III CZP 34/70

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Majorowicz (sprawozdawca). Sędziowie: H. Dąbrowski, E. Mielcarek.SentencjaSąd Najwyższy, z udziałem prokuratora Z. Bryndy, w sprawie z powództwa Józefa B. przeciwko Polskiemu Związkowi Wędkarskiemu - Zarządowi Okręgowemu w S., po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Szczecinie postanowieniem z dnia 28 stycznia 1970 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"a) Czy w powództwie opartym na art. 127 § 2 k.c. legitymowanym biernie jest Skarb Państwa czy użytkownik lub dzierżawca wód państwowych, jeśli honorowy strażnik rybacki doznał kalectwa w związku z ochroną mienia społecznego?b) Czy § 21 regulaminu straży rybackiej wyłącza odpowiedzialność cywilną z art. 127 § 2 k.c.?"postanowił udzielić następującej odpowiedzi:Jeżeli honorowy strażnik rybacki doznał szkody w związku z ochroną mienia społecznego, to za powstałą szkodę odpowiada ta jednostka państwowa, spółdzielcza lub społeczna, w której zarządzie lub użytkowaniu znajduje się to mienie. Uzasadnienie faktycznePrzedstawione przez Sąd Wojewódzki w Szczecinie w trybie art. 391 k.p.c. zagadnienia prawne wyłoniły się na tle następującym stanu faktycznego.Powód Józef D. pełnił w pozwanym Polskim Związku Wędkarskim funkcję honorowego strażnika rybackiego.W dniu 7 kwietnia 1968 r. w czasie przeprowadzania - na zlecenie pozwanego Związku - kontroli został on napadnięty przez kłusowników, których zastał przy zarzucaniu sieci na wodach otwartych powiatu szczecińskiego, użytkowanych przez stronę pozwaną. Na skutek pobicia powód doznał ciężkiego uszkodzenia ciała. W związku z tym w pozwie wytoczonym przeciwko Polskiemu Związkowi Wędkarskiemu - Zarządowi Okręgowemu w S. domagał się zasądzenia 20.000 zł z odsetkami tytułem zadośćuczynienia za doznaną krzywdę.Sąd Powiatowy w Szczecinie wyrokiem z dnia 30 lipca 1969 r. zasądził od strony pozwanej na rzecz powoda kwotę 10.000 zł z odsetkami, oddalając powództwo w pozostałej części.W uzasadnieniu swego rozstrzygnięcia Sąd I instancji podkreślił, że powód poniósł szkodę, chroniąc mienie społeczne. Będąc honorowym strażnikiem rybackim, powód nie był przez pozwany Związek ubezpieczony od ewentualnych szkód mogących wyniknąć w związku z wykonywanymi czynnościami. Powód działał w ramach uprawnień regulaminu Polskiego Związku Wędkarskiego. Z § 21 tego regulaminu wynika, że za wypadki, którym strażnik może ulec w czasie wykonywania funkcji, Związek nie ponosi odpowiedzialności materialnej, niemniej jednak zdaniem Sądu Powiatowego należy przyjąć, że w opisanej wyżej sytuacji wypadek powstał z winy pozwanego Związku, który nie zapewnił bezpiecznego wykonywania przez powoda obowiązków strażnika. Nie dopilnował on bowiem, by powód występował w czasie pełnienia służby w opasce na ręku wraz z odznaką, co wynika z § 13 regulaminu, oraz by działał w większych grupach gwarantujących bezpieczeństwo przy wykonywaniu tego rodzaju obowiązków, co wynika z § 22 powołanego regulaminu.Powyższy wyrok zaskarżył rewizją pozwany Związek, wnosząc o zmianę wyroku przez wydatne obniżenie zasądzonej kwoty albo o jego uchylenie i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. W rewizji strona pozwana kwestionuje ustalenia i wnioski Sądu Powiatowego co do jej winy, a ponadto podkreśla m.in., że stosownie do § 21 regulaminu za wypadki, którym strażnik może ulec w czasie wykonywania swej funkcji, Polski Związek Wędkarski nie ponosi odpowiedzialności materialnej.Uzasadnienie prawnePrzechodząc do rozważań nad przedstawionym przez Sąd Wojewódzki zagadnieniem, zauważyć należy, co następuje.Stosownie do art. 127 § 2 k.c. obywatel, który chroniąc własności społecznej poniósł szkodę na osobie lub mieniu, ma prawo domagać się odszkodowania. Jeśli chodzi o własność ogólnonarodową, to zobowiązanym do odszkodowania jest państwowa osoba prawna, która w imieniu własnym wykonuje względem zarządzanych przez nią części mienia ogólnonarodowego uprawnienia płynące z własności państwowej (art. 128 § 2 k.c.), a w stosunku do części tego mienia znajdujących się w gestii innych jednostek organizacyjnych - Skarb Państwa (art. 34 k.c.). Jeśli chodzi o mienie spółdzielcze lub mienie innych organizacji społecznych ludu pracującego, to obowiązek naprawienia szkody, jaką poniósł obywatel wykonujący obowiązek określony w art. 127 § 1 k.c., spoczywa na tych osobach prawnych.Zaznaczyć dalej należy, że aczkolwiek powołany przepis art. 127 k.c. zamieszczony został w tytule I księgi drugiej kodeksu cywilnego, zawierającym przepisy o formach własności w znaczeniu prawa cywilnego, a więc dotyczącym jednej z podstawowych form aprioriacji materialnymi częściami przyrody, traktowanymi jako rzeczy w znaczeniu prawnym, to jednak ze względu na to, że pojęcie własności w tym znaczeniu jest węższe od pojęcia mienia określonego w art. 44 k.c., nie może budzić wątpliwości, iż powołane przepisy księgi drugiej, a wśród nich również art. 127 § 2 k.c., należy odpowiednio stosować do innych praw majątkowych.W świetle powyższych stwierdzeń odpowiedzialność za szkodę, jaką poniosła osoba chroniąca własności społecznej przed grożącą szkodą, będzie zachodzić w stanie faktycznym powstałym w omawianej sprawie nie tylko w wypadku zawładnięcia ryb przez sprawców, ale również we wszystkich wypadkach, gdy obywatel poniósł szkodę występując w ochronie praw przysługujących jednostkom uspołecznionym w zakresie korzystania z wód.Wątpliwości Sądu Wojewódzkiego, jak wynika z uzasadnienia postanowienia z dnia 28.I.1970 r., sprowadzają się m.in. do tego, czy biernie legitymowanym jest Skarb Państwa jako właściciel wód ze względu na art. 1 prawa wodnego, czy też pozwany Związek Wędkarski, który w myśl § 7 pkt e statutu w związku z przepisami prawa o rybołówstwie uprawniony jest m.in. do prowadzenia na wodach otwartych prawidłowej gospodarki rybnej.Powołany przepis § 7 lit. e statutu Polskiego Związku Wędkarskiego przewiduje możliwość przejmowania przez Związek Wędkarski w dzierżawę i użytkowanie wód otwartych i zamkniętych oraz prowadzenie na tych wodach prawidłowej gospodarki rybnej, jak również prowadzenie własnych lub przejętych w użytkowanie schronisk, ośrodków zarybieniowych i gospodarstw rybackich.Zarówno składniki majątkowe stanowiące własność Związku, jak i prawa majątkowe, jakie temu Związkowi przysługują w zakresie zagospodarowywania wód, stanowią mienie organizacji społecznej w rozumieniu art. 44 k.c. Gdyby więc szkoda powstała przy ochronie tego mienia, to legitymowanym biernie byłby Związek Wędkarski. Jeżeli przy ochronie tego mienia szkodę poniósł honorowy strażnik rybacki, obowiązek naprawienia szkody, jakiej doznał on w związku z ochroną mienia Związku Wędkarskiego, obciąża również ten Związek. Akcja bowiem została podjęta na rzecz i w interesie Związku.Zauważyć przy tym należy, że postanowienia regulaminu straży rybackiej Polskiego Związku Wędkarskiego, przyjmujące zasadę, że za wypadki, którym strażnik może ulec w czasie wykonywania funkcji, PZW nie ponosi odpowiedzialności materialnej, nie mogą oczywiście uchylić ciążącego z mocy wymienionego wyżej przepisu prawa obowiązku naprawienia szkody osobie chroniącej mienie społeczne.Ponadto jeśli chodzi o honorowego strażnika rybackiego, to nie zachodzą przesłanki do stosowania § 3 art. 127 k.c., który dotyczy sytuacji, gdy ochrona własności społecznej była zawodowym lub służbowym obowiązkiem poszkodowanego.Straż rybacka powołana do nadzoru nad rybołówstwem i do czuwania nad przestrzeganiem przepisów o rybołówstwie nie tylko obejmuje swym zasięgiem wody będące w użytkowaniu Związku, lecz rozciąga się na wszystkie wody. Zgodnie więc z tym, jak to już powiedziano na wstępie niniejszej uchwały, biernie legitymowanym będzie tu jednostka państwowa, spółdzielcza lub społeczna, w której zarządzie lub użytkowaniu mienie się znajduje i na rzecz której honorowy strażnik rybacki, podejmując akcję w celu ochrony zagrożonego lub naruszonego mienia, doznał szkody.Z powyższych względów na przedstawione pytanie udzielono odpowiedzi jak w sentencji uchwały.