III CZP 60/66

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia F. Błahuta. Sędziowie: H. Dąbrowski, R. Czarnecki (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z wniosku Anieli W. o uzupełnienie postanowień o stwierdzeniu praw do spadku po Adamie W., po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym dnia 31 sierpnia 1966 r. zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Lublinie postanowieniem z dnia 14 kwietnia 1966 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy na mocy »oświadczenia« złożonego w państwowym biurze notarialnym w 1952 r. co do zbycia części nieruchomości spadkowej, wchodzącej w skład spadku otwartego w 1951 r. przez jedną ze spadkobierczyń, drugiej spadkobierczyni za umówioną cenę, z podpisem notariusza, ale nie będącego formalnym aktem notarialnym - nabywczyni zachowuje prawo do nabytego udziału w gospodarstwie rolnym w myśl art. LVII przep. wprow. k.c.?"postanowił udzielić odpowiedzi przeczącej.Na mocy oświadczenia złożonego w państwowym biurze notarialnym w 1952 r. co do zbycia części nieruchomości spadkowej, wchodzącej w skład spadku otwartego w 1951 r. przez jedną ze spadkobierczyń, drugiej spadkobierczyni za umówioną cenę, z podpisem notariusza, ale nie będącego formalnym aktem notarialnym - nabywczyni nie zachowuje prawa do nabytego udziału w gospodarstwie rolnym w myśl art. LVII przep. wprow. k.c. Uzasadnienie faktyczneWedług przepisów ustawy z dnia 25 maja 1951 r. - prawo o notariacie (Dz. U. Nr 36, poz. 276) państwowe biuro notarialne było powołane do sporządzania aktów uwierzytelniania i poświadczania dokumentów oraz do dokonywania innych czynności zleconych przez prawo. W szczególności państwowe biuro notarialne spisywało akty notarialne (art. 35-39 ustawy) i dokonywało poświadczeń (art. 40-47 ustawy). Art. 37 i 42 ustawy ściśle precyzowały, co powinien zawierać akt notarialny, a co - poświadczenie. Obydwa te dokumenty różniły się zwłaszcza tym, że akt notarialny musiał być przed podpisaniem odczytany przez notariusza lub w jego obecności (art. 39 ustawy), przy czym treść aktu musiała zawierać stwierdzenie o wspomnianym odczytaniu, jego przyjęciu i podpisaniu (art. 37 pkt 7 ustawy), treść zaś poświadczenia nie zawierała tych składników. Spośród poświadczeń artykuł 47 ustawy przewidywał poświadczenie stawiennictwa stron i złożenia przez nie oświadczeń.W myśl postanowień rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 grudnia 1951 r. o opłatach za dokonanie czynności notarialnych (Dz. U. Nr 65, poz. 450) państwowe biuro notarialne pobierało opłatę w innej wysokości za spisanie aktu notarialnego, a w innej za dokonanie poświadczenia. W szczególności za sporządzenie aktu notarialnego zbycia udziału w spadku państwowe biuro notarialne pobierało pełną opłatę stosunkową (§ 8 pkt 7 rozporządzenia), a za pośrednictwem stawiennictwa stron i złożenie przez nie oświadczeń opłatę stałą w wysokości 20 zł (§ 21` ust. 1 pkt 5 lit. a rozporządzenia)."Oświadczenie" z 1952 r., o którym mowa w zagadnieniu prawnym przedstawionym przez Sąd Wojewódzki, jest poświadczeniem stawiennictwa stron i złożenia przez nie oświadczeń w rozumieniu art. 47 ustawy. Zgodnie z tym od wspomnianego "oświadczenia" została pobrana opłata w wysokości 20 zł.Skoro "oświadczenie" z 1952 r. obejmuje zbycie udziału w spadku, a nie zbycie udziału w przedmiocie należącym do spadku, artykuł zaś 167 § 2 pr. spadk. głosił, że umowa o zbycie udziału w spadku powinna być pod rygorem nieważności zawarta w formie aktu notarialnego, to wnioskodawczyni na mocy tego "oświadczenia" nie mogła nabyć udziału w spadku, wobec czego art. LVII przep. wprow. k.c. nie wchodzi w rachubę.