C 325/50

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia M. Lisiewski (sprawozdawca); Sędziowie: dr J. Marowski, dr J. Jodłowski.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Szarloty S. przeciwko Czesławowi Ch. o eksmisję, po rozpoznaniu skargi kasacyjnej powódki na wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 9 grudnia 1949 r., zaskarżony wyrok w części dotyczącej żądania eksmisji oraz kosztów sporu uchylił i sprawę w tym zakresie Sądowi Apelacyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania odesłał.Uzasadnienie faktyczneSąd Okręgowy nakazał zgodnie z żądaniem powódki eksmisję pozwanego z zajmowanego przez niego lokalu użytkowego w nieruchomości powódki położonej w Warszawie przy ulicy Solec Nr 87 uznając, że pozwany zalegał z zapłatą komornego za więcej niż dwa okresy płatności i był opornym płatnikiem czynszu. Na skutek skargi apelacyjnej pozwanego Sąd Apelacyjny powództwo oddalił, ustalając, że pomiędzy stronami nie było zgody co do wysokości komornego, ponieważ strona powodowa podwyższała komorne samowolnie bez porozumienia się z pozwanym, nie było też ustalenia wysokości czynszu przez sąd, skutkiem czego komorne było sporne i zaleganie z zapłatą jego nie może być poczytane za zawinione i skutkujące zwłokę, że niezależnie od tego pozwany dokonał koniecznego remontu, który jego zdaniem obciążał powódkę, skutkiem czego mógł liczyć się z tym, iż wyłożone sumy będą potrącone z komornego przy rozliczeniu się stron, że natomiast fakt, iż pozwany nie przedstawił w swym czasie administracji rachunków, nie pozbawia go jego roszczeń o zwrot nakładów, wreszcie, że w grę wchodzi także moment społeczny, albowiem eksmisja pozwanego z lokalu, w którym mieści się warsztat rzemieślniczy, może pociągnąć za sobą zniszczenie placówki gospodarczej.W skardze kasacyjnej na powyższy wyrok powódka wnosi o jego uchylenie i odesłanie sprawy do instancji odwoławczej; zarzuca ona naruszenie art. 374, 384, 388 k.z., art. 40 dekretu o publicznej gospodarce lokalami, art. 22 ust. 1 i art. 23 ust. 2 dekretu o najmie lokali. W uzasadnieniu tych zarzutów powódka wywodzi:1)że według treści protokołów rozprawy na jednej z rozpraw pozwany oświadczył, iż wysokości komornego nie kwestionuje, na dwóch dalszych rozprawach strony oświadczyły, iż zaległość niesporna wynosi 91.400 zł i że zaległość pozwanego na dzień 9.XII 1949 r. wynosiła 75.700 zł, że okoliczności stwierdzone tymi oświadczeniami uzasadniają zawinioną zwłokę, albowiem w myśl art. 40 dekretu o publicznej gospodarce lokalami stanowią one przyczynę rozwiązania umowy, a art. 22 ust. 1 i art. 23 ust. 2 dekretu o najmie lokali nakłada nawet na wynajemcę obowiązek wytoczenia powództwa o eksmisję;2)że czynsz może być wprawdzie pokryty także przez potrącenie roszczeń opartych na art. 374 k.z., że jednak muszą zaistnieć i być zachowane przesłanki tego przepisu, a ponadto zgłoszenie tych roszczeń do potrącenia powinno nastąpić przy przedstawieniu dowodów stwierdzających należność najemcy, nie może natomiast wynajemca być pozostawiony w niepewności przez całe lata, zwłaszcza że wskutek upływu czasu zaciera się możliwość ustalenia zasadności roszczeń pozwanego, że gdyby nawet uznać, że potrącenie w sposób dokonany przez pozwanego było dopuszczalne, Sąd Apelacyjny miał obowiązek przeprowadzenia dowodów na istnienie podstawy roszczenia pozwanego, nie mógł natomiast oprzeć się na gołosłownych jego twierdzeniach;3)że moment społeczny nie usprawiedliwia odmowy eksmisji, albowiem nie chodzi tu o mieszkanie, pozwany zarabia dobrze i odciąga w swym przedsiębiorstwie prywatnym ludzi pracy od zatrudnienia w gospodarce uspołecznionej, gdzie jest brak rąk do pracy.Uzasadnienie prawneSkarga kasacyjna jest uzasadniona.Słusznie powódka wskazuje na to, że pozwany sam uznał powtórnie na rozprawie wysokość zaległego czynszu. Jeżeli, jak stwierdza Sąd Apelacyjny, pozwany znajdował się w niepewności co do wysokości czynszu wskutek podwyższenia go przez powódkę, to niepewność ta ustała w każdym razie, gdy pozwany zaległość uznał, dając tym niewątpliwie do zrozumienia, że już żadnej wątpliwości co do wysokości czynszu nie ma. Toteż rzeczą pozwanego było zaległy czynsz co najmniej zaraz po uznaniu zapłacić. Gdy zaś, jak wynika ze stanu sprawy, to nie nastąpiło, stwierdzenie Sądu Apelacyjnego, że pozwany nie popadł w zwłokę z zapłatą czynszu co najmniej za dwa okresy płatności, nie jest oparte na należytej podstawie faktycznej.Co się tyczy uiszczenia zaległości przez potrącenie, to i w tym względzie błędny jest pogląd Sądu Apelacyjnego, jakoby już sama możliwość potrącenia uchylała zwłokę, zwłoka bowiem ustaje dopiero przez samo potrącenie, gdy jest ono uzasadnione. Z drugiej strony błędny jest pogląd powódki, że potrącenie mogłoby uchylić skutki z art. 388 k.z., gdyby pozwany przedstawił rachunki i zgłosił roszczenie do potrącenia w takim czasie, że nie istniałaby w żadnym okresie zaległość, o której jest mowa w art. 388 k.z. Przedstawienie rachunków służy udowodnieniu roszczenia, nie jest natomiast przesłanką jego istnienia. Potrącenie zaś wywołuje skutki, gdy roszczenie, które się potrąca, istnieje, a nie dopiero wówczas, gdy zostanie udowodnione. Co się zaś tyczy skutków potrącenia, to według art. 254 § 2 k.z. przez oświadczenie potrącenia obie wierzytelności uważane są jako wygasłe z chwilą, kiedy stały się możliwe do potrącenia. Jakkolwiek więc pozwany zgłosił roszczenie do potrącenia dopiero w procesie, roszczenia powoda o zapłatę czynszu uchodzą za wygasłe w momentach i rozmiarach, w jakich powstały i były wymagalne roszczenia wzajemne pozwanego. Okoliczność, że wskutek odkładania potrącenia zacierają się dowody, nie zmienia stanu prawnego, skoro ustawa zezwala nawet na potrącenie roszczeń przedawnionych (art. 256 § 2 k.z.). Dlatego pozwany nie popadł w zwłokę z zapłatą co najmniej dwóch następujących po sobie rat czynszowych, jeżeli miał możność nie dopuścić do powstania takiej zaległości dokonując potrącenia. Sąd Apelacyjny powinien był zatem ustalić, w jakich terminach i rozmiarach były wymagalne roszczenia wzajemne pozwanego, i porównać je z roszczeniami czynszowymi powódki, aby stwierdzić, czy w okresie, w którym powódka dokonała wypowiedzenia i potem je podtrzymywała, zadłużenie pozwanego z tytułu czynszu przewyższało kiedykolwiek zadłużenie powódki o należność co najmniej za dwa następujące po sobie okresy. Słusznie ponadto zarzuca powódka, że potrącenie mogłoby pociągnąć za sobą wygaśnięcie jej roszczenia o czynsz, gdyby roszczenia pozwanego były uzasadnione, w związku z czym Sąd Apelacyjny miał dalszy obowiązek rozważyć ich zasadność tak pod względem faktycznym, jak i prawnym.Należy wreszcie zgodzić się z poglądem powódki, że moment społeczny, który - zdaniem Sądu Apelacyjnego - sprzeciwia się orzeczeniu eksmisji, nie jest w zaskarżonym wyroku dostatecznie uzasadniony. Słusznie podkreśla powódka, że zlikwidowanie warsztatu pracy nie sprzeciwia się względom społecznym, jeżeli warsztat taki wyłamuje się spod gospodarki uspołecznionej, zwłaszcza że pracownicy zlikwidowanego warsztatu znajdą łatwo zajęcie w tej właśnie gospodarce, gdzie brak jest sił do pracy. Nie mógłby też pozwany doznać ochrony ze względów społecznych, jeżeli mając dostateczne dochody zalegał z zapłatą czynszu, który sam uznał za niesporny. Sąd Apelacyjny nie sprawdziwszy tych momentów naruszył dawniejszy art. 5 a obecny art. 3 przep. og. pr. cyw.Z przyczyn powyższych zaskarżony wyrok nie może być utrzymany w mocy i sprawa w celu uzupełnienia ustaleń oraz należytego zastosowania prawa materialnego musi być przekazana do instancji apelacyjnej.