego OHP odpowiedzialność za prawidłowy przebieg służby wojskowej oraz proces szkolenia wojskowego w OHP, przy czym w tym zakresie podlega on Szefowi Inspektoratu Obrony Terytorialnej. Paragraf 13 stanowi, że żołnierzy rezerwy przeznaczonych do prowadzenia szkolenia wojskowego w OHP na stanowiskach dowódczych i instruktorskich powołuje się do pełnienia tych funkcji na zasadach i w trybie określonym w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 28 marca 1963 r. w sprawie służby wojskowej w systemie obrony terytorialnej.Na tle zacytowanych przepisów zarządzenia należy dojść do wniosku, że szkolenie wojskowe w ochotniczych hufcach pracy jest jedną z form obowiązku służby wojskowej, podobnie jak szkolenie studentów w ramach studium wojskowego (na temat odpowiedzialności Skarbu Państwa za szkody wywołane zaniedbaniem kierownika studium wojskowego wypowiedział się ostatnio Sąd Najwyższy w orzeczeniu z dnia 5.III.1970 r. II CR 48/70, OSNCP 1971, z. 2, poz. 30).Do tego należy dodać, że organizacja służby wojskowej należy ze swej istoty do władczych czynności Państwa, w związku z czym obywatele mają gwarancję, że za wszelkie uchybienia w tym zakresie odpowiedzialność ponosi Państwo i jego funkcjonariusze. Przerzucenie tej odpowiedzialności na jednostkę niepaństwową, a więc tym samym zmniejszenie gwarancji obywateli, mogłoby nastąpić tylko w drodze ustawodawczej. Już więc temu formalnemu wymaganiu nie czynią zadość akty powołane przez Sąd Wojewódzki. Akty te zresztą - jak wyżej zaznaczono - nie zmierzają do takiego przerzucenia odpowiedzialności, lecz jedynie normują pewne organizacyjne kwestie związane z odbywaniem służby wojskowej przez osoby zatrudnione w zasadzie przy innych zajęciach.W konsekwencji należy uznać, że za szkody powstałe w trakcie szkolenia, wyrządzone przez junaków, których należy traktować wtedy jako żołnierzy (art. 417 § 2 k.c.), odpowiada przede wszystkim Skarb Państwa - właściwe terytorialnie dowództwo okręgu wojskowego.Upływ 6-miesięcznego terminu, przewidzianego w art. 421 § 2 k.p.c., nie stoi na przeszkodzie uwzględnieniu rewizji nadzwyczajnej, godzi bowiem w interes Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej wynik polegający na tym, że małoletni, ciężko poszkodowany powód nie otrzymałby w ogóle odszkodowania. Bez uwzględnienia rewizji nadzwyczajnej do tego by doszło, powództwo bowiem małoletniego w stosunku do pozwanej Komendy OHP zostało oddalone wyrokiem Sądu Najwyższego z dnia 18.IV.1973 r. I CR 646/72.Z tych względów należało z mocy art. 390 w zw. z art. 423 k.p.c. orzec jak w sentencji.