III CZP 33/81

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN J. Ignatowicz. Sędziowie SN: H. Dąbrowski, A. Wielgus (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Spółdzielni Mieszkaniowej w Ś. przeciwko Bożenie R. o eksmisję z mieszkania po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Bydgoszczy postanowieniem z dnia 23 kwietnia 1981 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy osoba, przeciwko której spółdzielnia mieszkaniowa skierowała powództwo o eksmisję z mieszkania, może skutecznie obronić się przed eksmisją zarzutem, że przysługuje jej do tego mieszkania pierwszeństwo przewidziane w art. 145 ustawy o spółdzielniach i ich związkach, mimo że wcześniej praw z tego przepisu nie uzyskała w drodze decyzji spółdzielni lub wyroku sądowego?"udzielił następującej odpowiedzi:W sprawie, w której spółdzielnia budownictwa mieszkaniowego żąda eksmisji osoby zajmującej lokal mieszkalny pozostały po byłym członku, któremu przysługiwało spółdzielcze prawo do lokalu typu lokatorskiego, osoba ta nie może skutecznie bronić się zarzutem, że przysługuje jej, jako osobie bliskiej, roszczenie o przyjęcie do spółdzielni i przydzielenie zajmowanego lokalu (art. 145 ustawy o spółdzielniach i ich związkach). Roszczenie to może być dochodzone bądź w odrębnym procesie, bądź w powództwie wzajemnym; w pierwszym wypadku sąd zawiesza postępowanie w sprawie (art. 177 § 1 pkt 1 k.p.c.), w drugim - przekazuje sprawę właściwemu sądowi wojewódzkiemu (art. 204 § 2 k.p.c.).Uzasadnienie faktycznePowodowa Spółdzielnia Mieszkaniowa w Ś. n/W domagała się nakazania pozwanej, aby opróżniła i wydała powódce lokal mieszkalny nr (...) położony przy ul. (...) w Ś., oraz zasądzenia na jej rzecz kosztów procesu.Przedmiotowy lokal zajmował uprzednio na zasadach spółdzielczego prawa typu lokatorskiego Bernard K., który ze względu na podeszły wiek, zły stan zdrowia i brak jakiejkolwiek opieki zaproponował pozwanej, aby jako siostra PCK podjęła się opieki nad nim i mieszkała u niego. Za zgodą Spółdzielni pozwana zamieszkała w powyższym lokalu jako domownik i zameldowała się w nim w grudniu 1977 r. Bernard K. zmarł dnia (...). i po wygaśnięciu jego członkostwa pozwana wraz ze swoim rocznym dzieckiem nadal zamieszkuje w spornym lokalu. W dniu 18.VII.1980 r. pozwana zgłosiła wniosek o przyjęcie jej na członka spółdzielni i przydzielenie zajmowanego mieszkania, ale wniosek ten został załatwiony odmownie ze względu na sporządzenie go na nieodpowiednim kwestionariuszu.Wyrokiem z dnia 31.XII.1980 r. Sąd Rejonowy oddalił powództwo przyjmując, iż pozwanej przysługuje pierwszeństwo przyjęcia jej do Spółdzielni i uzyskanie przydziału zajmowanego lokalu, ponieważ spełnia ona warunki określone w art. 145 ustawy o spółdzielniach i ich związkach, a w tej sytuacji powództwo o eksmisję jest nieuzasadnione.W związku z rewizją powodowej Spółdzielni Sąd Wojewódzki przedstawił Sądowi Najwyższemu w trybie art. 391 § 1 k.p.c. do rozstrzygnięcia przytoczone w sentencji zagadnienie prawne.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:W myśl art. 145 ustawy o spółdzielniach i ich związkach w razie ustania członkostwa w spółdzielni pierwszeństwo przyjęcia do niej i uzyskania spółdzielczego prawa do lokalu przysługuje osobie bliskiej dla członka spółdzielni, jeżeli z nim razem zamieszkiwała. Ustalenie pierwszeństwa wynikającego z wymienionego wyżej przepisu nie może następować w drodze zarzutu zgłoszonego w toczącej się sprawie o eksmisję osoby zajmującej spółdzielczy lokal mieszkalny, albowiem zarzut - choćby o znaczeniu materialnoprawnym - stanowi sposób obrony pozwanej w procesie. W sprawie pozwana podniosła zarzut własnego tytułu do przedmiotowego lokalu (art. 145 ustawy), który zmierzał do wykazania, że podstawa powództwa o eksmisję nie istnieje, jednakże zarzut ten nie daje możliwości zobowiązania spółdzielni do przyjęcia pozwanej w poczet członków spółdzielni oraz przydzielenia jej zajmowanego mieszkania.Prawo podmiotowe, którego treścią jest uprawnienie domagania się przyjęcia na członka spółdzielni, może być realizowane w drodze odrębnego procesu sądowego bądź w powództwie wzajemnym. Zapadłe orzeczenie uwzględniające roszczenie o pierwszeństwo przyjęcia do spółdzielni i uzyskania spółdzielczego prawa do lokalu po byłym członku ma charakter orzeczenia konstytutywnego, stwarzającego nową, odmienną od poprzedniej, sytuację prawną, której wykładnikiem jest ustanowienie podmiotowego prawa osoby ubiegającej się o jego przyznanie.Z tych względów na przedstawione pytanie prawne udzielono odpowiedzi jak w sentencji uchwały.