III CZ 88/55

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Michała S. przeciwko Ewie S. o rozwód, po rozpoznaniu zażalenia powoda na postanowienie Sądu Wojewódzkiego w Krakowie z dnia 14 marca 1955 r., zaskarżone postanowienie w ten sposób zmienił, że oddalił zarzut niewłaściwości miejscowej Sądu Wojewódzkiego w Krakowie.Uzasadnienie faktyczneSąd Wojewódzki w Krakowie postanowieniem z dnia 14 marca 1955 r. uznał swą niewłaściwość miejscową i postanowił przekazać sprawę Sądowi Wojewódzkiemu w Warszawie. Sąd Wojewódzki ustalił, że strony mieszkały przez 3 lata w Warszawie, a następnie w sierpniu 1954 r. powód został przeniesiony służbowo do Krakowa, dokąd obie strony wyjechały. Skoro jednak nie zameldowały się w Krakowie na stały pobyt i "nie miały zamiaru stałego pobytu" w Krakowie, a "chciały tylko poprawić swą sytuację finansową i wrócić do Warszawy", gdzie miały szansę na samodzielne mieszkanie, Kraków nie był - zdaniem Sądu Wojewódzkiego - miejscem ich stałego zamieszkania.Uzasadnienie prawneRozpoznając zażalenie powoda na powyższe postanowienie Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Ustalony w zaskarżonym postanowieniu stan faktyczny wymaga uzupełnienia okolicznościami niespornymi oraz wynikającymi z przedstawionych dokumentów i zeznań świadka S., tym mianowicie, że powód przebywa dotychczas i pracuje w Krakowie, pozwana zaś po wyjeździe z Warszawy do Krakowa, w czasie wspólnego przebywania w Krakowie, uzyskała pracę w spółdzielni, którą to pracę porzuciła dnia 26 listopada 1954 r., wyjechała do Warszawy i odtąd przebywa w Warszawie.Dokonana przez Sąd Wojewódzki wykładnia zdania drugiego art. 20 k.p.c. (zbieżnego z art. 12 i 13 przep. og. pr. cyw.) jest o tyle mylna, że przyznaje istotne znaczenie okoliczności, iż strony wyjeżdżając do Krakowa z góry pragnęły przenieść się z powrotem do Warszawy, nie chciały przez wymeldowanie się z Warszawy utrudnić sobie tego powrotu i starały się nadal o mieszkanie spółdzielcze w Warszawie. Jednakże okoliczności te nie mają znaczenia dla określenia ówczesnego miejsca zamieszkania stron.Zamiar stałego pobytu stanowi kryterium miejsca zamieszkania. Jednakże zamiar "stałego" pobytu nie jest bynajmniej równoznaczny z pragnieniem dożywotniego lub co najmniej długotrwałego pozostania w danej miejscowości. Jeżeliby tak to kryterium rozumieć, to konsekwentnie trzeba by dojść do wniosku, że nie ma w ogóle miejsca zamieszkania ten, kto ma stanowczą wolę wyprowadzenia się gdziekolwiek z danej miejscowości i nie chce tam pozostać na "stałe". Miejscowością, w której człowiek przebywa z zamiarem "stałego" pobytu, jest ta miejscowość, która tym się różni od wszystkich innych miejscowości, że aktualnie stanowi centrum życiowej działalności danego człowieka. Dlatego też nie jest miejscem zamieszkania miejscowość, do której ktoś np. wyjechał na urlop wypoczynkowy, choćby nawet uczuciowo pragnął może tam pozostać na zawsze; jak również przestaje być miejscem zamieszkania miejscowość, z której dana osoba pragnie się przy pierwszej sposobności wyprowadzić. Dopóki bowiem tego nie może uczynić, ma zamiar "stałego pobytu" w dotychczasowej miejscowości. Takie czy inne uczuciowe ustosunkowanie się do tej miejscowości nie ma znaczenia dla określenia miejsca zamieszkania danej osoby.O "stałym pobycie" decyduje zwłaszcza topograficzne powiązanie istniejące pomiędzy miejscowością, w której dana osoba przebywa, a jej pracą zawodową, tj. z zakładem pracy. Ta bowiem praca stanowi zasadniczą działalność człowieka. Jeżeli więc w niniejszej sprawie strony bezpośrednio przed rozejściem się przebywały wspólnie w Krakowie i tam obie pracowały zawodowo, miejscem zamieszkania każdej ze stron i ich wspólnym miejscem zamieszkania był Kraków. To, że w swych planach życiowych traktowały strony swój pobyt w Krakowie jako pewien etap przejściowy ("aby móc poprawić swą sytuację finansową"), jest obojętne. Mimo niechęci pozostania w Krakowie, Kraków, a nie inna miejscowość, będący w owym czasie miejscem ich pobytu i miejscem pracy zawodowej każdej ze stron, był tym samym miejscowością, w której strony przebywały "z zamiarem stałego pobytu" w owym czasie. Natomiast Warszawa była ewentualnie zaplanowanym na przyszłość miejscem zamieszkania. Niewymeldowanie się z Warszawy i troska o przyszłe mieszkanie w Warszawie nie ma tu znaczenia.Skoro zatem na skutek mylnej wykładni powyższych przepisów Sąd Wojewódzki mylnie zastosował art. 228 § 1 i 2 k.p.c., należało zaskarżone postanowienie odpowiednio zmienić i uznać, że sądem miejscowo właściwym jest Sąd Wojewódzki w Krakowie (art. 38 § 1 k.p.c.).