III CZP 71/77

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN W. Bryl (sprawozdawca). Sędziowie SN: S. Dmowski, W. Kuryłowicz. SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Gminnej Spółdzielni "Samopomoc Chłopska" w N. przeciwko Anieli W. o ustalenie stosunku prawnego po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Szczecinie postanowieniem z dnia 13 czerwca 1977 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy w przypadku przekazania na własność organizacji spółdzielczej nieruchomości na podstawie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 2 lipca 1971 r. w sprawie zasad i trybu przekazywania organizacjom spółdzielczym młynów gospodarczych przejmująca tę nieruchomość organizacja spółdzielcza wchodzi w stosunek najmu łączący organy dotąd zarządzające tą nieruchomością z osobą najemcy w oparciu o decyzję o przydziale, a jeśli tak - to czy następuje to na podstawie art. 678 § 1 k.c. czy też na podstawie § 3 pkt 2 i 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 31 maja 1962 r. w sprawie przekazywania terenów w miastach i osiedlach?"postanowił udzielić następującej odpowiedzi:W razie przekazania organizacji spółdzielczej nieruchomości na podstawie przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 2 lipca 1971 r. w sprawie zasad i trybu przekazywania organizacjom spółdzielczym młynów gospodarczych (Dz. U. Nr 18, poz. 179) przejmująca tę nieruchomość organizacja wchodzi w prawa i obowiązki wynikające z umowy najmu i może rozwiązać istniejącą umowę obciążającą przekazaną nieruchomość stosownie do przepisów kodeksu cywilnego lub prawa lokalowego. Uzasadnienie faktycznePrzedstawione Sądowi Najwyższemu zagadnienie prawne wynikło na tle następującego stanu faktycznego:Pozwana zajmuje mieszkanie oznaczone nr 2 w nieruchomości położonej w N. przy ul. (...), składające się z 3 pokoi z przynależnościami, na podstawie umowy najmu zawartej z ADM-em, opartej na decyzji o przydziale. Nieruchomość ta wraz z budynkiem decyzją administracyjną została następnie przekazana powódce w trybie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 2 lipca 1971 r. w sprawie zasad i trybu przekazywania organizacjom spółdzielczym młynów gospodarczych.Po przekazaniu tej nieruchomości powódka zażądała od pozwanej zawarcia nowej umowy najmu przedmiotowego lokalu za czynszem miesięcznym w kwocie 308 zł, podczas gdy na mocy zawartej z ADM-em umowy pozwana płaciła czynsz miesięczny w kwocie 252 zł.Pozwana odmówiła zawarcia z powódką nowej umowy najmu, twierdząc, że wiąże ją nadal umowa najmu na warunkach zawartych z ADM-em. W związku z tym powódka wystąpiła przeciwko pozwanej z powództwem o ustalenie istnienia między nią a pozwaną stosunku najmu zgodnie z projektem umowy o najem wymienionego lokalu, dołączonym do pozwu.Sąd Rejonowy w Goleniowie wyrokiem z dnia 30.III.1977 r. oddalił powództwo. Wyrok ten zaskarżyła powódka rewizją, a Sąd Wojewódzki, rozpoznając rewizję, przedstawił Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia wyżej podane zagadnienie prawne.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 2 lipca 1971 r. w sprawie zasad i trybu przekazywania organizacjom spółdzielczym młynów gospodarczych (Dz. U. Nr 18, poz. 179) przewiduje, że: 1) przekazywanie obiektów położonych na obszarze gromad następuje w trybie przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 listopada 1968 r. w sprawie przekazywania nieruchomości rolnych i niektórych innych nieruchomości położonych na terenie gromad pomiędzy jednostkami gospodarki uspołecznionej (Dz. U. z 1969 r. Nr 1, poz. 1) ze zmianami wynikającymi z rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 2 lipca 1971 r. i 2) przekazywanie obiektów położonych na obszarze miast i osiedli odbywa się w trybie przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 31 maja 1962 r. w sprawie przekazywania terenów w miastach i osiedlach (Dz. U. z 1969 r. Nr 3, poz. 19 ze zmianami wynikającymi z rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 2 lipca 1971 r.).Kwestię odpowiedzialności za istniejącą umowę dzierżawy lub najmu, jeżeli przekazany obiekt znajduje się na terenie gromady, należy ocenić według § 18 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 listopada 1968 r., który zagadnienie rozwiązania umów dzierżawy lub najmu obciążających przekazaną nieruchomość nakazuje oceniać stosownie do przepisów kodeksu cywilnego lub prawa lokalowego. Jeżeli zaś przekazany obiekt jest położony na terenie miasta lub osiedla, nie może mieć miejsca przekazanie obiektu jednostce gospodarki uspołecznionej na własność, lecz jedynie w użytkowanie lub wieczyste użytkowanie.Co się tyczy odpowiedzialności pomiędzy przekazującym a przejmującym, to jest ona uregulowana w ust. 2 § 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 31 maja 1962 r. (Dz. U. z 1969 r. Nr 3, poz. 19). Natomiast ust. 3 tegoż paragrafu reguluje odpowiedzialność wobec osób trzecich, stanowiąc, że przejmujący odpowiada wobec osób trzecich w granicach wartości przejętego terenu solidarnie z przekazującym za zobowiązania powstałe w związku z użytkowaniem terenów. Według więc zasady wyrażonej w wymienionym § 3 ust. 3 rozporządzenia należy ocenić, czy i w jakich granicach oraz na podstawie jakich przepisów kształtuje się odpowiedzialność wymienionych osób za istniejącą w chwili przekazywania obiektu umowę najmu. Ze względu na to, że ust. 3 § 3 wymienionego rozporządzenia, traktując o odpowiedzialności solidarnej przejmującego obiekt wraz z przekazującym za zobowiązanie powstałe w związku z użytkowaniem terenu przed jego przejęciem, nie wymienia przepisów, według których powinno się tę odpowiedzialność ocenić, należy zdaniem składu orzekającego w tej sprawie sięgnąć do tych przepisów prawa, które regulują odpowiedzialność względem osób trzecich za zobowiązania wynikające z istniejących stosunków prawnych, jakie miały miejsce pomiędzy przekazującym obiekt a osobami trzecimi. Takimi przepisami są art. 678 § 1 k.c. i art. 37 ust. 1 prawa lokalowego, według którego należy ocenić przedstawione w pytaniu zagadnienie.Orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 9.IX.1966 r. nr I C 151/66, przytoczone przez Sąd Wojewódzki w uzasadnieniu pytania przedstawionego Sądowi Najwyższemu, według którego Skarb Państwa, przejmujący na własność gospodarstwo na podstawie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 9 września 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 36, poz. 198), nie wstępuje w stosunek najmu (dzierżawy) tego gospodarstwa na miejsce dotychczasowego właściciela, nie może mieć znaczenia dla rozstrzygnięcia przedstawionego zagadnienia dlatego, że w przedmiotowym przypadku nie chodzi o przyjęcie majątku przez Państwo, lecz o przekazanie majątku państwowego spółdzielni.Z przytoczonych zasad Sąd Najwyższy udzielił odpowiedzi jak w sentencji uchwały.