III CZP 12/86

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN S. Dmowski. Sędziowie SN: J. Szachułowicz, T. Żyznowski (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Wiesławy K. przeciwko Andrzejowi K. o rozwód po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Warszawie postanowieniem z dnia 6 lutego 1986 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.;"Czy dopuszczalne jest oddzielne zażalenie na wymiar wpisu ostatecznego w wyroku orzekającym rozwód, gdy strona składa jednocześnie rewizję dotyczącą rozstrzygnięcia co do istoty sprawy?"podjął następującą uchwałę:Dopuszczalne jest zażalenie na zawarte w wyroku orzekającym rozwód postanowienie w przedmiocie ustaleń sumy wpisu ostatecznego niezależnie od tego, czy strona składa środek zaskarżenia co do istoty sprawy.Uzasadnienie faktyczneW wyroku z dnia 14 listopada 1985 r. orzekającym rozwód związku małżeńskiego Sąd Rejonowy dla Warszawy-Pragi w Warszawie ustalił sumę wpisu ostatecznego na kwotę 60.000 zł.Pozwany złożył dnia 18 listopada 1985 r. pismo z wnioskiem o sporządzenie uzasadnienia tego wyroku, a 20 listopada 1985 r. złożył zażalenie na postanowienie odnośnie do ustalenia wysokości wpisu ostatecznego. Skarżący wnosił o wydatne zmniejszenie tego wpisu dowodząc, że przekracza on jego możliwości płatnicze. Ponadto złożył oświadczenie, że nie zamierza ubiegać się o zwolnienie go od kosztów sądowych. Po doręczeniu pozwanemu dnia 7 stycznia 1986 r. odpisu wyroku z uzasadnieniem złożył on dnia 15 stycznia 1986 r. rewizję od przytoczonego wyroku Sądu Rejonowego z dnia 14 listopada 1985 r.Rozpoznając zażalenie pozwanego na postanowienie w przedmiocie ustalenia wpisu ostatecznego zawarte w tymże wyroku rozwodowym Sąd Wojewódzki sformułował przytoczone na wstępie zagadnienie prawne budzące poważne wątpliwości i dotychczas - zdaniem Sądu - nie wyjaśnione w literaturze prawniczej oraz orzecznictwie sądowym.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:W orzeczeniu kończącym postępowanie w sprawie sąd orzeka o kosztach sądowych, określając obowiązek każdej ze stron poniesienia tych kosztów, które nie zostały w toku postępowania uiszczone (art. 13 ustawy z dnia 13 czerwca 1967 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych - Dz. U. Nr 24, poz. 110). Rozstrzygnięcie w tym przedmiocie zapada zawsze w formie postanowienia. Samodzielny charakter tego rozstrzygnięcia sprawia, że może ono być przedmiotem samoistnego zaskarżenia. Rodzaj środka zaskarżenia wiąże się ściśle z formą wydanego orzeczenia. Postanowienia w przedmiocie wymiaru opłaty lub obciążenia kosztami sądowymi zwalczane są z pomocą zażalenia. Artykuł 22 ust. 2 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (podobnie jak art. 394 § 1 pkt 9 k.p.c.) przewiduje również drugi sposób zaskarżenia orzeczenia co do wymiaru opłaty zawartego w wyroku, a mianowicie takie orzeczenie będąc postanowieniem może być zaskarżone - łącznie z rozstrzygnięciem mającym (jak w rozpoznawanej sprawie) charakter wyroku - jednym środkiem prawnym. Z powołanego przepisu wynika, że jeżeli strona składa rewizję od wyroku, to nie wnosi odrębnego środka w formie zażalenia na postanowienie orzekające o wymiarze opłaty. Następuje wówczas połączenie obydwu środków lub - jak się to określa w judykaturze - pochłonięcie jednego środka prawnego przez inny środek prawny (por. uzasadnienie uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 26 lutego 1966 r. III PZP 44/67 - OSNCP 1968, z. 8-9, poz. 130).Sytuacja taka nie występuje w rozpoznawanej sprawie, a treść podjętej uchwały nie narusza zasady wyłączności, w myśl której od określonego orzeczenia przysługuje tylko jeden środek zaskarżenia. Mianowicie pozwany składając zażalenie zmierza do korektury dotychczas nieprawomocnego rozstrzygnięcia w przedmiocie ustalenia wysokości wpisu ostatecznego. Dalszy bieg złożonej (a nie opłaconej) rewizji pozostaje w zależności od rozstrzygnięcia skutecznie wniesionego zażalenia, albowiem orzeczenie sądu odwoławczego rozstrzygnie o losie zaskarżonego postanowienia i wysokości należnego wpisu od rewizji. Nieuiszczenie wpisu wyłącza podejmowanie przez sąd jakichkolwiek czynności spowodowanych wniesieniem tego środka zaskarżenia, co do istoty sprawy (art. 16 ust. 1 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych). Pozwany zatem nie stanął przed problemem wyboru środka zaskarżenia, co stanowi cechę wyróżniającą istnienie zbiegu środków zaskarżenia, lecz przed koniecznością rozstrzygnięcia spornej kwestii opłaty. Dla podkreślenia znaczenia, jakie wiąże on z rozstrzygnięciem tej kwestii w postępowaniu akcesoryjnym skarżący złożył oświadczenie stwierdzające, że nie należy do kręgu osób, które mogłyby z powodzeniem ubiegać się o zwolnienie od kosztów sądowych. W rozważanej sytuacji procesowej do konkurencji środków zaskarżenia nie dojdzie też i w dalszej fazie postępowania - po uprawomocnieniu się zaskarżonego postanowienia - tj. przy rozpoznaniu sprawy (jeżeli to w ogóle nastąpi) na skutek złożonej rewizji. Prawomocne bowiem rozstrzygnięcie kwestii wymiaru opłaty, czyli uzyskanie przez omawiane postanowienie atrybutu niezaskarżalności, wywiera ten skutek, że strona nie będzie miała już możliwości podnoszenia tej kwestii w dalszym toku postępowania. Powyższe prowadzi do wniosku, że w rozpoznawanej sprawie strona zwalczająca postanowienie o ustaleniu wysokości wpisu ostatecznego nie mogła tego dokonać przy sposobności rewizji złożonej od wyroku orzekającego rozwód. Dlatego należało udzielić odpowiedzi jak na wstępie przytoczonej uchwały.