III CZP 25/75

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia H. Dąbrowski. Sędziowie: J. Ignatowicz, J. Majorowicz (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z wniosku Zofii K. i Genowefy P. z udziałem Andrzeja C. i 8 dalszymi uczestnikami postępowania o dział spadku po Michale T. i zniesienie współwłasności nieruchomości oraz o przeniesienie własności nieruchomości po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym następującego zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Krakowie postanowieniem z dnia 23 grudnia 1974 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy przepis art. 18 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 6 lipca 1972 r. o terenach budownictwa jednorodzinnego i zagrodowego oraz o podziale nieruchomości w miastach i osiedlach należy rozumieć w tym sensie, że w przypadku zaistnienia przesłanek z art. 231 § 1 k.c. zbędne jest w sprawie o przeniesienie własności części położonej w mieście nieruchomości - uzyskanie pozwolenia władzy administracyjnej na podział nieruchomości (art. 18 ust. 3 cytowanej ustawy z dnia 6 lipca 1972 r.) i sąd w takim przypadku dokonuje wydzielenia odrębnej uwidocznionej na mapie nieruchomości o powierzchni uzasadnionej gospodarczymi potrzebami posiadacza?"udzielił następującej odpowiedzi:Do podziału nieruchomości, położonej w obrębie miasta, koniecznego do zrealizowania roszczenia posiadacza o przeniesienie na niego części tej nieruchomości, na której wzniósł on budynek (art. 231 k.c.), potrzebne jest zezwolenie organu administracyjnego, przewidziane w art. 18 ust. 4 ustawy z dnia 6 lipca 1972 r. o terenach budownictwa jednorodzinnego i zarodowego oraz o podziale nieruchomości w miastach i osiedlach (Dz. U. Nr 27, poz. 192). Uzasadnienie faktyczneWedług stanu prawnego przed wejściem w życie ustawy z dnia 6 lipca 1972 r. o terenach budownictwa jednorodzinnego i zagrodowego oraz o podziale nieruchomości w miastach i osiedlach (Dz. U. Nr 27, poz. 192) na podział nieruchomości położonych w granicach miast na dwie lub więcej części (działek) wymagane było uzyskanie pozwolenia właściwego organu administracyjnego (art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 25 czerwca 1948 r. o podziale nieruchomości na obszarach miast i niektórych osiedli - Dz. U. Nr 35, poz. 240 z późn. zm.).Na tle art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 25 czerwca 1948 r. orzecznictwo Sądu Najwyższego przyjęło dwie sytuacje, kiedy pozwolenie przewidziane w art. 5 tejże ustawy nie było potrzebne. Pierwsza dotyczyła zasiedzenia, a druga wzniesienia budynku lub innego urządzenia przez samoistnego posiadacza gruntu (art. 231 k.c. - zob. uchwałę SN z dnia 16.VII.1970 r. III CZP 42/70 - OSNCP 1971, poz. 125 oraz uchwałę SN z dnia 20.IX.1968 r. III CZP 75/68 - OSNCP 1969, poz. 159).Ustawa z dnia 6 lipca 1972 r. o terenach budownictwa jednorodzinnego i zagrodowego oraz o podziale nieruchomości w miastach i osiedlach (Dz. U. Nr 27, poz. 192) w art. 18 ust. 2 wymienia cztery przypadki, w których "niezależnie od planów zagospodarowania przestrzennego podział nieruchomości nierolniczych nastąpi na wniosek stron". Dwa z nich to wypadki przyjęte dotychczas w orzecznictwie, a mianowicie: ustalenie części nieruchomości nabytej w drodze zasiedzenia oraz ustalenie działki budowlanej zabudowanej domami lub budynkami wymienionymi w art. 12 ustawy o gospodarce terenami w miastach i osiedlach przez samoistnego posiadacza w dobrej wierze. Dwa dalsze dotyczą: a) działu spadku obejmującego nieruchomość zabudowaną dwoma lub więcej domami, jeżeli dział ma polegać na wydzieleniu poszczególnym spadkobiercom domu wraz z gruntem niezbędnym do prawidłowego użytkowania tego domu, oraz b) zniesienia współwłasności powstałej na skutek ustania małżeńskiej wspólności majątkowej, jeżeli podział ma polegać na wydzieleniu każdemu z małżonków lub rozwiedzionych małżonków poszczególnych domów wraz z gruntem niezbędnym do ich prawidłowego użytkowania.Wymienione wyżej cztery przypadki stanowią wyjątek od zasady wyrażonej w art. 18 ust. 1 ustawy, w myśl którego podział nieruchomości stanowiącej własność osób fizycznych lub osób prawnych nie będących jednostkami gospodarki uspołecznionej może nastąpić pod warunkiem, że jest on zgodny z planami zagospodarowania przestrzennego. Artykuł 18 ust. 2 ustawy, wymieniający omówione wyżej cztery przypadki, oznacza zatem, że we wspomnianych czterech przypadkach podział może nastąpić, mimo że byłby on sprzeczny z ustaleniami planu zagospodarowania przestrzennego.Wyjątki więc wymienione w ust. 2 art. 18 ustawy odnoszą się do samej zasady stosowania się do planu zagospodarowania przestrzennego, a nie do zasady wyrażonej z kolei w ust. 4 art. 18 ustawy. Według tego ostatniego przepisu na podział nieruchomości położonej w granicach miast wymagane jest pozwolenie właściwych do spraw gospodarki terenowej i ochrony środowiska organów urzędów powiatowych; pozwolenie na podział nieruchomości rolnych wydaje wspomniany wyżej organ administracji w uzgodnieniu z właściwym do spraw rolnictwa organem urzędu powiatowego.W świetle powyższych unormowań należałoby uznać, że pozwolenie organu administracyjnego obejmuje wszystkie przypadki podziału, a więc również i te, które są wymienione w ust. 2 art. 18 ustawy.Takie też stanowisko zajął Sąd Najwyższy w orzeczeniu z dnia 16.XI.1973 r. III CRN 256/73, stwierdzając, że przewidziane w art. 18 ust. 4 ustawy pozwolenie właściwego do spraw gospodarki terenowej i ochrony środowiska organu administracyjnego na podział nieruchomości położonej w granicach miast wymagane jest niezależnie od tego, w jakim trybie dochodzi do podziału takiej nieruchomości: w drodze czynności prawnej czy na mocy orzeczenia sądu (OSNCP 1974, poz. 188).Jeżeli chodzi o warunek uzyskania pozwolenia organu administracyjnego przy podziale nieruchomości, który jest konieczny do zrealizowania roszczenia posiadacza o przeniesienie na niego części tej nieruchomości, na której wniósł on budynek (art. 231 k.c.), należy zauważyć, że poza argumentami czysto jurydycznymi, wynikającymi z brzmienia przepisów art. 18 omawianej ustawy, również względy społeczno-gospodarcze przemawiają za reprezentowanym w niniejszej uchwale stanowiskiem. Przy ustaleniu działki budowlanej zabudowanej domami lub budynkami, wymienionymi w art. 12 ustawy o gospodarce terenami w miastach i osiedlach, przez samoistnego posiadacza w dobrej wierze organ administracji właściwy do wydania pozwolenia na podział nieruchomości, aczkolwiek jest zobowiązany udzielić pozwolenie, nawet gdyby podział odbiegał od ustaleń planu zagospodarowania przestrzennego, wydając takie pozwolenie, będzie mógł jednak w granicach możliwości tak przeprowadzić podział, aby odbiegał on najmniej od założeń tego planu. Dostosowanie do planu zagospodarowania przestrzennego może polegać m.in. na wprowadzeniu odpowiednich korektur obszaru i granic działki w stosunku do działki zajętej pod budowę. Należy zauważyć, że takie stanowisko w odniesieniu do roszczenia samoistnego posiadacza z art. 231 k.c. było reprezentowane jeszcze na tle dawnego stanu prawnego w orzeczeniu z dnia 20.IX.1968 r. III CZP 75/68 (OSNCP 1969, poz. 159).Z wyżej przytoczonych względów na przedstawione pytanie prawne udzielono odpowiedzi jak w sentencji uchwały.