III CZP 17/88

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN J. Szachułowicz. Sędziowie SN: A. Gola (sprawozdawca), T. Bielecki.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Ignacego S. przeciwko Spółdzielni Mieszkaniowej Lokatorsko-Własnościowej w B.P. i Jerzemu O. o ustalenie i przydział lokalu po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym dnia 23 marca 1988 r. zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Białymstoku postanowieniem z dnia 22 grudnia 1987 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"1. Czy w świetle treści art. 46 § 1 pkt 8 prawa spółdzielczego w związku z § 94 ust. 1 pkt 8 statutu pozwanej spółdzielni ważna jest decyzja o przydziale lokalu dokonanym na rzecz członka zarządu (wiceprezesa spółdzielni) w sytuacji, gdy rada nadzorcza nie podjęła formalnej uchwały w tym przedmiocie, lecz ograniczyła się tylko do zaopiniowania listy zamian, na której był umieszczony ten członek zarządu, a następnie sam przydział podpisało dwóch członków rady?2. Czy w przypadku uznania za nieważny przydziału opisanego w pkt 1 członek spółdzielni pominięty na liście może domagać się przydziału tego konkretnego lokalu?3. Czy w wypadku uznania tego przydziału za ważny członkowi niezasadnie pominiętemu na liście zamian w sytuacji, gdy mimo zabezpieczenia roszczenia spółdzielnia rozdysponowała wszystkie mieszkania (przydzielając jedno osobie z listy warunkowej) służy roszczenie o przydział konkretnego mieszkania, czy też tylko określonej kategorii oraz czy na warunkach finansowych i lokalizacyjnych, jakie istniały przy realizacji tej listy?"podjął następującą uchwałę:1. Zaopiniowanie (zatwierdzenie) przez radę nadzorczą spółdzielni mieszkaniowej listy zamiany mieszkań obejmującej przydział nowego mieszkania członkowi zarządu spółdzielni może być uznane za podjęcie decyzji przez tę radę w rozumieniu art. 46 § 1 pkt 8 prawa spółdzielczego, jeżeli nastąpiło ono z zachowaniem wymagań przewidzianych w art. 35 § 5 prawa spółdzielczego. 2. Odmówił rozstrzygnięcia zagadnienia prawnego w pozostałej części. Uzasadnienie faktycznePrzedstawione Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne powstało na tle następującego stanu faktycznego:Powód, Ignacy S., po zmodyfikowaniu żądania (akta) domagał się nakazania pozwanej Spółdzielni Mieszkaniowej Lokatorsko-Własnościowej w B. P. przydzielenia mu w ramach zamiany mieszkania kategorii M-5 lub M-6 w jednym z jej budynków położonych w B.P. przy ul. (...) twierdząc, że wskutek nieprawidłowości, jakich pozwana dopuściła się przy kwalifikowaniu osób umieszczonych na liście ostatecznej rozdziału mieszkań na 1985 r. został on niesłusznie pominięty, gdyż miał uprawnienia do otrzymania tego typu mieszkania.Pozwana nie uznała powództwa i wniosła o jego oddalenie.Postanowieniem z dnia 22 sierpnia 1985 r. Sąd Rejonowy zabezpieczył powództwo, zakazując pozwanej dysponowania przez czas trwania procesu jednym lokalem mieszkalnym kategorii M-5 położonym w budynku przy ul. (...) (akta).W toku sporu powód rozszerzył powództwo, domagając się uznania za nieważny przydziału lokalu na rzecz członka zarządu pozwanej Jerzego O., a w związku z tym wniósł o wezwanie go do udziału w sprawie w charakterze pozwanego (akta). Wniósł też o nakazanie opróżnienia lokalu, który zostanie mu przyznany.Sąd Rejonowy postanowieniem z dnia 24 kwietnia 1987 r. wezwał do udziału w sprawie w charakterze pozwanego Jerzego O.Rozpoznając sprawę po raz wtóry Sąd Rejonowy wyrokiem z dnia 14 lipca 1987 r. uznał za nieważny przydział lokalu mieszkalnego nr 15 położonego w budynku przy ul. (...) o pow. 73,13 m2 na rzecz Jerzego O., nakazał pozwanej, by lokal ten przydzieliła powodowi, a w pozostałej części powództwo oddalił. Sąd Rejonowy przyjął, że zgodnie z treścią § 35 pkt 4 regulaminu w sprawie zasad przyjmowania członków, przydziału i zamiany mieszkań w spółdzielniach mieszkaniowych z 1983 r. podstawowym kryterium umieszczenia na liście zamian jest kolejność zgłoszenia wniosku. Powód złożył wniosek w dniu 30 kwietnia 1981 r. i był ujęty w rejestrze pod kolejnym numerem 275. Na liście wstępnej zamian powód figurował pod pozycją 6 na mieszkanie kategorii M-5, zaś w liście ostatecznej widniał jako uprawniony do lokalu kategorii M-4, mimo że nie wyraził zgody na taką zamianę.Na posiedzeniu zarządu pozwanej w dniu 30 lutego 1985 r. przy opracowywaniu listy przydziałów na 1985 r. zarząd nie ujawnił, że dysponuje sześcioma mieszkaniami kategorii M-6, i nie kwalifikował członków do przydziału tego rodzaju mieszkań. Ponadto wbrew regulaminowi wyraził zgodę na przyspieszenie zamian, m.in. w odniesieniu do: Konstantego O. (członka rady nadzorczej pozwanej), Jerzego O. (członka zarządu pozwanej), Henryka D., Sławomira Ż. (przewodniczącego rady nadzorczej pozwanej), Rościsława M. i Małgorzaty Z., mimo iż mieli oni wyższe numery w rejestrze zamian. Uchwała o zmianie regulaminu i wprowadzeniu zasady przyspieszeń podjęta została dopiero w dniu 5 września 1985 r., tj. w czasie trwania procesu. Lista przydziału mieszkań została podana do publicznej wiadomości w dniu 27 marca 1985 r. Zdjęto ją w kwietniu 1985 r. W liście zamian nie ujawniono mieszkań kategorii M-6. Realizując przydział z tej listy zamian zarząd pozwanej przydzielił mieszkania kategorii M-6 osobom zakwalifikowanym do otrzymania mieszkań kategorii M-5, choć nie wszyscy spełniali wymagania uprawniające do tej kategorii mieszkań. Jerzemu O., mającemu uprawnienia do lokalu mieszkalnego kategorii M-4, przydzielono lokal o powierzchni 73 m2 (jako M-4), podczas gdy lokal ten podlegał zaliczeniu do kategorii M-5. Pozwany ten dopiero później uzyskał uprawnienie do dodatkowej powierzchni mieszkalnej od CZSBM. Przydział lokalu na rzecz członka zarządu Jerzego O. został dokonany z naruszeniem prawa, bowiem nie została w tym przedmiocie podjęta uchwała Rady Nadzorczej Spółdzielni. Rada ograniczyła się jedynie do zaopiniowania całej listy przydziałów.Powyższy wyrok rewizją zaskarżyła pozwana Spółdzielnia z wnioskiem o jego zmianę i oddalenie powództwa lub o jego uchylenie i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania.W związku z tą rewizją Sąd Wojewódzki postanowieniem z dnia 22 grudnia 1987 r. przedstawił Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia pytanie prawne przytoczone w części wstępnej niniejszej uchwały.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Sąd Wojewódzki dostrzegł trafnie, że według art. 46 § 1 prawa spółdzielczego do zakresu działania rady nadzorczej spółdzielni należy m.in. podejmowanie uchwał w sprawach czynności prawnych dokonywanych między spółdzielnią a członkiem zarządu tej spółdzielni oraz reprezentowanie spółdzielni przy tych czynnościach, przy czym do reprezentowania spółdzielni wystarczy dwóch członków rady przez nią upoważnionych (pkt 8). Identyczne uregulowanie zawarte zostało w § 94 ust. 1 pkt 8 statutu pozwanej Spółdzielni. Unormowanie takie oznacza konieczność podjęcia uchwały przez radę nadzorczą spółdzielni we wszystkich sprawach obejmujących czynności prawne, w których występują: zarząd spółdzielni po jednej i członek jej zarządu po drugiej stronie. Do czynności tych należy także przydział lokalu mieszkalnego na rzecz członka zarządu danej spółdzielni. Należy zaś mieć na uwadze, że przydziałem jest tylko uchwała powołanego do tego organu spółdzielni stanowiąca, że spółdzielnia przyznaje konkretnemu członkowi oznaczone mieszkanie (por. orz. Sądu Najwyższego z dnia 1 października 1965 r. I CR 261/65, OSPiKA 1966, poz. 215).Jak już powiedziano, przydział lokalu mieszkalnego na rzecz członka zarządu danej spółdzielni wymaga uchwały podjętej w sposób przewidziany prawem. Prawo spółdzielcze stanowi w tym przedmiocie w art. 35 § 5, że tryb zwoływania posiedzeń organów spółdzielni - w tym także rady nadzorczej (art. 35 § 1 prawa spółdzielczego) - oraz sposób i warunki podejmowania uchwał przez te organy powinien określać statut lub przewidziane w nim regulaminy tych organów. U pozwanej problematykę tę - z mocy § 99 statutu i woli zebrania Przedstawicieli Członków - normuje regulamin Rady Nadzorczej Spółdzielni Mieszkaniowej w B.P., który wszedł w życie z dniem 21 czerwca 1983 r. Stanowi on w § 5 ust. 1, że o czasie, miejscu i porządku obrad rady nadzorczej jej członkowie i zarząd zawiadamiani są pisemnie co najmniej na 7 dni przed terminem posiedzenia. Do zawiadomień powinny być dołączone projekty wniosków i inne materiały w sprawach, które mają być rozpatrywane przez radę. Inaczej mówiąc, członkom rady należy wraz z zawiadomieniem doręczyć materiały pozwalające im na zapoznanie się ze sprawami mającymi być przedmiotem obrad rady. Regulamin potwierdza ten obowiązek w § 7 ust. 2 stanowiąc, że rada nadzorcza może podejmować uchwały jedynie w sprawach objętych porządkiem obrad podanym do wiadomości członków rady w sposób określony w § 5. Stosownie do unormowania zawartego w § 9 ust. 1 regulaminu w razie, gdy sprawa będąca przedmiotem obrad rady wymaga podjęcie uchwały, przewodniczący posiedzenia obowiązany jest poddać zgłoszone wnioski pod głosowanie, przy czym głosowanie to odbywa się w zasadzie jawnie (§ 9 ust. 3). Sprawa przydziału lokalu mieszkalnego na rzecz członka zarządu danej spółdzielni wymaga - co wynika jednoznacznie z art. 46 § 1 pkt 8 prawa spółdzielczego - podjęcia uchwały przez radę nadzorczą.Treść pytania przytoczonego w pkt 1 i jego uzasadnienie sugeruje, że Sąd Wojewódzki, opierając się na zebranym materiale dowodowym przyjął, iż sprawa przydziału lokalu mieszkalnego na rzecz pozwanego Jerzego O. nie była objęta porządkiem obrad i w tej sprawie nie została podjęta formalnie uchwała. Mimo to przewodniczący rady Sławomir Ż. i jego zastępca Konstanty O. podpisali następnie pismo potwierdzające przydział lokalu na rzecz Jerzego O. Takie jednoznaczne stwierdzenie Sądu Wojewódzkiego nasuwa wątpliwości na tle zapisu w protokole nr 3 z posiedzenia plenarnego Rady Nadzorczej z dnia 21 marca 1985 r. (akta - księga protokołów rady nadzorczej), według którego "rada nadzorcza nie stwierdziła nieprawidłowości przy sporządzaniu list przydziału mieszkań i pozytywnie opiniuje projekt listy podstawowej, warunkowej przyspieszeń i zamian". Stwierdzenie takie nie daje jednoznacznej odpowiedzi na pytanie, czy sprawa przydziału mieszkania na rzecz członka zarządu Jerzego O. była przedmiotem decyzji rady nadzorczej. Zeznania świadka Sławomira Ż., przewodniczącego rady nadzorczej podważają wniosek Sądu Wojewódzkiego, że sprawa Jerzego O. nie była przedmiotem posiedzenia rady. Zeznał on bowiem (akta), że "rada zaopiniowała pozytywnie całą listę, na której był również Jerzy O. W jego zeznaniach zawarte jest też stwierdzenie, że "opinia rady odnośnie zamiany mieszkania przez Jerzego O. była traktowana jako decyzja rady, bowiem rada nadzorcza zapoznaje się z projektem list, członkom rady udostępnia się na posiedzeniu projekt listy".Gdyby tak istotnie było, to nie można byłoby mówić o niezachowaniu wymagań formalnych przewidzianych przy podejmowaniu decyzji przez radę nadzorczą, a co najwyżej o niezachowaniu niektórych tylko wymagań w tym zakresie. Nie jest zaś istotne to, czy decyzja rady nazwana została uchwałą, opinią, czy zatwierdzeniem listy zamian, jeżeli poza tym zachowane zostały inne istotne wymagania, od których zależało skuteczne powzięcie i wyrażenie stanowiska woli przez radę. Odpowiedź na tę wątpliwość nie wypływa jednak bezpośrednio z dokumentu odzwierciedlającego przebieg posiedzenia rady. Konieczne zatem było ustalenie przebiegu posiedzenia rady nadzorczej w dniu 21 marca 1985 r. na podstawie dowodu z zeznań możliwie szerokiego grona osób, uczestniczących w tym posiedzeniu.Dotychczasowy stan sprawy, mimo braku wyczerpujących ustaleń we wskazanym kierunku, pozwalał na udzielenie odpowiedzi na przedstawione przez Sąd Wojewódzki pytanie prawne jak w pkt 1 uchwały.Pytanie sformułowane przez Sąd Wojewódzki w pkt 2 nie jest adekwatne do stanu faktycznego ustalonego przez sąd meriti, który ustalił, że powodowi "ewentualnie proponowane było mieszkanie nr (...) przy ul. (...)". To, że powód odmówił przyjęcia tego lokalu mieszkalnego i domagał się przydzielenia mu mieszkania przy ul. (...), nie stawia go w sytuacji członka pominiętego na liście zamian, co Sąd Wojewódzki przyjął jako założenie dla przedstawionego pytania prawnego. Podnieść wypada, że sprzecznie z tym założeniem Sąd Wojewódzki przytoczył (akta), że powód został umieszczony zarówno w projekcie listy zamian, jak i w liście ostatecznej.Pytanie sformułowane w pkt 3 Sąd Wojewódzki również oparł na stwierdzeniu, że powód został niezasadnie pominięty na liście zamian. Poza tym przedwczesna jest - przy braku ustaleń w zakresie stanowiska o niezastosowaniu się Spółdzielni do nakazu zawartego w postanowieniu o zabezpieczeniu powództwa - ocena zakresu roszczeń powoda z uwzględnieniem tego elementu stanu faktycznego.To sprawiło, że Sąd Najwyższy odmówił rozstrzygnięcia zagadnień prawnych przedstawionych przez Sąd Wojewódzki w pkt 2 i 3.