III CZP 60/76

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia W. Bryl. Sędziowie: F. Wesely (sprawozdawca), Z. Marmaj.SentencjaSąd Najwyższy, w sprawie z powództwa Tadeusza Ł. przeciwko Państwowemu Zakładowi Ubezpieczeń - Inspektorat w G. o zapłatę, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Katowicach postanowieniem z dnia 29 października 1976 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c."Czy w myśl przepisu § 18 pkt 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 lipca 1974 r. w sprawie obowiązkowych ubezpieczeń komunikacyjnych (Dz. U. Nr 46, poz. 274) Państwowy Zakład Ubezpieczeń może uchylić się od odpowiedzialności za szkody rzeczowe spowodowane ruchem pojazdu mechanicznego, którego posiadacza lub kierowcy wprawdzie nie ustalono, niemniej jednak na tyle zidentyfikowano pojazd, że pozwala to przyjąć, iż podlegał on obowiązkowemu ubezpieczeniu, natomiast powstała szkoda jest następstwem takich okoliczności, które pozostają w związku z ruchem tego pojazdu?"udzielił następującej odpowiedzi:Do identyfikacji pojazdu mechanicznego w rozumieniu § 18 pkt 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 listopada 1974 r. w sprawie obowiązkowych ubezpieczeń komunikacyjnych (Dz. U. Nr 46, poz. 274 ze zm.) nie wystarcza stwierdzenie, że pojazd, którego ruch wyrządził szkodę rzeczową, podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu, lecz niezbędne jest ustalenie takich jego cech, które odróżniłyby go od innych pojazdów tego typu, charakteru czy produkcji. Uzasadnienie faktyczneZagadnienie powstało na tle następującego stanu faktycznego:W dniu 19 maja 1976 r. powód jechał swym samochodem marki "Warszawa" i w pewnym momencie z nadjeżdżającego z przeciwnej strony samochodu ciężarowego marki "Ził" wysypał się przewożony gruz, przy czym część jego uderzyła w samochód powoda, w wyniku czego nastąpiło rozbicie przedniej szyby. Nie ustalono ani numeru rejestracyjnego samochodu ciężarowego, ani osoby kierowcy czy też posiadacza, gdyż samochód ciężarowy nie zatrzymał się. W związku z powyższym powód zwrócił się do PZU o likwidację szkody (wartość szyby 819 zł), lecz otrzymał decyzję odmowną, z tym uzasadnieniem, że PZU nie odpowiada w ramach obowiązkowego ubezpieczenia komunikacyjnego z tytułu odpowiedzialności cywilnej, jeżeli nie ustalono tożsamości posiadacza lub kierowcy pojazdu ani nie zidentyfikowano pojazdu (§ 18 pkt 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 listopada 1974 r. w sprawie obowiązkowych ubezpieczeń komunikacyjnych - Dz. U. Nr 46, poz. 274), a powód nie zawarł dobrowolnej umowy dodatkowego ubezpieczenia autocasco.Sąd Rejonowy, do którego powód wniósł pozew, uwzględnił jednak jego roszczenie, przyjmując, że do przyjęcia odpowiedzialności PZU w świetle cyt. wyżej § 18 wystarczy wykazanie, że szkoda powstała wskutek ruchu pojazdu ciężarowego marki "Ził", gdyż to stanowi identyfikację pojazdu.Sąd wojewódzki, rozpoznając sprawę na skutek rewizji strony pozwanej powziął jednak wątpliwość co do wykładni cytowanego przepisu, a w szczególności pojęcia identyfikacji pojazdu, zwłaszcza gdy nie jest możliwe ustalenie numeru rejestracyjnego samochodu, i przedstawił w trybie art. 391 § 1 k.p.c. kwestię tę Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Przede wszystkim należy mieć na uwadze, że rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 28 listopada 1974 r. w sprawie obowiązkowych ubezpieczeń komunikacyjnych (Dz. U. Nr 46, poz. 274) w zakresie ubezpieczenia od odpowiedzialności cywilnej (OC) w sposób istotny różni się od stanu prawnego poprzedniego obowiązującego, gdyż zgodnie z treścią § 5 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 24 kwietnia 1968 r. w sprawie obowiązkowych ubezpieczeń komunikacyjnych (Dz. U. Nr 15, poz. 89 z późniejszymi zmianami) zakład ubezpieczeń w razie wyrządzenia szkody ruchem pojazdu mechanicznego, należącego do posiadacza, którego tożsamości nie ustalono, odpowiadał jedynie w ramach ubezpieczenia od następstwa nieszczęśliwych wypadków (NW) za szkody na osobie (uszkodzenie ciała lub rozstrój zdrowia, śmierć). Obecnie, w wypadku nieustalenia tożsamości posiadacza pojazdu, którego ruch spowodował szkodę, zakład ubezpieczeń w pełni odpowiada w ramach ubezpieczenia od odpowiedzialności cywilnej za szkody na osobie. Wyłączenie tej odpowiedzialności dotyczy jednak w dalszym ciągu szkód rzeczowych. Równocześnie nastąpiła modyfikacja zakresu nieustalenia tożsamości.Poprzednie rozporządzenie operowało przesłanką nieustalenia tożsamości posiadacza lub kierowcy pojazdu i niezidentyfikowania pojazdu. Mając na uwadze to, że w zasadzie wszystkie pojazdy mechaniczne (pojęcie tych pojazdów normuje § 2 rozporządzenia Rady Ministrów) podlegają ubezpieczeniu komunikacyjnemu, należy dojść do wniosku, że do identyfikacji pojazdu wyłączającego odpowiedzialność zakładu nie wystarczy stwierdzenie, że podlega on ubezpieczeniu obowiązkowemu, inaczej bowiem, ze względu na powszechność ubezpieczenia, przepis taki byłby zupełnie zbędny i nie miałby normatywnej treści. Stwierdzenie to prowadzi do wniosku, że na postawione przez Sąd Wojewódzki pytanie należy udzielić odpowiedzi przeczącej.Jednakże udzielenie takiej odpowiedzi nie wyjaśniłoby istoty zagadnienia, pozostawiając niewyjaśnione pojęcie "identyfikacji pojazdu".Analiza całości przepisu § 18 pkt 3 rozporządzenia, w powiązaniu z wykładnią historyczną i logiczną, prowadzi do wniosku, że przepis ten ma za zadanie chronić zakład ubezpieczeń przed nieuzasadnionym roszczeniem. Funkcję tę spełnia przez umożliwienie uzyskania przez zakład informacji od posiadacza albo kierowcy pojazdu co do przebiegu wypadku lub też przez stworzenie realnych możliwości regresu, o którym mowa w § 19 rozporządzenia. Oczywiście, uzyskanie takich możliwości nastąpi przez podanie danych prowadzących z reguły do wykrycia osoby, za którą zakład ponosi odpowiedzialność z tytułu ubezpieczenia, a więc osoby posiadacza albo kierowcy pojazdu. Identyfikacja samochodu ma więc na celu ustalenie tożsamości tych osób, jeżeli w inny sposób tego nie ustalono. Najczęściej identyfikacją taką jest ustalenie numeru rejestracyjnego. Może jednak wystarczyć np. ustalenie marki samochodu, zwłaszcza gdy w kraju jest rzadkością, w powiązaniu z innymi jego cechami indywidualnymi (kolor, przynależność do województwa), a więc ustalenie takich cech indywidualnych pojazdu, które by odróżniały go do innych i umożliwiały dotarcie do posiadacza. Identyfikacja taka może być w pewnych przypadkach bardzo prosta, mimo że nie można stwierdzić numeru rejestracyjnego. Na przykład, jeżeli wypadek spowodował autobus Miejskiej Komunikacji Samochodowej w określonym mieście, stwierdzenie takie jest równoznaczne z ustaleniem posiadacza.Rozważania te prowadzą do wniosku, że identyfikacją pojazdu w rozumieniu omawianego przepisu jest ustalenie takich jego cech, które by wyróżniały go od innych pojazdów tego samego typu, charakteru czy produkcji. Oczywiście tego rodzaju identyfikacja jest niezbędna dla przyjęcia odpowiedzialności zakładu ubezpieczeń tylko w wypadku niestwierdzenia bezpośrednio tożsamości posiadacza lub kierowcy pojazdu.Z tych wszystkich względów z mocy art. 391 k.p.k. udzielono odpowiedzi jak w sentencji uchwały.