III CZP 19/82

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN K. Piasecki. Sędziowie SN: S. Dmowski, J. Szachułowicz (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z wniosku Aliny M. z udziałem Genowefy K. o ustanowienie drogi koniecznej po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Nowym Sączu postanowieniem z dnia 24 lutego 1982 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy w razie zakończenia sprawy o ustanowienie służebności drogi koniecznej prawomocnym pozytywnym orzeczeniem sądowym ustanawiającym służebność szlakiem wskazanym we wniosku, ze względu na błąd w określeniu geodezyjnym nie zapewniającym ciągłości dostępu do nieruchomości władnącej i tym samym pełnej realizacji roszczenia wnioskodawczyni, przysługuje jej ponowne roszczenie o ustanowienie drogi koniecznej tym samym szlakiem między tymi samymi uczestnikami postępowania i na rzecz tej nieruchomości władnącej, czy też wniosek taki podlega odrzuceniu (art. 199 § 1 pkt 2 w związku z art. 13 § 2 k.p.c.)?"podjął następującą uchwałę:W wypadku zakończenia sprawy o ustanowienie służebności drogi koniecznej prawomocnym pozytywnym orzeczeniem sądowym, w którym występuje brak ciągłości ustanowionej służebności drogi koniecznej, przysługuje ponowne roszczenie o ustanowienie drogi koniecznej na odcinku zapewniającym jej ciągłość.Uzasadnienie faktyczneWnioskodawczyni wystąpiła w 1979 r. do Sądu Rejonowego o ustanowienie służebności drogi koniecznej przez działki 645/9, 652/1 i 663/1, należące do dwóch uczestniczek postępowania, twierdząc, że jej nieruchomość oznaczona w ewidencji gruntów nr 645/12 nie ma dostępu do drogi publicznej.Sąd Rejonowy uwzględnił wniosek i ustanowił służebność drogi koniecznej przez działki stanowiące własność uczestniczek postępowania oznaczone numerami 645/9, 652/1 oraz 663/1 o szerokości 3 m, przy czym szlak drogi przez działkę 645/9 oznaczył numerem 643/11, a przez działki 652/1 i 663/1 oznaczył numerem 663/2. Przebieg drogi oznaczonymi wyżej pasami nie zapewniał jednak nieruchomości wnioskodawczyni połączenia z drogą publiczną. Mimo pozytywnego uwzględnienia wniosku wnioskodawczyni nie może korzystać z ustanowionej służebności. Faktycznie korzysta z innej drogi, w związku z czym wystąpiła w 1981 r. po raz drugi do Sądu z wnioskiem bądź o ustanowienie służebności w ten sposób, by uprzednio ustanowiona służebność miała ciągłość zapewniającą dostęp do drogi publicznej, bądź o ustanowienie dla jej nieruchomości służebności drogi koniecznej na pewnym tylko odcinku po istniejącej już drodze, z której faktycznie korzysta.Powyższy bezsporny stan faktyczny wywołał poważne wątpliwości Sądu Wojewódzkiego na tle rozpoznania rewizji przeciwniczki wniosku od drugiego postanowienia Sądu, ustanawiającego służebność drogi koniecznej na odcinku zaistniałej przerwy w sposób zapewniający ciągłość drogi.Wątpliwości te zostały objęte treścią przedstawionego do rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu pytania prawnego.Uzasadnienie prawneZa udzieloną odpowiedzią przez Sąd Najwyższy przemawiają następujące argumenty:Celem ustanowienia służebności drogi koniecznej jest zapewnienie nieruchomości dostępu do drogi publicznej, gdy go w ogóle nie ma albo gdy istnieje, lecz jest nieodpowiedni.Pierwsze rozstrzygnięcie Sądu zmierzało do ustanowienia służebności drogi koniecznej w celu zapewnienia dostępu do drogi publicznej, lecz ten cel nie został osiągnięty, gdyż wytyczony przebieg służebności nie zapewnia ciągłości drogi.W sytuacji takiej, kiedy nieruchomość nie posiada dostępu do drogi publicznej mimo pozytywnego rozstrzygnięcia sądu w tym przedmiocie, nie jest wyłączona przesłanka określona w art. 145 k.c., uzasadniająca ponowne wystąpienie z wnioskiem o ustanowienie wspomnianej służebności o treści zapewniającej połączenie z drogą publiczną w niezbędnym zakresie.Ponieważ z wymienionej przyczyny ustanowiona służebność nie ma dla wnioskodawczyni znaczenia, korzysta ona faktycznie częściowo z przejazdu po innej drodze, który jest dla niej dogodny i wiąże się z mniejszą stratą dla interesu społeczno-gospodarczego, na cele połączenia jej nieruchomości z drogą publiczną nie wyłącza się bowiem dalszej dodatkowej powierzchni gruntów rolnych, związanych bezpośrednio z produkcją rolną.Dlatego ponowne wystąpienie do Sądu o ustanowienie służebności drogi koniecznej na odcinku zapewniającym jej ciągłość było dopuszczalne, jak również dopuszczalne było alternatywne wystąpienie z wnioskiem o częściowe ustanowienie służebności na innym odcinku jej przebiegu o rozszerzonej treści zamiast dotychczasowej, która nie mogła spełnić swych funkcji.