IV CO 10/55

SentencjaSąd Najwyższy, po rozpoznaniu przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Gdańsku, postanowieniem z dnia 17 lutego 1955 r. wydanym w sprawie z powództwa Piotra K. i innych przeciwko Józefowi G. o rozwiązanie umowy i eksmisję, do rozstrzygnięcia w trybie art. 388 k.p.c. zagadnienia prawnego:"Czy współnajemcą w rozumieniu art. 8 ust. 4 dekretu z dnia 21 grudnia 1945 r. o publicznej gospodarce lokalami jest wyłącznie osoba zajmująca wspólne z pozwanym mieszkanie, czy też również najemca innego mieszkania w tym samym domu?"udzielił następujące odpowiedzi:"Współnajemcą w rozumieniu art. 8 ust. 4 dekretu z dnia 21 grudnia 1945 r. o publicznej gospodarce lokalami (Dz. U. z 1950 r. Nr 36, poz. 343) jest również najemca innego mieszkania w tym samym domu".Uzasadnienie faktycznePiotr K. i dziewięciu dalszych lokatorów domu wytoczyli przeciwko Józefowi G. powództwo o rozwiązanie umowy najmu między pozwanym i Miejskim Zarządem Budynków Mieszkalnych w E. oraz o eksmisję pozwanego z zajmowanego przez niego mieszkania. Powodowie twierdzili, że pozwany, jego żona i jego syn zakłócają spokój w domu.Sąd Powiatowy orzekł eksmisję.Sąd Wojewódzki na skutek rewizji pozwanego postanowił na podstawie art. 388 k.p.c. odroczyć rozpoznanie sprawy i przekazać Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne wymienione w sentencji.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:1.Z mocy art. 8 ust. 4 dekretu z dnia 21 grudnia 1945 r. o publicznej gospodarce lokalami prawo, które dotychczas w myśl art. 382 k.z. służyło tylko wynajmującemu w stosunku do najemcy, służy obecnie także "współnajemcom" z tą zrozumiałą różnicą, że wynajmującemu, którego łączy z najemcą stosunek umowny, służy prawo odstąpienia od umowy i żądania odszkodowania, współnajemcom zaś służy tylko prawo wystąpienia do sądu o rozwiązanie umowy najmu między wynajmującym a współnajemcą, gdyż sami, nie będąc uczestnikami umowy, nie mogą odstąpić od niej ani jej rozwiązywać.2.Określenie "współnajemca" użyte jest w art. 8 cytowanego dekretu nie tylko w ust. 4, lecz również w ust. 1 i 3. Z treści ust. 1 i 3 przy uwzględnieniu ich pierwotnego tekstu - przed nowelizacją z dnia 20 lipca 1950 r. (Dz. U. Nr 36, poz. 337) wynika, że współnajemcą w rozumieniu tych przepisów jest osoba, która została wprowadzona (dokwaterowana) do mieszkania już częściowo przez inną osobę zajętego, a więc osoba, która wraz z inną zajmuje to samo mieszkanie, ale która wprowadziła się tam później. Gdyby pojęcie "współnajemca" w art. 8 ust. 4 miało takie samo znaczenie, przepis ten prowadziłby do wyników, których przyjąć nie można. Dawałby bowiem ochronę osobom dokwaterowanym przed osobami, które już wcześniej w mieszkaniu były, a nie dawałby tej ochrony osobie, która zajmowała część mieszkania już przed dokwaterowaniem. "Dyskryminacja" taka nie byłaby niczym uzasadniona.Z powyższego wywodu wynika, że znaczenie pojęcia "współnajemca" w ust. 1 i 3 z jednej i w ust. 4 art. 8 cytowanego dekretu z drugiej strony, jest różne i że w ust. 4 pojęcie współnajemcy jest w każdym razie szersze. Jednakże stwierdzenie to jeszcze nie wyjaśnia rozważanego zagadnienia prawnego, czy szersze pojęcie "współnajemca" z ust. 4 art. 8 cytowanego dekretu obejmuje również osoby zajmujące inne mieszkanie w tym samym domu.Gdyby współnajemcami w rozumieniu art. 8 ust. 4 były tylko osoby zajmujące to samo mieszkanie, natenczas w przepisie tym niezrozumiałe byłyby słowa "u innych mieszkańców lub sąsiadów". Przy takim ciasnym pojęciu współnajemcy mogłaby powstać sytuacja, że współnajemca "A", u którego postępowanie współnajemcy (w tym samym mieszkaniu) "B" nie wywołuje żadnych zastrzeżeń, mógłby wystąpić z powództwem przeciwko temu "B" na tej podstawie, że jego ("B") postępowanie wywołuje zgorszenie u sąsiada "C", mieszkającego w innym mieszkaniu. Nie można przyjąć, by prawodawca zamierzał stworzyć sytuację jak opisaną albo by chciał stworzyć jakąś kuratelę jednego mieszkańca nad drugim mieszkańcem tego samego domu (w przytoczonym przykładzie "A" nad "B"). Jeżeli więc wykładnia słowa "współnajemcy" co dopiero omówiona prowadzi do wyników niemożliwych do przyjęcia, to uznać trzeba, że jest błędna. "Współnajemca" nie może zatem oznaczać tylko osób zamieszkałych w tym samym mieszkaniu.Nie można przyjąć, by słowa "u innych mieszkańców lub sąsiadów" były umieszczone w ustawie bez racji. Słowa te wykazują istotną treść, jeżeli pod pojęciem współnajemcy rozumieć "osoby zamieszkałe w tym samym domu". Wtedy art. 8 ust. 4 oznacza, że powództwo na podstawie tego przepisu ma służyć każdemu mieszkańcowi tego samego domu przeciwko każdemu sąsiadowi lub mieszkańcowi tego domu.3.Słuszność ostatnio przyjętej wykładni potwierdza społeczne znaczenie tego przepisu.Art. 8 ust. 4 cytowanego dekretu został do dekretu wprowadzony dodatkowo ustawą z dnia 20 lipca 1950 r. (Dz. U. Nr 36, poz. 337) i jest wyrazem stałej troski Polski Ludowej o sprawy bytowe ludzi pracy, w szczególności troski o zapewnienie im po ich pracy odpoczynku i spokoju w mieszkaniu. Przepis ten to ochrona i broń ludzi pracy przed współnajemcami zakłócającymi spokój domowy. Przepis ten ułatwia ludziom pracy obronę ich prawa do spokojnego mieszkania, uwalniając ich od szukania pomocy i interwencji wynajmującego, dając im w zakresie obrony prawa do spokojnego odpoczynku uprawnienia jakoby właściciela. Obrona i ochrona ta potrzebna jest nie tylko przeciwko osobom zamieszkałym w tym samym mieszkaniu, lecz również przeciwko osobom mieszkającym w tym samym domu.4.Z powyższych względów na przedstawione pytanie prawne uchwalono odpowiedzieć jak w sentencji.5.Należy jeszcze rozważyć, czy odpowiedź w sprawie niniejszej nie jest sprzeczna z uchwałą Sądu Najwyższego z dnia 23 października 1950 r., przytoczoną w ust. 1 uzasadnienia. Nie jest ona z nią sprzeczna. Uchwała z dnia 23 października 1950 r. była odpowiedzią na pytanie prawne przedstawione składowi siedmiu sędziów jeszcze przed ogłoszeniem ustawy z dnia 20 lipca 1950 r., która wprowadziła do dekretu o publicznej gospodarce lokalami omówiony wyżej art. 8 ust. 4 tegoż dekretu. Pytanie wynikło w sprawie między współlokatorami tego samego mieszkania i brzmiało: "Czy w analogicznym zastosowaniu art. 382 k.z. (ewentualnie w związku z art. 3 i 5 przep. og. pr. cyw.) lokator może żądać eksmisji drugiego współlokatora, z którym nie łączy go stosunek najmu?" Odpowiedź Sądu Najwyższego oparta była już na art. 8 ust. 4 cytowanego dekretu w obecnym brzmieniu i odnosiła się ściśle do przedstawionego pytania. Zagadnieniem przedstawionym Sądowi Najwyższemu obecnie przez Sąd Wojewódzki uchwała z dnia 23 października 1950 r. nie zajmowała się.