III CRN 83/78

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN J. Majorowicz. Sędziowie SN: A. Gola, J. Krajewski (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy, po rozpoznaniu sprawy z powództwa Antoniny T. przeciwko Izabelli O. o eksmisję z lokalu mieszkalnego, na skutek rewizji nadzwyczajnej Prokuratora Generalnego PRL od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Szczecinie z dnia 28 października 1978 r.uchylił zaskarżony wyrok, jak również wyrok Sądu Rejonowego w Szczecinie z dnia 27 czerwca 1977 r. i sprawę przekazał Sądowi Rejonowemu w Szczecinie do ponownego rozpoznania oraz orzeczenia o wpisie od rewizji nadzwyczajnej.Uzasadnienie faktyczneNa podstawie decyzji administracyjnej powódka otrzymała przydział dwupokojowego lokalu mieszkalnego, przy czym nakazem została objęta również pozwana jako członek rodziny. Strony jednak nie wiąże stosunek pokrewieństwa, a według twierdzeń pozwu, pozwana przyjęła na siebie obowiązek opieki nad powódką, która jest osobą starszą i wymaga tej opieki.W pozwie z 8.X.1974 r. powódka domagała się eksmisji pozwanej na tej podstawie, że nie wywiązuje się ona z obowiązku opieki, nie płaci czynszu i zakłóca jej spokój.Sąd Rejonowy oddalił powództwo, wychodząc z założenia, że pozwana jest współlokatorem i ma wynikające stąd prawo do zajmowania lokalu, a jej zachowanie nie może być ocenione jako rażąco wykraczające przeciwko porządkowi domowemu.Sąd Wojewódzki zmienił wymieniony wyrok i orzekł eksmisję, reprezentując pogląd, iż wobec niewypełnienia przez pozwaną obowiązku opieki wygasł pomiędzy stronami łączący je stosunek zobowiązaniowy stanowiący przesłankę zajmowania przez pozwaną lokalu i dlatego powódka może żądać wydania pomieszczenia.Wyrok Sądu Wojewódzkiego zaskarżył rewizją nadzwyczajną Prokurator Generalny Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej z wnioskiem o uchylenie tego orzeczenia i oddalenia rewizji powódki. Skarżący zarzuca rażące naruszenie art. 37 prawa lokalowego.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Rewizja nadzwyczajna reprezentuje pogląd, że w przypadku, gdy z mocy decyzji o przydziale lokalu, lokal mieszkalny został przydzielony określonej osobie jako najemcy, z tym zastrzeżeniem, że do zamieszkiwania w tym lokalu wraz z nią jest uprawniona także inna osoba, pomiędzy tymi osobami powstaje taki stosunek jak między najemcą i podnajemcą. Jednakże uprawnienie tej drugiej osoby jest o tyle silniejsze w porównaniu z uprawnieniami osoby, która wchodzi w stosunek podnajmu na podstawie umowy z najemcą, że najemca nie korzysta ze swobody rozwiązania tak powstałego stosunku na zasadach ogólnych, a jedynie przysługuje mu żądanie opróżnienia lokalu z przyczyn określonych w art. 37 prawa lokalowego.Stanowisko to nie odpowiada treści i istocie decyzji o przydziale. Na podstawie tej decyzji powstaje stosunek najmu pomiędzy wynajmującym i najemcą. Natomiast pojęciowo wyłączony jest ten stosunek pomiędzy najemcą a jego domownikami. Domownik ma jedynie prawo do korzystania z lokalu, i to tym bardziej, że w przydziale najemcy uwzględnia się przysługującą mu powierzchnię mieszkaniową.Więź prawna pomiędzy domownikami a najemcą może opierać się na różnych podstawach prawnych: pokrewieństwo, powinowactwo, bliskość, oraz stosunku zobowiązaniowym, jak podnajem, używanie itp.W świetle twierdzeń stron wyłączony jest stosunek podnajmu, skoro przez szereg lat pozwana nie płaciła czynszu i powódka nie domagała się tych świadczeń. Nie znajduje również oparcia w obowiązujących przepisach przekonanie pozwanej, że jest ona współnajemcą lokalu, skoro decyzja o przydziale traktuje ją jako domownika. Pozostaje zatem do rozważenia, jaki łączył strony stosunek prawny, który stanowił podstawę wspólnego zamieszkiwania. W tym zakresie brak jednak dostatecznie jasnych ustaleń. W szczególności Sąd Wojewódzki nie wyjaśnił, czy strony wiązał stosunek pieczy, o którego istnieniu - jako motywie objęcia decyzją pozwanej w charakterze domownika - twierdzi się w pozwie. Gdyby twierdzenie to odpowiadało prawdzie, a stosunek ten wygasł, okoliczność ta uzasadniałaby żądanie eksmisji z mieszkania najemcy. Dostarczenie pomieszczenia opiekunowi było obowiązkiem powódki. Z drugiej jednak strony nie może być ona pozbawiona możności przyjęcia innego opiekuna dlatego tylko, że osoba odmawiająca wykonywania przyjętego na siebie obowiązku nie chce opuścić lokalu. Jest rzeczą oczywistą, że powódka mogłaby domagać się eksmisji z przyczyn przewidzianych art. 37 prawa lokalowego, gdyż odmienna wykładnia tego przepisu prowadziłaby do takiej konsekwencji, iż najemca nie mógłby zapobiec własnej eksmisji na skutek powództwa wynajmującego opartego na niewłaściwym zachowaniu się jego domownika. Wbrew odmiennemu stanowisku rewizji nadzwyczajnej nie jest to jednak podstawa jedyna. Należy zatem przyjąć, że najemca może domagać się eksmisji z lokalu swego opiekuna faktycznego określonego w decyzji administracyjnej o przydziale jako jego domownika również w razie wygaśnięcia stosunku prawnego, jaki - ze względu na mieszkanie - łączył domownika z najemcą.Niezależnie jednak od potrzeby wyjaśnienia, czy charakter domownika wynikał z obowiązku opieki nad powódką, sprawa wymaga wyjaśnienia w świetle art. 5 k.c.Pozwana bowiem zamieszkuje w lokalu od kilku lat i w tym czasie nastąpiły tak istotne zmiany, jak urodzenie dziecka przez pozwaną i opuszczenie lokalu przez powódkę. Należy zatem rozważyć, czy orzeczeniu eksmisji nie sprzeciwiłyby się zasady współżycia społecznego.Z tych przyczyn orzeczono jak w sentencji (art. 388 § 1 k.p.c.).