III CZP 68/83

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN K. Olejniczak. Sędziowie SN: R. Czarnecki, C. Bieske (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Jolanty B. przeciwko Kazimierzowi N. o eksmisję z mieszkania po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Olsztynie postanowieniem z dnia 17 listopada 1983 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy pracownik Państwowego Gospodarstwa Rolnego może żądać eksmisji drugiego byłego pracownika - rencisty z przydzielonego im wspólnego mieszkania funkcyjnego?"udzielił następującej odpowiedzi:Najemca mieszkania funkcyjnego jest legitymowany do wytoczenia powództwa przeciwko drugiemu najemcy tegoż mieszkania o rozwiązanie stosunku najmu i nakazanie opróżnienia wspólnie zajmowanego mieszkania funkcyjnego. Uzasadnienie faktyczneWyrokiem z dnia 1.IX.1983. r. Sąd Rejonowy w Kętrzynie nakazał opróżnienie przez pozwanego wraz z osobami prawa jego reprezentującymi lokalu mieszkalnego położonego w S. i orzekł o kosztach procesu, przyjmując za podstawę faktyczną rozstrzygnięcia następujące ustalenia:Strony pozostawały we wspólnym pożyciu (konkubinacie) i były pracownikami Państwowego Gospodarstwa Rolnego w S. Obie strony, jako pracownicy tego Państwowego Gospodarstwa Rolnego, otrzymały przydział jednego mieszkania, należącego do tegoż Gospodarstwa, jako mieszkania funkcyjnego. Od pewnego czasu zaistniały między stronami nieporozumienia, pozwany zajmuje oddzielny pokój, a powódka z dziećmi pozostałe dwa pokoje. Pozwany urządzał awantury, w czasie których używał pod adresem powódki słów wulgarnych i naruszał jej nietykalność, zakłócając spokój również innych lokatorów budynku. Pozwany utrudniał powódce korzystanie z mieszkania, wykręcając bezpieczniki instalacji elektrycznej. Zdaniem Sądu I instancji pozwany w sposób rażący i uporczywy naruszał porządek domowy, co uzasadnia żądanie eksmisji.Rozpoznając rewizję pozwanego, Sąd Wojewódzki w Olsztynie powziął wątpliwość, czy pracownik Państwowego Gospodarstwa Rolnego może żądać eksmisji drugiego byłego pracownika-rencisty z przydzielonego im wspólnie mieszkania funkcyjnego.Uzasadnienie prawneRozstrzygając powyższe zagadnienie, Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Trafnie podniósł Sąd Wojewódzki w uzasadnieniu postanowienia przedstawiającego powyższe pytanie prawne, że w podjętej przez Sąd Najwyższy uchwale z dnia 27.IV.1977 r. III CZP 16/77 (OSNCP 1977 r. z. 10, poz. 83) stwierdzającej, że rozwiedziony małżonek nie jest legitymowany do żądania eksmisji z mieszkania funkcyjnego byłego współmałżonka, któremu mieszkanie zostało przydzielone, nie został wyjaśniony problem występujący w niniejszej sprawie. Uchwała bowiem dotyczy mieszkania funkcyjnego przydzielonego jednemu tylko małżonkowi w związku z jego pracą w zakładzie pracy, w którego gestii pozostaje to mieszkanie. Eksmisji natomiast tego małżonka domaga się rozwiedziony współmałżonek, który ani nie był pracownikiem powyższego zakładu pracy, ani też nie uzyskał przydziału tego mieszkania funkcyjnego.W niniejszej sprawie strony nie pozostawały i nie pozostają ze sobą w związku małżeńskim, lecz w konkubinacie i obie są najemcami zajmowanego wspólnie mieszkania funkcyjnego przydzielonego im przez Państwowe Gospodarstwo Rolne w S. w związku z pracą każdej z nich w tym Gospodarstwie.Przystępując do rozważań na tle stanu faktycznego rozpoznanej sprawy, należy wskazać, że krąg osób uprawnionych do wystąpienia z powództwem do sądu o rozwiązanie umowy najmu z najemcą pomieszczenia wykraczającym w sposób rażący lub uporczywy przeciwko obowiązującemu porządkowi domowemu lub przez swe nieprzyzwoite zachowanie się wywołującemu zgorszenie u innych mieszkańców lub sąsiadów został rozszerzony poza osobą wynajmującego (art. 382 k.z.) przepisem art. 8 ust. 4 dekretu z dnia 21 grudnia 1945 r. o publicznej gospodarce lokalami (tekst jednolity: Dz. U. z 1950 r. Nr 36, poz. 343) o współnajemców pomieszczenia, a uchwałą Sądu Najwyższego z dnia 26.V.1955 r. IV CO 10/55 (OSN 1956, poz. 40) o najemców innego mieszkania w tym samym domu. Ta ostatnia uchwała znalazła odzwierciedlenie w art. 16 ust. 1 pkt 2 i pkt 3 oraz ust. 2 prawa lokalowego z dnia 30 stycznia 1959 r. (tekst jednolity: Dz. U. z 1962 r. Nr 47, poz. 227) i w art. 40 ust. 3 obecnego prawa lokalowego z dnia 10 kwietnia 1974 r. (tekst jednolity: Dz. U. z 1983 r. Nr 11, poz. 55).Ewolucja ustawodawstwa i orzecznictwa Sądu Najwyższego rozszerzająca krąg osób legitymowanych do wytoczenia takiego powództwa (wynajmujący, współnajemca, najemca innego lokalu w tym samym budynku) znajduje uzasadnienie w utrzymującym się jeszcze deficycie mieszkań i w realizacji opiekuńczych funkcji państwa socjalistycznego. Chodzi bowiem o to, by pokrzywdzony najemca lub współnajemca mieszkania nie był uzależniony od woli wynajmującego w zakresie realizacji zagwarantowanego w art. 64 konstytucji Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej prawa do wypoczynku.Rozważając problem legitymacji współmałżonka do wystąpienia z powództwem przeciwko drugiemu małżonkowi o rozwiązanie stosunku najmu i nakazanie opróżnienia wspólnie zajmowanego przez małżonków lokalu mieszkalnego, w uzasadnieniu uchwały składu siedmiu sędziów z dnia 15.XI.1975 r. III CZP 37/75 (OSNCP 1976 r. z. 7-8, poz. 152) Sąd Najwyższy wyraził między innymi pogląd, że na podstawie art. 37 ust. 3 (obecnie art. 40 ust. 3) prawa lokalowego najemca lokalu mieszkalnego może wytoczyć przewidziane w tym przepisie powództwo przeciwko innemu najemcy tego lokalu.Skoro według § 25 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 26 czerwca 1974 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów prawa lokalowego (Dz. U. Nr 26, poz. 152) art. 40 ust. 3 tego prawa ma odpowiednie zastosowanie do mieszkań funkcyjnych, to w świetle przedstawionej wyżej linii rozwojowej ustawodawstwa i orzecznictwa należy uznać, że również najemca mieszkania funkcyjnego jest legitymowany do wytoczenia powództwa przeciwko drugiemu najemcy (współnajemcy) tego mieszkania o rozwiązanie z nim stosunku najmu i nakazanie opróżnienia wspólnie zajmowanego mieszkania funkcyjnego.Z powyższych przyczyn należało na przedstawione pytanie udzielić odpowiedzi sformułowanej w sentencji uchwały.