IV CR 75/56

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Fabiana O. przeciwko Bronisławowi J., Stefanii J., Barbarze H. i Alinie H. o zaniechanie, po rozpoznaniu rewizji powoda od postanowienia Sądu Powiatowego dla m. Poznania z dnia 26 stycznia 1955 r.,zaskarżone postanowienie uchylił i sprawę Sądowi Powiatowemu dla m. Poznania do rozpoznania przekazał.Uzasadnienie faktyczneLokal mieszkalny położony w Poznaniu, składający się z 7 izb mieszkalnych, łazienki i kuchni, jest przydzielony przez władze kwaterunkowe 4 osobom czy rodzinom w 4 oddzielnych jednostkach ze wspólnym używaniem łazienki i kuchni przez każdego użytkownika odrębnej jednostki. Każda ze stron niniejszego procesu mieszka w jednostce składającej się z dwóch izb mieszkalnych, przy czym przez jeden z pokojów zamieszkałych przez stronę powodową muszą mieszkańcy drugich jednostek przechodzić, aby dostać się do łazienki i kuchni. Jeden z pokojów strony pozwanej sąsiaduje z pokojem przechodnim powodów i z jednego pokoju do drugiego prowadzą drzwi. Do pokoju przechodniego wejść można jednak z korytarza, do którego strona pozwana ma dostęp tak z jednego, jak i drugiego pokoju. Ponieważ strona pozwana przechodzi do pokoju przejściowego tak przez jedne, jak i drugie drzwi, ponadto - jak twierdzą powodowie - czyni to w sposób dla powodów uciążliwy, powodowie wystąpili z niniejszym powództwem domagając się, aby pozwani zaniechali przechodzenia przez drzwi od pokoju sąsiedniego i przechodzili przez drzwi z korytarza, aby wyrazili zgodę na zamurowanie drzwi z pokoju sąsiedniego i aby przechodząc zachowywali się spokojnie. Sąd Powiatowy pozew odrzucił z powodu niedopuszczalności drogi sądowej. Opierając się na orzeczeniu Sądu Najwyższego sygn. II CO. 38/54 wyjaśniającym, że całą powierzchnią mieszkalną rozporządza wyłącznie władza kwaterunkowa, Sąd Powiatowy doszedł do wniosku, że o przynależności w rodzaju używania pokoju przechodniego, a więc o granicach używania takiego pokoju rozstrzygać może tylko władza kwaterunkowa.W rewizji od tego postanowienia powodowie żądają jego uchylenia i odesłania sprawy sądowi pierwszej instancji. Sąd Wojewódzki przekazał Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia następujące zagadnienie prawne budzące poważne wątpliwości:"Czy współnajemca, któremu władza kwaterunkowa przydzieliła pokój przejściowy, przez który inni współnajemcy muszą przechodzić do łazienki i kuchni, może w drodze sądowej domagać się unormowania sposobu przechodzenia przez ten pokój, w szczególności zaś żądać od drugiego współnajemcy zaniechania wchodzenia określonymi drzwiami i nakazania wchodzenia drugimi drzwiami, z których korzystają pozostali współnajemcy, czy też rozstrzyganie tego rodzaju sprawy należy do wyłącznej kompetencji władzy kwaterunkowej?"Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy przejąwszy sprawę do rozpoznania zważył, co następuje:Rewizja jest uzasadniona, jakkolwiek wywody, którymi skarżący stara się uzasadnić swój pogląd, są w dużej części błędne. Skarżący nie orientuje się widocznie w istocie prawa cywilnego, jeżeli jako nietrafną kwestionuje definicję prawa cywilnego w wyżej cytowanym orzeczeniu Sądu Najwyższego, mianowicie, że jest nim prawo regulujące stosunki majątkowe. Pozwany podkreśla, że prawo cywilne chroni również dobra niematerialne, jako to część i prawa autorskie. Skarżący rozumując w ten sposób przeocza, że ochrona ta została uregulowana w ustawach o charakterze niewątpliwie cywilnym właśnie przez wzgląd na wartość materialną, a więc majątkową tych dóbr. Zresztą jednak definicja, którą Sąd Najwyższy daje w powyższym orzeczeniu, wyjaśnia, kiedy należy ustawę zakwalifikować jako cywilną, jeżeli brak jest nawet wszelkich podobnych zewnętrznych znamion określających ten jej charakter.Błędny jest również punkt wyjściowy rozumowania powodów, jeżeli dla wykazania dopuszczalności drogi sądowej powołują się na obowiązek pozwanych korzystania z możności przechodzenia przez pokój zgodnie z zasadą art. 3 przep. og. pr. cyw. oraz z przepisami o służebnościach. W tym związku powodowie przeoczają znowu, że aby sięgnąć do tych przepisów należy przede wszystkim wykazać, że chodzi o stosunek cywilny i że nie jest on administracyjny nawet w tym wypadku, że należałoby w nim z konieczności stosować analogicznie powyższe instytucje prawa cywilnego. Słuszny jest wprawdzie pogląd skarżących, że w przypadku przydziału pokoju przechodniego nie chodzi o przydział przynależności. Pod przynależnościami bowiem mieszkania rozumie się pomieszczenia uboczne służące należytemu wykorzystaniu pomieszczeń głównych. Jednak nieścisłe to określenie w zaskarżonym wyroku nie ma żadnego wpływu na wynik sprawy. Działalność władzy kwaterunkowej objawia się w przydziale powierzchni mieszkalnej. W przypadku przydziału tak pomieszczeń głównych jak i przynależności przydział jest ilościowy. Władza kwaterunkowa dokonuje jednak także przydziału o znaczeniu jakościowym. Czyni ona to zwłaszcza wówczas, gdy przydziela, czy to pomieszczenia główne, czy też przynależności, do współużywania. Tak więc w przypadku przydziału przynależności jak i do współużywania chodzi o przydział powierzchni mieszkalnej, czyli o akt administracyjny. Niemniej w sporze powstałym na tle przydziału niekoniecznie droga sądowa jest wyłączona. Dla oceny bowiem, czy dopuszczalna jest droga sądowa, decydujące znaczenie ma charakter przedmiotu sporu, czy wchodzi on w zakres działalności władzy administracyjnej (kwaterunkowej), czy też jest on wypływem stosunku cywilnego.W tym związku zaś istotne znaczenie ma to, że według art. 11 dekretu z dnia 21 grudnia 1945 r. o publicznej gospodarce lokalami z chwilą objęcia lokalu na podstawie decyzji władzy kwaterunkowej nawiązuje się stosunek najmu, który ma charakter cywilny. Wzajemny stosunek tych dwóch elementów, tj. aktu władzy kwaterunkowej i stosunku najmu polega na tym, że decyzja władzy kwaterunkowej ustanawia ilościowe i jakościowe warunki, według których ma kształtować się treść przyszłego stosunku najmu, zastępuje więc elementy, które przy nawiązaniu stosunku najmu w drodze umowy stanowią warunki umowy. Przepisy prawa cywilnego uzupełniają te warunki normami dyspozytywnymi tak dalece, jak odnośne prawa i obowiązki nie zostały ustanowione w zarządzeniu władzy kwaterunkowej. Same zaś skutki warunków, tak podyktowanych przez władzę kwaterunkową jak i uzupełnionych z dyspozytywnych norm prawa cywilnego, są już w całej pełni cywilne. Jeżeli powstanie spór o mieszkanie, to może mieć on za przedmiot albo zmianę warunków wynikających z zarządzenia władzy kwaterunkowej i ustawy cywilnej, albo też naruszenia tych warunków. Spór pierwszego rodzaju jest sporem o charakterze administracyjnym, bo przydział tak ilościowy, jak i jakościowy, należy do wyłącznej kompetencji władzy kwaterunkowej jako władzy rozporządzającej powierzchnią mieszkalną tak pod względem jednym jak i drugim, nie traci więc spór charakteru administracyjnego przez to, że chodzi o zmianę warunków, które obowiązują z mocy normy dyspozycyjnej kodeksu zobowiązań, gdyż obowiązuje ona tylko dlatego, że na tym odcinku władza kwaterunkowa nie skorzystała z możności wydania odmiennego zarządzenia. Jeżeli jednak na tym odcinku w przyszłości ma być inaczej, rozstrzygać może o tym tylko władza kwaterunkowa. O niezachowaniu natomiast warunków obowiązujących w spornym stosunku najmu rozstrzyga sąd powszechny dlatego, że chodzi tu już wyłącznie o skutki cywilne. W tym wyjaśnieniu mieści się odpowiedź na pytanie przedstawione do rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu.Według wyjaśnienia tego należy żądanie pozwu w świetle twierdzeń stron poddać ocenie w tym kierunku, czy strona powodowa pragnie zmiany warunków przydziału, czy też zastosowania się przez stronę pozwaną do tych warunków. Materiał sprawy przemawia za alternatywą drugą. Władza kwaterunkowa przydzielając pomieszczenia do wspólnego użytku może używanie każdego z współużywających konkretnie określić, może jednak również skonkretyzowania granic używania każdego ze współuprawnionych zaniechać. Od konkretyzowania władza kwaterunkowa powstrzyma się zwłaszcza wówczas, gdy - jak w przypadku niniejszym - przeciwko szczegółowemu uregulowaniu współużywania przemawiają już same względy życiowe. W przypadku takim o współużywaniu rozstrzyga cel przydziału oraz odpowiednie przepisy ustawy cywilnej o współwłasności i zasady współżycia w Państwie Ludowym. Według treści wniosku i twierdzeń stron, powód pragnie jedynie, aby pokój przejściowy był używany przez stronę pozwaną zgodnie z przydziałem do współużywania, zaznaczonym w formie ogólnej przez władzę kwaterunkową. Stronie powodowej chodzi w szczególności o to, aby mógł pokój używać na cele mieszkalne, na jakie pokój został mu przydzielony i aby strona pozwana, korzystając z pokoju w postaci przechodzenia przez niego, czyniła to zgodnie z zasadami współżycia w Państwie Ludowym, to jest w sposób tak oględny, aby strona powodowa odczuwała minimalnie ciążącą na niej niedogodność przechodzenia przez pokój, a strona pozwana nie kierowała się wyłącznie swoim interesem, wyczerpując wszelkie możliwości przechodzenia, chociażby najuciążliwsze dla strony powodowej. Do osiągnięcia tego celu zmierza zakaz przechodzenia przez drzwi prowadzące z pokoju sąsiedniego, a nawet uzyskanie zgody strony pozwanej na zamurowanie tych drzwi. Przedmiotem sporu jest zatem sprawa cywilna, na skutek czego zaskarżone postanowienie podlega uchyleniu w celu merytorycznego rozpoznania sprawy w tym kierunku, czy przechodzenie przez pokój w sposób, jak tego pragnie powód, odpowiada treści przydziału przez władzę kwaterunkową wyjaśnionej powyżej.