2 CO 11/57

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia M. Lisiewski (sprawozdawca). Sędziowie: F. Błahuta, J. Kubicz.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Czesława W. przeciwko Julii O., Genowefie K. i Mariannie W. o eksmisję, w związku z zagadnieniem prawnym przedstawionym przez Sąd Wojewódzki dla m. Łodzi w Łodzi w trybie art. 388 k.p.c. na skutek rewizji pozwanych od wyroku Sądu Powiatowego dla m. Łodzi w Łodzi z dnia 18 października 1956 r.:"Czy najemca mający przydział władz kwaterunkowych może wystąpić z pozwem petytoryjnym o eksmisję?" uchwalił udzielić następującej odpowiedzi:Najemca może przeciwko współnajemcy lub osobie trzeciej, przebywającym bezprawnie w jego lokalu, wystąpić w oparciu o art. 379 k.z. o eksmisję nie tylko w drodze powództwa z art. 305 pr. rzecz., lecz również przez dochodzenie roszczenia o odszkodowanie w postaci przywrócenia poprzedniego stanu zgodnie z art. 159 zd. 2 k.z.Uzasadnienie faktyczneStrony zamieszkują w Łodzi w lokalu nr 7 przy ulicy G. nr 123. Pozwane C. i K. zajmują w tym lokalu po jednym pokoju na podstawie przydziału władzy kwaterunkowej, która przydzieliła im te pokoje "z wygodami". Każdy z obu pokoi ma wejście z korytarza. Powód zajmuje w powyższym lokalu 2 pokoje z używalnością kuchni i wygód. Z tych 2 pokoi jeden tylko ma wejście z korytarza, czyli że jest on w stosunku do drugiego pokoju pokojem przechodnim. Powód przyjął do siebie i zameldował jako sublokatorkę pozwaną W., dając jej pomieszczenie w kuchni. Pozwane C. i K. przechowują w pokoju przechodnim różne swoje rzeczy i spowodowały, że W. z kuchni przeniosła się również do przechodniego pokoju. Pozwane C. i K. twierdziły, że przysługuje im wspólna używalność pokoju przechodniego i że tylko władza kwaterunkowa mogłaby je używalności tej pozbawić. Natomiast powód przypisuje sobie prawo do wyłącznej używalności pokoju przechodniego. Na tej podstawie żąda w sporze niniejszym eksmisji pozwanych z tego pokoju. Sąd Powiatowy orzekł zgodnie z żądaniem pozwu.Od tego wyroku pozwane wniosły rewizję, żądając jego uchylenia i odesłania sprawy do I instancji.Sąd Wojewódzki przedstawił Sądowi Najwyższemu w trybie art. 388 k.p.c. do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne wymienione w sentencji niniejszej uchwały. Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Przed przystąpieniem do rozważania przedstawionego zagadnienia wymaga przede wszystkim korektury jego redakcja. Najemcą bowiem można być tylko wówczas, gdy uzyskało się przydział lokalu przez władze kwaterunkowe albo gdy należy się do osób, o których jest mowa w art. 5 ust. 3 dekr. o publicznej gosp. lok. Przez pojęcie więc samego terminu "najemca" należy rozumieć osobę, która ma wspomniany przydział lub spełnia przesłanki z cyt. art. 5 ust. 2. Toteż w przedstawionym pytaniu słowa "mający przydział władz kwaterunkowych" są nie tylko zbędne, lecz nawet wprowadzają w błąd i dlatego powinny być skreślone, albowiem mogą być zrozumiane w ten sposób, że pytaniem nie mają być objęte osoby, które ma na względzie cyt. art. 5 ust. 3. Do takiego zaś zwężenia pytania nie ma żadnego powodu, gdyż według stanu faktycznego sprawy, z której to pytanie wyrosło, wchodzą w grę obie kategorie najemców i odpowiedź powinna obejmować ich obu. Dalsza nieścisłość przedstawionego pytania polega na tym, że nie podaje ono ani przyczyny roszczenia eksmisyjnego, ani jego dłużnika, mianowicie tego, że przyczynę stanowią przeszkody w używaniu wynajętego lokalu wywołane przez współnajemcę lub osobę trzecią, a nie stany faktyczne innego rodzaju, jak np. wymienione w art. 8 pkt 4 dekr. o publ. gosp. lok. Pytanie bowiem przedstawione na podstawie art. 388 k.p.c. powinno utrzymywać się w granicach stanu faktycznego sprawy, w której ono wyrosło. Dlatego o powyższe dwa szczegóły pytania powinny być uzupełnione. W konsekwencji przedmiotem rozważań i rozstrzygnięcia może być tylko pytanie poddane powyższej korekturze. Pytanie określone w ten sposób budzi według uzasadnienia przedstawionego przez Sąd Wojewódzki wątpliwości z tego względu, że w myśl art. 378 i 379 k.z. tylko najemca może wystąpić przeciwko osobie zakłócającej używanie wynajętego lokalu z powództwem opartym na podstawie petytoryjnej. Jeżeli natomiast stosunek najmu nawiązuje się z mocy decyzji władzy kwaterunkowej, wynajmujący jest pozbawiony możliwości wpływu na powstanie umowy najmu i nie przysługują mu uprawnienia przewidziane w art. 378 k.z. wobec ograniczenia podstaw do żądania eksmisji do wypadków objętych art. 8 pkt 4 dekretu o publicznej gospodarce lokalami i art. 16 dekretu o najmie lokali lub do wypadków zajęcia lokali bez żadnego tytułu. W tych warunkach zwrócenie się przez najemcę do wynajmującego zgodnie z art. 378 k.z. jest bezprzedmiotowe, gdyż wynajmujący nie będzie mógł żądać eksmisji lokatora, który również powołuje się na tytuł prawny, a z drugiej strony brak jest podstaw do przyjęcia, że sam lokator może wystąpić o ochronę jego praw w drodze powództwa petytoryjnego, co może doprowadzić do takiej sytuacji, iż będzie on pozbawiony ochrony prawnej.Uzasadnienie to nie jest słuszne. Przede wszystkim błędny jest pogląd Sądu Wojewódzkiego, jakoby art. 378 k.z. uprawniał wynajmującego do wystąpienia z petytoryjnym powództwem o eksmisję i by przepisy dekretu o publicznej gospodarce lokalami pozbawiały wynajmującego tego uprawnienia. Art. 378 k.z. ma jedynie na celu zabezpieczenie wynajmującemu jego praw względem osoby trzeciej, natomiast uprawnień samych wcale nie określa. Uprawnienie do żądania eksmisji wypływa - tak przed wejściem w życie dekretu o publicznej gospodarce lokalami, jak i obecnie - albo z praw absolutnych, zwłaszcza z prawa własności, albo z praw względnych, przede wszystkim z prawa najmu, a zostało w dekrecie o najmie lokali nie uchylone, lecz jedynie ze względów społecznych ograniczone. Dopóki ograniczenia te istnieją, nikogo eksmitować nie wolno i dlatego najemca, który w używaniu swego mieszkania przez współnajemcę lub osobę trzecią czuje się dotknięty, nie może sobie rościć prawa do żądania eksmisji w szerszych aniżeli dotychczas rozmiarach tylko dlatego, że prawa wynajmującego do żądania eksmisji zostały ograniczone. Nie ma zatem żadnej szczególnej przyczyny, aby ze względów celowości rozszerzać dotychczasowe uprawnienia najemcy wypływające z art. 379 k.z. Jeśli zaś chodzi o same te uprawnienia, to zawierają one niewątpliwie również prawo żądania eksmisji ze względów petytoryjnych. Art. 379 k.z. bowiem nie ogranicza uprawnienia wynajemcy do powództwa posesoryjnego, lecz przyznaje mu również roszczenie o odszkodowanie. Według zaś art. 159 zd. 2 k.z. sąd może nakazać naprawienie szkody przez przywrócenie rzeczy do stanu poprzedniego. Jeżeli więc współnajemca lub osoba trzecia bezprawnie przebywają w legalnie posiadanym mieszkaniu najemcy, to sąd dla przywrócenia poprzedniego stanu może zarządzić ich eksmisję.Na skorygowane pytanie Sądu Wojewódzkiego należy zatem udzielić odpowiedzi twierdzącej.