III CZP 37/75

Skład orzekającyPrzewodniczący: Prezes SN J. Pawlak. Sędziowie: H. Dąbrowski (sprawozdawca), A. Gola, J. Ignatowicz, J. Pietrzykowski, Z. Wasilewska, F. Wesely.SentencjaSąd Najwyższy, z udziałem Wiceprokuratora Prokuratury Generalnej PRL, S. Trautsolta, rozpoznał wniosek Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego z dnia 28 marca 1975 r. o udzielenie odpowiedzi na następujące pytanie prawne:"Czy po rozwodzie lub unieważnieniu małżeństwa były małżonek może na podstawie art. 37 ust. 3 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. Prawo lokalowe (Dz. U. Nr 14, poz. 84) wytoczyć powództwo o eksmisję byłego współmałżonka z lokalu mieszkalnego, który poprzednio był przez małżonków wspólnie zajmowany, a następnie został między nimi faktycznie podzielony?"uchwalił i postanowił wpisać do księgi zasad prawnych następującą zasadę prawną:Małżonek może po ustaniu małżeństwa wytoczyć przeciwko drugiemu małżonkowi powództwo o rozwiązanie stosunku najmu i nakazanie opróżnienia wspólnie zajmowanego przez małżonków lokalu mieszkalnego (art. 37 ust. 3 prawa lokalowego z dnia 10 kwietnia 1974 r. - Dz. U. Nr 14, poz. 84) niezależnie od tego, czy lokal został faktycznie podzielony. Uzasadnienie faktycznePrawo lokalowe z dnia 10 kwietnia 1974 r. (Dz. U. Nr 14, poz. 84) w art. 37 ust. 1 stanowi, że jeżeli najem lokalu wynika z decyzji administracyjnej o przydziale, wynajmujący może wytoczyć powództwo o rozwiązanie stosunku najmu i nakazanie przez sąd opróżnienia lokalu tylko w przypadku, gdy zachodzą przyczyny uzasadniające wypowiedzenie najmu bez zachowania obowiązujących terminów. Gdy najemca wykracza w sposób rażący lub uporczywy przeciwko obowiązującemu porządkowi domowemu albo przez swoje niewłaściwe zachowanie czyni uciążliwym korzystanie z innych lokali w budynku, wskazane powództwo może wytoczyć - w myśl art. 37 ust. 3 pr. lok. - także najemca innego lokalu w tym budynku.Tekst ostatnio powołanego przepisu mógłby przemawiać za negatywną odpowiedzią na przedstawione pytanie. Byli małżonkowie w przypadku wspólnego zajmowania lokalu mieszkalnego w czasie trwania małżeństwa są po orzeczeniu rozwodu lub unieważnieniu ich małżeństwa - w konsekwencji postanowień art. 9 ust. 3 pr. lok. - nadal najemcami tego samego lokalu. Faktyczny podział mieszkania nie stwarza nowego stanu prawnego. Żaden więc z byłych małżonków nie czyni zadość literalnemu brzmieniu art. 37 ust. 3 pr. lok., według którego przewidziane w nim powództwo może wytoczyć "najemca innego lokalu"".Omawiane unormowanie jest odpowiednikiem art. 16 ust. 2 dawnego prawa lokalowego z dnia 30 stycznia 1959 r. (Dz. U. z 1962 r. Nr 47, poz. 227), według którego uprawnienie do wystąpienia z powyższymi roszczeniami przeciwko najemcy, wykraczającemu w sposób rażący lub uporczywy przeciwko porządkowi domowemu lub wywołującemu swoim zachowaniem uzasadnione zgorszenie u innych najemców, przysługiwało poszczególnym najemcom lokali. Poprzednikiem ostatnio powołanego przepisu był wprowadzony nowelą z dnia 20 lipca 1950 r. (Dz. U. Nr 36, poz. 337) art. 8 ust. 2 dekretu z dnia 21 grudnia 1945 r. o publicznej gospodarce lokalami (Dz. U. z 1950 r. Br 36, poz. 343), w którym uprawnienie do wytoczenia powództwa o rozwiązanie stosunku najmu z przytoczonych wyżej przyczyn zostało przyznane wspólnajemcom.W orzecznictwie Sądu Najwyższego (uchwała siedmiu sędziów SN z dnia 23.X.1950 r. Ł.C. 418/50, ZO 1950, poz. 26 i uchwała SN z dnia 26.V.1955 r. IV CO 10/55, OSN 1956, poz. 40; uzasadnienie uchwały SN z dnia 20.XII.1967 r. III CZP 84/67, OSNCP 1968, poz. 96) wyjaśniono, iż pojęcie współnajemcy oznacza przede wszystkim najemców zamieszkujących w tym samym mieszkaniu. Odnosi się ono również do najemców mieszkających w różnych mieszkaniach w tym samym budynku. Zarówno jednym, jak i drugim potrzebna jest ochrona prawa do spokoju domowego i nie zakłóconego odpoczynku.Przyznanie najemcy w obu powyższych wypadkach roszczenia przewidzianego w powołanych przepisach ułatwia obronę tego prawa. W ten sposób najemca nie jest zależny od biernej postawy wynajmującego i pomimo jego bezczynności może uzyskać orzeczenie, którego wykonanie zapobiegnie dalszym wskazanym naruszeniom podstawowych zasad współżycia społecznego między mieszkańcami danej nieruchomości.Jak z powyższego wynika, sformułowanie art. 37 ust. 3 pr. lok., na tle unormowań dotychczasowych, może wskazywać, iż odpowiedź w kwestii objętej przedstawionym pytaniem powinna być odmienna aniżeli pod rządem dawnego stanu prawnego. Jednakże racje natury społecznej, jakie legły u podstaw przyznania najemcy samodzielnego roszczenia w postaci prawa do wytoczenia wskazanego powództwa, pozostały bez zmian. Racjom tym nie można by przeciwstawić dostatecznie przekonującego wytłumaczenia, dlaczego ustawodawca miałby obecnie wyrazić inną wolę w kwestii zapewnienia najemcom lokali mieszkalnych szczególnej obrony i ochrony ich prawa do spokoju domowego i koniecznego odpoczynku.W świetle logicznej i funkcjonalnej wykładni art. 37 ust. 3 pr. lok. należy zatem uznać za usprawiedliwione stwierdzenie, iż ustawodawca, posługując się w obowiązującym prawie lokalowym innym sformułowaniem, nie zamierzał zmienić stanu prawnego i że zatem najemca lokalu mieszkalnego może wytoczyć przewidziane w tym przepisie powództwo przeciwko innemu najemcy tegoż lokalu także wtedy, gdy jest nim były współmałżonek (współnajemca). Do powyższego należy dodać, iż sformułowanie powołanego przepisu, w którym jest mowa tylko o "najemcy innego lokalu", jako o osobie uprawnionej do wytoczenia wskazanego powództwa, pozostaje w związku z zasadą wyrażoną w preambule ustawy - prawo lokalowe i postanowieniami art. 31 ust. 1 tego prawa, zgodnie z którymi samodzielny lokal odpowiadający normatywom projektowania powinien być przydzielony tylko jednemu najemcy. Przeto przy realizacji tych założeń nowego prawa lokalowego zachodzi z reguły potrzeba ochrony spokoju i porządku domowego w stosunkach między najemcami różnych samodzielnych lokali. Z tego ujęcia nie można jednak wyciągać wniosku, iż ustawodawca zamierzał pozbawić takiej samej ochrony współnajemcę tego samego lokalu, tym bardziej, że pogląd co do wskazanych uprawnień współnajemcy był ogólnie przyjęty.W uzasadnieniu uchwały siedmiu sędziów SN z 6.IV.1970 r. III CZP 61/69 (OSNCP 1971, poz. 118) m.in. wyjaśniono, iż małżonek najemca nawet w czasie trwania małżeństwa może wystąpić do sądu z żądaniem eksmisji współmałżonka w przypadku wskazanego nagannego zachowania się. Przeto tym bardziej nie występują względy sprzeciwiające się wystąpieniu z powyższym żądaniem po ustaniu małżeństwa, gdy już żadnego osobistego stosunku między nimi nie ma. Należy zauważyć, że również art. 60 k.r.o. normuje nie stosunek osobisty, lecz tylko obowiązek alimentacyjny wynikający z uprzednio istniejącego małżeństwa.Ustalona w uchwale siedmiu sędziów SN z dnia 31.VIII.1974 r. III CZP 8/74 (OSNCP 1975, poz. 51) zasada prawna, iż w postępowaniu o podział majątku wspólnego nie można objąć podziałem wchodzącego w skład tego majątku prawa najmu, nabytego przez małżonków na podstawie decyzji administracyjnej o przydziale, nie ma znaczenia dla oceny kwestii objętej pytaniem, chodzi tu bowiem o sytuację szczególną, o wystąpienie z żądaniem eksmisji z powodu wskazanego w ustawie nagannego zachowania się pozwanego. W konkluzji przytoczonych wskazań należało zatem na przedstawione pytanie udzielić odpowiedzi sformułowanej w sentencji uchwały.