III CSK 19/21

Sygn. akt III CSK 19/21 POSTANOWIENIE Dnia 27 sierpnia 2021 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Mariusz Łodko w sprawie z powództwa M. K. przeciwko A. w W. Oddziałowi Regionalnemu w K. o zapłatę, na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 27 sierpnia 2021 r., na skutek skargi kasacyjnej strony pozwanej od wyroku Sądu Okręgowego w K. z dnia 22 lipca 2020 r., sygn. akt II Ca [...], 1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania; 2. oddala wniosek powoda o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego. UZASADNIENIE Pozwany - A. w W. - wniósł skargę kasacyjną od wyroku Sądu Okręgowego w K. z 22 lipca 2020 r., którym to wyrokiem oddalono apelację pozwanego od wyroku Sądu Rejonowego w K. z 30 września 2019 r. Sąd I instancji, uwzględnił powództwo i zasądził od A. w W. - Oddział Regionalny w K., na rzecz M. K. kwotę 50 000 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, tytułem wpłaconego przez powoda wadium w związku z jego udziałem w przetargu ustnym nieograniczonym na zakup nieruchomości. Powód mimo zaoferowania najwyższej kwoty za nieruchomość będącą przedmiotem przetargu, nie przystąpił do zawarcia umowy przenoszącej własność nieruchomości, albowiem po zamknięciu przetargu 2 dowiedział się, że budynek znajdujący się na przedmiotowej nieruchomości, wpisany jest do gminnej ewidencji zabytków, co wyklucza wykorzystanie nieruchomości w sposób przez niego zamierzony. Informacja ta nie była zamieszczona w ogłoszeniu o przetargu i w operacie szacunkowym nieruchomości. W skardze kasacyjnej pozwana zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.: art. 84 § 1 k.c. przez błędne zastosowanie, naruszenie art. 41 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami poprzez błędną wykładnię i naruszenie art. 6 k.c. w zw. z art. 84 § 1 k.c. przez ich poprzez błędne zastosowanie. W odpowiedzi na skargę kasacyjną, powód wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie od skarżącej na rzecz powoda ewentualnych kosztów procesu za postępowanie przed Sądem Najwyższym, według norm przepisanych. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Oceniając wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, należy uwzględnić, że skarga kasacyjna ukształtowana została w przepisach kodeksu postępowania cywilnego jako środek odwoławczy o szczególnym charakterze, nakierowany na ochronę interesu publicznego przez zapewnienie rozwoju prawa i jednolitości wykładni, a także w celu usunięcia z obrotu prawnego orzeczeń wydanych w postępowaniu dotkniętym nieważnością lub oczywiście wadliwych, nie zaś jako ogólnie dostępny środek zaskarżenia orzeczeń nie satysfakcjonujących stron (postanowienie Sądu Najwyższego z 13 czerwca 2018 r., II CSK 71/18). Realizacji tego celu służy instytucja tzw. przedsądu, ustanowionego w art. 3989 k.p.c., w ramach którego, Sąd Najwyższy dokonuje wstępnej oceny sprawy przedstawionej mu ze skargą kasacyjną. Zakres przeprowadzanego badania jest ograniczony do kontroli, czy w sprawie występują przewidziane w art. 3989 § 1 pkt 1 - 4 k.p.c. okoliczności uzasadniających przyjęcie skargi do rozpoznania. Skarżąca uzasadniła potrzebę przyjęcia skargi do rozpoznania wystąpieniem przesłanek przewidzianych w art. 3989 § 1 pkt 1 i 4 k.p.c., to znaczy pojawieniem się w sprawie istotnych zagadnień prawnych sprowadzających się do pytań: a. Czy w sytuacji wpisu nieruchomości do gminnej ewidencji zabytków można mówić o wadzie nieruchomości uzasadniającej powołanie się na błąd co do 3 treści czynności prawnej, biorąc pod uwagą fakt, że ewentualne ograniczenia w dysponowaniu nieruchomością nie niosą za sobą tak daleko idących skutków, jak wpis nieruchomości do rejestru zabytków. b. Czy w przypadku powzięcia wiadomości o wpisie nieruchomości do gminnej ewidencji zabytków można mówić o usprawiedliwieniu nieprzystąpienia do umowy sprzedaży w rozumieniu art. 41 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami? Jednocześnie skarżąca wskazała, iż jej skarga kasacyjna była oczywiście uzasadniona. Obydwie wskazane przez skarżącą przesłanki nie zostały spełnione. Powoływanie się na występowanie w sprawie istotnego zagadnienia prawnego, w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c., powinno nastąpić przez określenie przepisów prawa, w związku z którymi zostało sformułowane i wskazaniu argumentów, które prowadzą do rozbieżnych ocen (zob. m.in. postanowienie Sądu Najwyższego z 10 maja 2001 r., II CZ 35/01). Powinno ono przybrać postać porównywalną z formułowaniem zagadnienia prawnego budzącego poważne wątpliwości, o którym stanowi na przykład art. 390 § 1 k.p.c. Chodzi więc o przedstawienie wyraźnych wątpliwości co do określonego przepisu (normy) lub zespołu przepisów (norm), albo szerzej i bardziej ogólnie - wątpliwości co do pewnego uregulowania prawnego (instytucji prawnej). Sformułowane zagadnienie winno odwoływać się w sposób generalny i abstrakcyjny do treści przepisu, który nie podlega jednoznacznej wykładni, którego wyjaśnienie przez Sąd Najwyższy przyczyni się do rozwoju jurysprudencji i prawa pozytywnego. Rolą Sądu Najwyższego, jako najwyższego organu sądowego w Rzeczypospolitej Polskiej, nie jest działanie w interesie indywidualnym, lecz powszechnym, poprzez ochronę obowiązującego porządku prawnego przed dowolnością orzekania i ujednolicanie praktyki stosowania prawa pozytywnego (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 28 października 2015 r., I PK 19/15). Sformułowane przez skarżącego wątpliwości na tle art. 41 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami nie odpowiadają założeniom przyjętym w orzecznictwie Sądu Najwyższego dla rozumienia przesłanki istotnego zagadnienia prawnego. Skarżący w uzasadnieniu wniosku nie przytoczył, ani nie 4 uzasadnił takich argumentów, które prowadzą do rozbieżnych ocen prawnych. Przedstawiona przez skarżącą problematyka nie ma charakteru abstrakcyjnego i jest ściśle powiązana z okolicznościami rozpoznawanej sprawy. Ma dążyć do wyjaśnienia, czy powołana przez powoda wada nieruchomości stanowi uzasadnioną podstawę nieprzystąpienia do aktu notarialnego, w wyznaczonym terminie, jak też uzasadnia powołanie się na błąd co do treści czynności prawnej. W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się, że usprawiedliwioną podstawą odmowy przystąpienia do zawarcia umowy przez nabywcę wyłonionego w przetargu mogą być wady postępowania przetargowego, czy też wady przedmiotu umowy, tj. wady fizyczne i prawne nieruchomości (zob. wyrok Sądu Najwyższego z 19 marca 2003 r., I CKN 148/01). W wypadku, gdy nabywca nieruchomości jest uprawniony do odstąpienia od umowy czy też uchylenia się od skutków prawnych złożonego oświadczenia woli, a podstawy istnienia takiego uprawnienia są mu znane przed zawarciem umowy, nabywca może odstąpić od zawarcia umowy, a organizator przetargu nie jest uprawniony do zatrzymania wadium W realiach niniejszej sprawy zagadnienie podniesione przez skarżącą ma kształt pytania odniesionego wyłącznie do okoliczności rozpoznawanej sprawy. Uszło uwadze skarżącego, że zagadnienie prawne powinno odwoływać się w sposób generalny i abstrakcyjny do treści przepisu, który nie podlega jednoznacznej wykładni, natomiast nie może mieć charakteru kazuistycznego i służyć uzyskaniu przez skarżącą odpowiedzi odnośnie okoliczności konkretnej sprawy (zob. postanowienia SN: z 10 maja 2001 r., II CZ 35/01; z 7 stycznia 2005 r., I CZ 183/04; z 11 września 2014 r., V CSK 66/14; z dnia 31 stycznia 2020 r., I CSK 477/19). W ocenie Sądu Najwyższego powołana przesłanka nie została wykazana, bowiem wskazanych wyżej wymagań skarżący nie spełnił. W uzasadnieniu wniosku o przyjęcie brak jest wywodów uzasadniających istnienie w sprawie istotnego zagadnienia prawnego, a więc zagadnienia prawnego cechującego się nowością i dotychczas niewyjaśnionego i nierozwiązanego w orzecznictwie - budzącego zatem wątpliwości kwalifikowane a nie zwykłe, które mogą być rozstrzygnięte przez sąd powszechny w toku rozpoznawania sprawy. Ubocznie wskazać należy, że skarżący, powołując się na występowanie w sprawie istotnego zagadnienia prawnego, polemizuje z dokonaną przez Sąd II instancji oceną faktyczną i prawną 5 zarzucając, że nieujawniona w trakcie przetargu okoliczność wpisania budynku, znajdującego się na nieruchomości objętej postępowaniem przetargowym, do gminnej ewidencji zabytków, nie może stanowić usprawiedliwionej podstawy nieprzystąpienia powoda do aktu notarialnego w wyznaczonym terminie. Tak sformułowane zagadnienie, odwołuje się do konkretnego układu okoliczności faktycznych, a jej znaczenie ogranicza w przeważającej mierze do konkretnej sprawy, w której została wniesiona skarga. Nie ma zatem argumentów wskazujących na konieczność wypracowania reguł dotychczas nieomówionych w orzecznictwie i doktrynie oraz by wyjaśnienie tej kwestii mogło mieć bezpośrednie znaczenie dla rozwoju prawa - a w konsekwencji, by doszło do spełnienia publicznego celu skargi kasacyjnej. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli jest ona oczywiście uzasadniona. Przesłanka z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c., zachodzi tylko wtedy, gdy dla przeciętnego prawnika z samej treści skargi - bez pogłębionej analizy i jurydycznych dociekań - w sposób jednoznaczny wynika, że wskazane w niej podstawy zasługują na uwzględnienie. Skarżący, powołując się na tą przesłankę, powinien przedstawić wywód prawny, z którego ta oczywista zasadność skargi, przejawiającą się kwalifikowanym charakterem naruszenia przepisów prawa wynika. Powinien wykazać, że zasadność skargi kasacyjnej jest oczywista, a więc dostrzegalna prima vista oraz że każdy prawnik bez przeprowadzania wnikliwej analizy powinien dojść do wniosku, że zaskarżone orzeczenie jest jaskrawo nieprawidłowe (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 15 lipca 2015 r., IV CSK 17/15). Analiza wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania nie pozwala na przyjęcie, że jest ona uzasadniona w stopniu oczywistym. Skarżący, w dość lakonicznym uzasadnieniu, jedynie polemizuje z ustaleniami faktycznymi i oceną prawną Sądu II instancji, który uznał wady przedmiotu umowy, podane przez powoda, jako usprawiedliwiające nieprzystąpienie do umowy sprzedaży przez powoda, na podstawie art. 41 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Przesłanką przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania nie jest nawet oczywiste naruszenie konkretnego przepisu prawa materialnego lub procesowego, lecz sytuacja, w której naruszenie to spowodowało wydanie oczywiście nieprawidłowego 6 orzeczenia. Sam zarzut naruszenia (nawet oczywistego) określonego przepisu nie prowadzi wprost do oceny, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 8 października 2015 r., IV CSK 189/15). W związku z tym, trudno także stwierdzić, by skarga kasacyjna była we wskazanym zakresie uzasadniona w stopniu oczywistym. Ubocznie wskazać należy, że nie została również spełniona przesłanka oczywistej zasadności skargi kasacyjnej, bowiem przeczy temu uprzednie twierdzenie skarżącego, upatrującego na tle art. 41 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami, istotnego zagadnienia prawnego. Nie jest możliwe, by ta sama kwestia stanowiła istotne zagadnienie prawne (a więc kwestię o wątpliwym i problematycznym charakterze) oraz odpowiadała przesłance oczywistej zasadności skargi, która zakłada ewidentny i niebudzący wątpliwości charakter określonej kwestii (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 19 maja 2021 r., I CSK 607/20). Uznać zatem należy, iż wymienione przez skarżącego podstawy przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania nie zachodzą jak również okoliczności sprawy nie wskazują, aby zachodziły inne podstawy przewidziane w art. 3989 § 1 k.p.c. Z tych przyczyn Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia tej skargi do rozpoznania. W niniejszej sprawie brak było podstaw do przyznania powodowi kosztów zastępstwa procesowego. Wniosek ten, zgłoszony w odpowiedzi na skargę, został powiązany wyłącznie z wnioskiem o oddalenie skargi. Takie rozstrzygnięcie w sprawie nie zapadło, a podzielić należy prezentowany w orzecznictwie pogląd, że nie ma podstaw do przyznania kosztów postępowania kasacyjnego stronie, która w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniosek o przyznanie tych kosztów łączy ze wskazanymi przez siebie, innymi rozstrzygnięciami. Pełnomocnik wnioskodawczyni nie wniósł o odmowę przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania (zob. postanowienia Sądu Najwyższego: z 11 stycznia 2002 r., III CKN 563/01 i z 8 sierpnia 2012 r., II CSK 112/12). jw 7