III CZP 16/77

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN K. Piasecki. Sędziowie SN: S. Dmowski (sprawozdawca), A. Gola. SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Elżbiety B. przeciwko Stanisławowi B. o eksmisję po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Katowicach postanowieniem z dnia 11 stycznia 1977 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c:"Czy małżonek lub były małżonek może żądać eksmisji współmałżonka lub byłego współmałżonka z przydzielonego mu mieszkania funkcyjnego?"udzielił następującej odpowiedzi:Rozwiedziony małżonek nie jest legitymowany do żądania eksmisji z mieszkania funkcyjnego byłego współmałżonka, któremu mieszkanie zostało przydzielone. Uzasadnienie faktyczneZagadnienie prawne przekazane Sądowi Najwyższemu przez Sąd Wojewódzki w trybie art. 391 k.p.c. powstało na tle następującego stanu sprawy: Strony, będące rozwiedzionym małżeństwem, zajmują wspólnie lokal mieszkalny w budynku kolejowym, przydzielony pozwanemu w 1964 r. (w czasie trwania małżeństwa) przez zarząd budynków kolejowych w związku z jego pracą w PKP w charakterze manewrowego. Powódka, występując z żądaniem eksmisji pozwanego, podała, że zakłóca on spokój domowy, wywołuje awantury i bije ją. Sąd Rejonowy oddalił powództwo, uznając, że z uwagi na interes zakładu pracy, do którego należy mieszkanie, nie może ono być uwzględnione. Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:W orzecznictwie sądowym utrwalony jest pogląd, że również pod rządem nowego prawa lokalowego, a mianowicie ustawy z dnia 10 lutego 1974 r. (Dz. U. Nr 14, poz. 84) rozwiedziony małżonek może wytoczyć powództwo przeciwko swojemu byłemu małżonkowi o rozwiązanie stosunku najmu wynikającego z decyzji administracyjnej o przydziale i o nakazanie opróżnienia wspólnie zajmowanego przez małżonka lokalu mieszkalnego z przyczyn wymienionych w art. 37 ust. 3 tego prawa (por. uchwałę składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 15.XI.1975 r. III CZP 37/75, OSNCP 1976, z. 7-8, poz. 152). Wyrażony w pozwanej wyżej uchwale pogląd nie wyjaśnia problemu występującego w niniejszej sprawie. Uchwała dotyczy bowiem mieszkania uzyskanego przez małżonków na podstawie decyzji, i to lokalu pozostającego w dyspozycji terenowego organu administracji państwowej, podczas gdy w sprawie, w której zgłoszono pytanie prawne, chodzi o mieszkanie znajdujące się w budynku kolejowym, będące w dyspozycji Przedsiębiorstwa Polskie Koleje Państwowe i przydzielone pozwanemu w związku z jego pracą w PKP, a więc o mieszkanie funkcyjne w rozumieniu art. 46 i 47 prawa lokalowego z 1974 r. w związku z art. 63 ust. 1 tej ustawy. Sytuacja najemców i ich małżonków jest w obu wypadkach różna. Najem lokalu na podstawie umowy najmu (w budynkach czy też miejscowościach, do których nie odnoszą się przepisy o szczególnym trybie najmu lokali i budynków) czy też na podstawie decyzji o przydziale ma na celu wyłącznie interes najemcy i jego rodziny. Cel, przesądza o tym, że prawo do lokalu powinno przysługiwać obojgu małżonkom, skoro zgodnie z przepisami kodeksu rodzinnego i opiekuńczego mają oni w rodzinie równe prawa i obowiązki. Dlatego ustawodawca wprowadził w art. 9 ust. 3 prawa lokalowego zasadę, iż małżonkowie wspólnie zajmujący lokal mieszkalny są (oboje) z mocy prawa najemcami tego lokalu, chociażby umowy najmu zostały zawarte tylko przez jednego lub przydział lokalu pozostającego w dyspozycji terenowego organu administracji państwowej nastąpił tylko na rzecz jednego z nich. Takie uregulowanie nie tylko chroni interes małżonków w zakresie korzystania z mieszkania nawet po ustaniu małżeństwa, ale pozwala traktować ich oboje jako najemców przy wykładni art. 37 ust. 3 prawa lokalowego.Mieszkanie funkcyjne ma natomiast inny charakter. Przydział takiego mieszkania przez zakład pracy pracownikowi, chociaż również leży w interesie pracownika i jego rodziny, to jednak uwzględnia także interes zakładu pracy. Mieszkania funkcyjne przydzielane są - zgodnie z art. 46 prawa lokalowego - przez jednostki gospodarki uspołecznionej ich pracownikom wchodzącym w skład pogotowia produkcyjnego i technicznego oraz tym, których charakter pracy wymaga zajmowania mieszkania w danym budynku lub zespole budynków, przy czym przydział następuje na czas wykonywania funkcji uzasadniającej zajmowanie takiego mieszkania. Charakter mieszkania funkcyjnego i jego przeznaczenie przesądzają o niemożności traktowania małżonka najemcy takiego lokalu również jako najemcy. Tym też należy tłumaczyć wymienienie w art. 9 ust. 3 prawa lokalowego jedynie lokali zajmowanych na podstawie umowy najmu oraz na podstawie decyzji o przydziale lokali pozostających w dyspozycji terenowego organu administracji państwowej i niewymienienie mieszkań funkcyjnych. O tym, że żona pracownika otrzymującego przydział mieszkania funkcyjnego nie jest traktowana jako najemca, świadczą również przepisy rozdziału trzeciego rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 26 czerwca 1974 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów prawa lokalowego (Dz. U. Nr 26, poz. 152), a zwłaszcza § 19, stanowiący, że zakład pracy nie może odmówić osobom bliskim pozostającym z pracownikiem we wspólnym gospodarstwie domowym prawa zamieszkania w przydzielonym pracownikowi mieszkaniu funkcyjnym, oraz § 22 regulujący w § 1 uprawnienia osób bliskich pracownika w razie jego śmierci i w § 2 - byłego małżonka po rozwodzie.Brak uprawnień najemcy (współnajemcy) po stronie małżonka pracownika zajmującego mieszkanie funkcyjne przesądza o niemożności wytoczenia przez niego powództwa o eksmisję przeciwko małżonkowi będącemu najemcą takiego mieszkania zarówno w czasie trwania małżeństwa, jak i po jego ustaniu. Nie można bowiem przyjąć, że osobie nie mającej żadnego tytułu do zajmowanego lokalu mieszkalnego przysługuje uprawnienie do żądania orzeczenia eksmisji na podstawie art. 37 ust. 3 prawa lokalowego czy też na podstawie art. 685 k.c.Inne stanowisko nie znajduje uzasadnienia w obowiązujących przepisach. Przyjęcie możliwości orzeczenia w drodze sądowej eksmisji pracownika z przydzielonego mu mieszkania funkcyjnego, na skutek powództwa jego byłego małżonka nie mającego uprawnień najemcy, przekreślałoby cel przydziału takiego mieszkania. Skoro mieszkanie funkcyjne przydzielone jest pracownikowi z uwagi na charakter jego pracy i na czas jej wykonywania, to przede wszystkim zakład pracy powinien decydować o tym, czy pracownik ma prawo zajmowania takiego lokalu.Z przedstawionych względów Sąd Najwyższy udzielił odpowiedzi jak w sentencji uchwały.