III CZ 20/22

Sygn. akt III CZ 20/22 POSTANOWIENIE Dnia 27 stycznia 2022 r. Sąd Najwyższy w składzie: Prezes SN Joanna Misztal-Konecka (przewodniczący) SSN Beata Janiszewska SSN Marcin Krajewski (sprawozdawca) w sprawie z powództwa […] Przedsiębiorstwa […] S.A. w W. przeciwko W. P. i Z. P. o ustalenie oraz z powództwa wzajemnego W. P. i Z. P. przeciwko […] Przedsiębiorstwu […] S.A. w W. o nakazanie po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 27 stycznia 2022 r., zażalenia pozwanych (powodów wzajemnych) na postanowienie Sądu Apelacyjnego w […] z dnia 30 sierpnia 2021 r., sygn. akt I ACa […], uchyla zaskarżone postanowienie. UZASADNIENIE Postanowieniem z 30 sierpnia 2021 r. Sąd Apelacyjny w […] odrzucił skargę kasacyjną pozwanych (powodów wzajemnych) W. P. i Z. P. od wyroku Sądu Apelacyjnego w […] z 9 lipca 2020 r. Sąd Apelacyjny wskazał, że zarządzeniem z 10 listopada 2020 r. pełnomocnik pozwanych (powodów wzajemnych) r. pr. M. K. została wezwana do uzupełnienia braków formalnych skargi kasacyjnej przez złożenie pełnomocnictwa 2 procesowego obejmującego postępowanie przed Sądem Najwyższym, pod rygorem odrzucenia skargi. W odpowiedzi na to wezwanie przedłożony został wierzytelny odpis pełnomocnictwa datowanego na 1 października 2020 r., podpisanego przez W. P. i Z. P., upoważniający r. pr. M. K. „do złożenia skargi kasacyjnej do Sądu Najwyższego w Warszawie po wyroku Sądu Apelacyjnego w […] sygn. akt Wydział I Cywilny I ACa […]”. Postanowieniem z 7 maja 2021 r. Sąd Najwyższy zwrócił skargę kasacyjną Sądowi Apelacyjnemu w celu podjęcia niezbędnych czynności zmierzających do zobowiązania pełnomocnika pozwanych, aby wykazał swoje umocowanie pełnomocnictwem spełniającym wymagania określone w art. 871 § 1 k.p.c. Odpis tego postanowienia przesłano r. pr. M.K., ponownie wzywając ją do usunięcia braków formalnych skargi kasacyjnej przez wykazanie umocowania do występowania w postępowaniu kasacyjnym w terminie 7 dni pod rygorem odrzucenia skargi kasacyjnej. W odpowiedzi r. pr. M. K. ponownie przedłożyła pełnomocnictwo z 1 października 2020 r. Następnie wezwano każdego z pozwanych do złożenia w terminie 7 dni pełnomocnictwa dla profesjonalnego pełnomocnika do reprezentowania pozwanych w postępowaniu kasacyjnym przed Sądem Najwyższym, pod rygorem odrzucenia skargi. W odpowiedzi pozwani oświadczyli, że oryginał pełnomocnictwa został złożony w Kancelarii Prawnej s.c. Radcowie Prawni B. J., M. K. Jednocześnie oświadczyli: „chcielibyśmy, żeby radca prawny Pani M. K. złożyła skargę kasacyjną od wyroku Sądu Apelacyjnego w […] I Wydział Cywilny oraz reprezentowała Nas przed Sądem Najwyższym […]”. W kolejnym piśmie r. pr. M. K. złożyła oryginał pełnomocnictwa z 1 października 2020 r. Uzasadniając odrzucenie skargi, Sąd Apelacyjny wskazał, że przedłożone pełnomocnictwo obejmuje wyłącznie złożenie skargi kasacyjnej i nie stanowi pełnomocnictwa procesowego spełniającego wymogi z art. 871 § 1 k.p.c. Z jego treści nie wynika bowiem umocowanie r. pr. M. K. do podejmowania czynności przed Sądem Najwyższym. Zażalenie na postanowienie Sądu Apelacyjnego wnieśli pozwani (powodowie wzajemni), którzy zarzucili naruszenie art. 3986 § 2 k.p.c., art. 3984 k.p.c., art. 130 § 3 1 k.p.c. oraz art. 871 § 1 k.p.c. Na tej podstawie skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonego postanowienia i zasądzenie kosztów postępowania zażaleniowego według norm przepisanych. W odpowiedzi na zażalenie strona powodowa (pozwana wzajemnie) wniosła o jego oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania zażaleniowego. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: W postępowaniu przed Sądem Najwyższym obowiązuje zastępstwo stron przez adwokatów lub radców prawnych, a w sprawach własności intelektualnej także przez rzeczników patentowych. Przymus adwokacko-radcowski oznacza, że strona nie może osobiście dokonywać czynności procesowych przed Sądem Najwyższym z zastrzeżeniem wskazanych w ustawie wyjątków (zob. m.in. art. 871 § 2 i 3 k.p.c. i art. 39821 k.p.c. w zakresie dotyczącym cofnięcia skargi kasacyjnej). Wprowadzenie przymusu adwokacko-radcowskiego było podyktowane wysokim stopniem sformalizowania skargi kasacyjnej jako kwalifikowanego pisma procesowego, a także specyfiką kognicji Sądu Najwyższego, który jest sądem prawa, a nie sądem faktu. Umocowanie zawodowego pełnomocnika do zastępowania strony w postępowaniu kasacyjnym może mieć różny zakres (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 25 listopada 2010 r., I CZ 144/10) i przyjąć należy, że znajduje tutaj zastosowanie art. 88 k.p.c. Umocowanie takie może mieć charakter ogólny i obejmować wszelkie czynności związane z zainicjowaniem postępowania kasacyjnego oraz jego dalszym przebiegiem, a może ograniczać się jedynie do niektórych z nich, jak np. do samego wniesienia skargi kasacyjnej albo reprezentowania strony na konkretnym posiedzeniu w toku postępowania kasacyjnego. Strona, w której imieniu wniesiona została skarga kasacyjna, nie ma obowiązku podejmowania dalszych czynności w postępowaniu przed Sądem Najwyższym. Co więcej, w toku postępowania kasacyjnego strona może zmodyfikować zakres pierwotnie udzielonego pełnomocnictwa; może także wypowiedzieć pełnomocnictwo i umocować kolejnego profesjonalnego pełnomocnika albo zrezygnować z powołania takiego pełnomocnika. 4 Wbrew wnioskowi, który pośrednio wynika z zaskarżonego postanowienia, obowiązek zastępstwa strony przez profesjonalnego pełnomocnika w postępowaniu przed Sądem Najwyższym, który wynika z art. 871 § 1 k.p.c., nie może być rozumiany w ten sposób, że przez cały czas trwania tego postępowania powinno pozostawać w mocy pełnomocnictwo udzielone adwokatowi lub radcy prawnemu. Taka interpretacja prowadziłaby do niemożliwych do zaakceptowania konsekwencji, gdyż oznaczałaby np., że w razie wypowiedzenia pełnomocnictwa przez pełnomocnika albo w razie jego śmierci w toku postępowania kasacyjnego i nieustanowienia nowego pełnomocnika profesjonalnego, postępowanie należałoby umorzyć, względnie odrzucić skargę kasacyjną. Rzeczywisty sens wskazanego przepisu jest jedynie taki, że z zastrzeżeniem wskazanych powyżej wyjątków wszelkie czynności w postępowaniu kasacyjnym muszą być podejmowane za pośrednictwem profesjonalnego pełnomocnika. Sporządzenie i podpisanie oraz wniesienie skargi kasacyjnej stanowi czynność procesową inicjującą postępowanie kasacyjne podejmowaną jeszcze przed sądem niższej instancji w rozumieniu art. 871 § 1 zd. 2 k.p.c. i niewątpliwie może zostać dokonane tylko przez adwokata lub radcę prawnego. Ocena zakresu, czasu trwania i skutków jego umocowania następuje według treści pełnomocnictwa, a więc przy zastosowaniu dyrektyw językowo-logicznych oraz przepisów prawa cywilnego, w tym w szczególności zasad dotyczących wykładni oświadczeń woli (postanowienie Sądu Najwyższego z 22 lutego 2017 r., IV CZ 105/16). Zakres kompetencji sądu drugiej instancji w odniesieniu do etapu postępowania łączącego się z zaskarżeniem orzeczenia tego sądu skargą kasacyjną obejmuje badanie skuteczności wniesienia tego środka prawnego, w tym to, czy sporządził go i wniósł podmiot posiadający zdolność postulacyjną do dokonania tej czynności procesowej. Nie należy do tego zakresu ocena, czy udzielone pełnomocnictwo uprawnia do działania w imieniu mocodawcy na dalszych etapach postępowania kasacyjnego (postanowienie Sądu Najwyższego z 25 listopada 2010 r., I CZ 144/10). W związku z tym wszelkie rozważania na ten temat zawarte w treści zażalenia należy uznać za przedwczesne. Ewentualny brak umocowania zawodowego pełnomocnika do udziału w rozprawie kasacyjnej oraz do dokonywania innych czynności 5 następujących po złożeniu skargi kasacyjnej nie wpływa per se na prawidłowość wniesienia skargi jako aktu inicjującego postępowanie kasacyjne. Z przytoczonych względów, na podstawie art. 39815 w zw. z art. 3941 § 3 k.p.c., Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.