III CZP 100/89

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN A. Wielgus.Sędziowie SN: K. Piasecki, J. Szachułowicz (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Marka T. przeciwko Państwowemu Zakładowi Ubezpieczeń - II Inspektoratowi w Ł. o 10.000 zł po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Łodzi postanowieniem z dnia 19 października 1989 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy dopuszczalna jest odpowiedzialność Państwowego Zakładu Ubezpieczeń na zasadzie pkt 5 § 21 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 6 lutego 1985 r. w sprawie ubezpieczeń ustawowych komunikacyjnych (Dz. U. Nr 6, poz. 20) w sytuacji, gdy pojazd mechaniczny został uszkodzony w wyniku wypadku drogowego spowodowanego przez psa?"podjął następującą uchwałę:Jeśli nagłe wtargnięcie psa na jezdnię stało się przyczyną uszkodzenia pojazdu, ubezpieczyciel ponosi odpowiedzialność za powstałą szkodę na podstawie § 21 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 6 lutego 1985 r. w sprawie ubezpieczeń ustawowych komunikacyjnych (Dz. U. Nr 6, poz. 20). Uzasadnienie faktyczneZ ustaleń poczynionych przez Sąd Rejonowy bezspornie wynika, że podczas kontynuowania jazdy samochodem, prowadzonym przez powoda, nagle na wąską jezdnię wtargnął pies. Dla uniknięcia zderzenia pojazdu z psem powód zahamował, co doprowadziło do uderzenia pojazdu w płot i uszkodzenia pojazdu. Ubezpieczyciel wypłacił powodowi odszkodowanie pomniejszone o udział własny ubezpieczonego wynoszący 10.000 zł.Poszkodowany dla uniknięcia poniesionej straty w ramach udziału własnego wystąpił z powództwem o zasądzenie od ubezpieczyciela potrąconego mu udziału własnego w kwocie 10.000 zł. Powództwo oparł na podstawie § 21 pkt 5 w związku z § 28 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 6 lutego 1985 r. w sprawie ubezpieczeń ustawowych komunikacyjnych (Dz. U. Nr 6, poz. 20).Sąd Rejonowy wyrokiem z dnia 20 lutego 1989 r. uwzględnił powództwo uznając, że uszkodzenie pojazdu nastąpiło z zaniechania osoby trzeciej, będącej właścicielem psa, która nie dopełniła obowiązku nadzoru nad zwierzęciem. Zdaniem Sądu Rejonowego, w sprawie ma zastosowanie § 21 pkt 5 powołanego rozporządzenia, gdyż szkoda wynikła wskutek zdarzenia, do którego nie stosuje się udziału własnego posiadacza pojazdu (§ 28 pkt 1 rozp.).Sąd Wojewódzki, rozpoznając rewizję ubezpieczyciela od zapadłego wyroku, powziął poważną wątpliwość, o jakiej stanowi art. 391 k.p.c., i przedstawił Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia kwestię prawną, objętą pytaniem. Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy miał na uwadze, co następuje:Przedstawione pytanie dotyka istoty problemu, lecz należy podnieść, że zostało ono wadliwie zredagowane. Nie można przyjmować, że wypadek drogowy mógł być spowodowany przez psa, zwierzęciu bowiem nie da się przypisać woli działania. Wtargnięcie psa na jezdnię można jedynie potraktować jako jeden z elementów związku przyczynowego, który złożył się na powstały skutek w postaci uszkodzenia pojazdu. Cechą szczególną odpowiedzialności z tytułu ubezpieczenia autocasco (AC) jest uprawnienie ubezpieczyciela do potrącenia udziału własnego posiadacza pojazdu, jeśli istnieje odpowiedzialność cywilna tego posiadacza za szkodę wyrządzoną innym osobom, albo gdy szkoda powstała z przyczyn określonych w § 21 pkt 1 powołanego rozporządzenia. Istota jej polega na ścisłym wyliczeniu przyczyn powodujących szkodę. Ustala ona zasadę, że z odszkodowania za powstałą szkodę w granicach normatywnych ustalonych przyczyn wymienionych w rozdziale 4 regulującym ubezpieczenie AC ubezpieczyciel potrąca udział własny posiadacza pojazdu (§ 27 rozp.) i następnie dopuszcza możliwość wyłączenia stosowania udziału własnego, między innymi wówczas, gdy uszkodzenie pojazdu powstało przez działanie osoby trzeciej (§ 21 pkt 5 rozp. oraz § 28 pkt 1 rozp.). W stanie faktycznym sprawy uszkodzenie pojazdu nastąpiło wskutek zetknięcia się samochodu z przedmiotem, jakim był płot, a zatem zostały spełnione wszystkie przesłanki określone w § 21 pkt 1 powołanego rozporządzenia. Szkoda powstała z takiego zdarzenia nie jest objęta wyłączeniem udziału własnego. Powyższe wyłączenie określone w § 21 pkt 5 rozporządzenia wchodzi w grę, kiedy mamy do czynienia z bezpośrednim działaniem osoby trzeciej nie związanym z ruchem pojazdu. W działaniu takim nie mieści się brak nadzoru właściciela nad jego zwierzęciem, który stał się przyczyną zakłócenia porządku jazdy. Niedopełnienie obowiązku nadzoru nad zwierzęciem może być jedynie uznane za pośrednią przyczynę uszkodzenia pojazdu, która nie wpływa na wyłączenie udziału własnego poszkodowanego. Jak już o tym wspomniano, okolicznością wyłączającą potrącenie udziału własnego musi być bezpośrednie działanie zmierzające do uszkodzenia pojazdu przez osobę trzecią, nie związane z ruchem pojazdu. Stanowisko powoda i wątpliwości wyrażone przez Sąd Wojewódzki mają swoje źródło w dążności do generalnego przenoszenia reguł odpowiedzialności cywilnej na grunt odpowiedzialności ubezpieczenia auto-casco. Każdy z tych rodzajów odpowiedzialności ma swoją specyfikę i chociaż niekiedy wzajemnie się przenikają i uzupełniają, to jednak wcale nie oznacza, że przepisy ubezpieczenia odnoszące się do auto-casco można interpretować rozszerzająco w granicach pełnej odpowiedzialności ubezpieczyciela, tak jak ma to miejsce w wypadku odpowiedzialności ubezpieczenia OC. Mając to na uwadze Sąd Najwyższy udzielił odpowiedzi jak w sentencji uchwały.