III CZP 84/67

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia B. Łubkowski. Sędziowie: J. Pietrzykowski (sprawozdawca), B. Rejman.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Stanisława i Heleny małż. R. przeciwko Czesławowi Sz., Marii Sz. i Jerzemu Sz. o eksmisję, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Kielcach - Ośrodek w Radomiu postanowieniem z dnia 6 października 1967 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy najemca, uprawniony na podstawie art. 16 ust. 2 prawa lokalowego, może żądać w drodze procesu cywilnego eksmisji jedynie z części lokalu zajmowanego wspólnie z pozwanym na podstawie przydziału organu kwaterunkowego, nie domagając się uznania stosunku najmu za rozwiązany oraz opróżnienia zajmowanego przez pozwanego lokalu w całości?"postanowił udzielić następującej odpowiedzi:Współnajemca lokalu zajmowanego na podstawie przydziału pochodzącego od właściwego organu prezydium rady narodowej nie może na podstawie art. 16 ust. 2 prawa lokalowego żądać w drodze procesu cywilnego usunięcia innego współnajemcy tego lokalu ze wspólnie z nim użytkowanej kuchni mieszczącej się w tym lokalu. Uzasadnienie faktycznePowodowie wnieśli o nakazanie eksmisji pozwanych z kuchni w lokalu nr 3 domu przy ul. (...) w R. i oddanie tej kuchni w ich posiadanie twierdząc, że strony zajmują i wspólnie użytkują kuchnię w budynku kwaterunkowym. Podstawą żądania jest twierdzenie, że pozwani swym postępowaniem uniemożliwiają powodom normalne korzystanie z kuchni i wykraczają w sposób rażący przeciwko obowiązującemu porządkowi domowemu.Sąd Powiatowy uwzględnił powództwo, ustaliwszy na podstawie zebranego materiału dowodowego, a w szczególności materiału z akt spraw karnych przeciwko pozwanym, że twierdzenia pozwu są zgodne ze stanem rzeczywistym.W rewizji pozwani zarzucili przede wszystkim naruszenie art. 16 pkt 2 prawa lokalowego oraz nieważność postępowania ze względu na zachodzącą w sprawie niedopuszczalność drogi sądowej, a nadto zarzucili niewyjaśnienie wszystkich okoliczności faktycznych istniejących dla rozstrzygnięcia sprawy, sprzeczność istotnych ustaleń Sądu z treścią zebranego w sprawie materiału i inne uchybienia procesowe.Sąd Wojewódzki na podstawie art. 391 § 1 k.p.c. przedstawił Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia przytoczone w sentencji zagadnienie prawne.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Roszczenie jednych współnajemców o usunięcie pozwanych współnajemców ze wspólnie użytkowanej kuchni może się opierać na różnych podstawach prawnych, m.in. na tej podstawie, że pozwanym w ogóle nie przysługuje uprawnienie do korzystania z kuchni, a natomiast że uprawnienie do korzystania z tej kuchni przysługuje wyłącznie powodom. Jednakże w sprawie niniejszej nie chodzi o taką podstawę faktyczną procesu, wobec czego rozważania potrzebne do uzasadnienia udzielonej przez Sąd Najwyższy odpowiedzi przyjmują założenie, że obu stronom przysługuje uprawnienie do wspólnego korzystania z kuchni i że wyłączną podstawą żądania pozwu jest dyspozycja art. 16 ust. 2 prawa lokalowego.Według art. 24 ust. 2 prawa lokalowego sprawy o korzystanie przez współnajemców z pomieszczeń użytkowych, w szczególności ze wspólnie użytkowanej kuchni, jeżeli uprawnienie takie wynika z decyzji o przydziale lokalu, rozstrzygają właściwe do spraw lokalowych organy prezydiów rad narodowych.Problem sprowadza się jednak do tego, czy współnajemcy przysługuje uprawnienie do wystąpienia do sądu o opróżnienie wspólnie użytkowanej kuchni na podstawie art. 16 prawa lokalowego.Przepis ten upoważnia najemcę lokalu w danej nieruchomości do wystąpienia o uznanie stosunku najmu, łączącego innego najemcę lokalu w tej nieruchomości z wynajmującym, za rozwiązany i o opróżnienie takiego lokalu w wypadku, gdy pozwany najemca:a) wykracza w sposób rażący lub uporczywy przeciwko obowiązującemu porządkowi domowemu, albob) zachowaniem swoim wywołuje uzasadnione zgorszenie u innych najemców lub sąsiadów.Przytoczone wyżej podstawy uzasadniają samodzielne żądanie najemcy z tego względu, że ma on własne prawo do spokoju domowego i nie zakłócanego odpoczynku. Jeżeli inny najemca dopuszcza się czynów określonych w art. 16 ust. 1 pkt 2 lub 3 prawa lokalowego, naruszając w ten sposób dobro osobiste innego najemcy, jakim jest spokój domowy oraz prawo do odpoczynku, to ustawa przyznaje ostatnio wymienionemu najemcy szczególną ochronę prawną w postaci samodzielnego roszczenia przewidzianego w art. 16. W ten sposób najemca nie jest zależny od biernej postawy wynajmującego i pomimo jego bezczynności może uzyskać orzeczenie, którego wykonanie zapobiegnie dalszym naruszaniom porządku domowego i gorszącemu zachowaniu się pozwanego. To szczególne uprawnienie, przyznane przez ustawę najemcy, chroni jego dobra osobiste, a nie majątkowe. Realizacja tak pomyślanej ochrony polega na usunięciu z danej nieruchomości innego najemcy naruszającego podstawowe zasady współżycia społecznego między mieszkańcami tej nieruchomości.Koncepcja wysunięta w uzasadnieniu zgłoszonego zagadnienia prawnego, że przepis art. 16 prawa lokalowego może być w drodze argumentacji a maiori ad minus zastosowany do żądania współnajemcy zmierzającego do usunięcia innego współnajemcy jedynie ze wspólnie użytkowanej kuchni, nie jest przekonywająca z następujących względów:Po pierwsze - orzeczenie usunięcia współnajemcy ze wspólnie użytkowanej kuchni nie likwiduje źródła naruszeń spokoju i porządku domowego, a to jest właśnie celem skargi przyznanej najemcy.Po drugie - celem tej skargi jest zapewnienie powodowi należytej ochrony jego dóbr osobistych, a nie powiększenia zakresu jego uprawnień do znajdujących się we wspólnym lokalu pomieszczeń użytkowych. W razie wydania orzeczenia o rozwiązaniu stosunku najmu w całości i opróżnienia lokalu przez pozwanego najemcę, zwolniona przez niego powierzchnia mieszkalna i użytkowa staje do dyspozycji wynajmującego i właściwych organów lokalowych, co oczywiście nie jest możliwe przy usunięciu pozwanego tylko ze wspólnie użytkowanej kuchni.Po trzecie - co jest zresztą najważniejsze - orzeczenie o usunięciu pozwanego z całej zajmowanej przez niego powierzchni lokalowej powoduje przekwaterowanie go do pomieszczenia zastępczego, zapewniającego możliwość zaspokojenia przez niego niezbędnych potrzeb osobistych, w szczególności przygotowywania posiłków. Natomiast usunięcie tylko ze wspólnie użytkowanej kuchni z pozostawieniem pozwanego w zajmowanych pomieszczeniach mieszkalnych albo prowadziłoby w konsekwencji do pozbawienia go możliwości przygotowywania gotowanych posiłków, albo też zmusiłoby go do urządzenia kuchni w zajmowanym pomieszczeniu mieszkalnym. Obie te ewentualności są nie do przyjęcia, pierwsza bowiem prowadziłaby do wyników sprzecznych z zasadami współżycia społecznego, druga zaś powodowałaby konieczność zmiany przeznaczenia lokalu (art. 7 ust. 1 i art. 10 ust. 1 prawa lokalowego). Jeżeli natomiast w konkretnych okolicznościach pozwany ma możność uregulowania swych osobistych potrzeb bez korzystania ze wspólnej kuchni, to powód może osiągnąć zamierzony cel przez wystąpienie o stosowną zmianę decyzji o przydziale lokalu.Z przedstawionych wyżej względów Sąd Najwyższy, na podstawie art. 391 § 1 k.p.c., udzielił odpowiedzi jak w sentencji uchwały.