III CZP 72/88

Skład orzekającyPrzewodniczący Sędzia SN: K. Piasecki.Sędziowie SN: K. Strzępek, M. Zakrzewska (spr.).SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z wniosku Przedsiębiorstwa Handlowo-Usługowego "E." spółki z o.o. w S. o dokonanie wpisu do rejestru handlowego po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym dnia 13 października 1988 r. zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Gdańsku postanowienia z dnia 28 czerwca 1988 r., sygn. akt II Cz 180/88 do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.jaki jest zakres kognicji sądu rejestrowego w przedmiocie badania materialnej prawdziwości danych wskazanych w umowie spółki z ograniczoną odpowiedzialnością?podjął następującą uchwałę:Badanie przez sąd rejestrowy danych, wskazanych w umowie spółki z ograniczoną odpowiedzialnością nie obejmuje oceny, czy kapitał zakładowej spółki wystarczy na zrealizowanie określonego umową przedmiotu działania i gwarantuje wypłacalność spółki.Uzasadnienie faktycznePrzedstawione przez Sąd Wojewódzki do rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu zagadnienie prawne powstało na tle następującego stanu faktycznego.Postanowieniem z dnia 31 grudnia 1987 r. Sąd Rejonowy w G. wezwał zarząd Przedsiębiorstwa Handlowo-Usługowego "E." Spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością w S., do uzupełnienia wniosku o wpis do rejestru handlowego przez wskazanie, realnego przedmiotu Spółki, dostosowanego do możliwości prowadzenia działalności gospodarczej i zgromadzonych środków produkcji.Powołując przepisy art. 16 § 2 k.h. w zw. z art. 162 § 2 pkt 2 k.h. Sąd ten wyraził pogląd, że wpis do rejestru handlowego uzależniony jest od wykazania, że wynikający z umowy spółki szeroki zakres działalności gospodarczej przy niskiej kwocie kapitału zakładowego będzie możliwy do zrealizowania.Uzupełnienie wniosku wymaga przedłożenia oświadczeń uprawdopodobnionych odpowiednimi dokumentami, z których będzie wynikało, że określony w umowie przedmiot spółki jest realny i dostosowany do możliwości finansowych wspólników.Zdaniem sądu rejestrowego upoważnienie do sprawdzania możliwości gospodarczych spółki wynika z § 10 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 1 lipca 1934 r. o rejestrze handlowym (Dz. U. Nr 59, poz. 511 ze zm. Dz. U. z 1950 r. Nr 54, poz. 493) i zmierza do zapobiegania powstawaniu spółek o fikcyjnym przedmiocie przedsiębiorstwa, wprowadzającym w błąd zarówno sąd rejestrowy, jak i osoby trzecie.Przy rozpoznawaniu zażalenia na powyższe postanowienie Sąd Wojewódzki w Gdańsku powziął wątpliwość, czy zakres kontroli, sprecyzowany w zaskarżonym postanowieniu, mieści się w ustawowym upoważnieniu sądu rejestrowego, określonym w art. 16 § 2 k.h.Sąd Wojewódzki w pełni podzielił stanowisko sądu rejestrowego co do dysproporcji między określonym w umowie spółki szerokim zakresem działalności gospodarczej i kapitałem zakładowym wynoszącym 400.000 zł, stwierdził, że podstawową zasadą prawa handlowego jest bezpieczeństwo obrotu, a zatem ochrona osób trzecich, dla których rejestr stanowi dowód, że zakres przedmiotu przedsiębiorstwa odpowiada prawdzie, i powołał względy społeczno-prawne, w szczególności konieczność zagwarantowania wypłacalności spółki wobec jej wierzycieli, jako argumenty uzasadniające badanie przez sąd rejestrowy, nie wynikających wprost z dyspozycji art. 16 § 2 k.h. okoliczności faktycznych.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Zagadnienie prawne dotyczy wykładni art. 16 § 2 kodeksu handlowego, z którego brzmienia wynika, że sąd, jeżeli ma w tym względzie uzasadnione wątpliwości, bada, czy dane zgłoszone we wniosku o wpis do rejestru handlowego zgodne są z prawdziwym stanem.Literalna wykładnia przepisu prowadzi do wniosku, że chodzi o zgodność ze stanem istniejącym w dacie rejestracji danych niezbędnych do dokonania wpisu, odnośnie spółek z ograniczoną odpowiedzialnością wymienionych w art. 166 k.h.Przepis ten w pkt 1 wymienia firmę, siedzibę i przedmiot przedsiębiorstwa oraz w pkt 2 wysokość kapitału zakładowego.Zarówno przedmiot przedsiębiorstwa, jak i wysokość kapitału zakładowego stanowi istotny element umowy spółki - art. 162 § 2 k.h., z tym że minimalną wysokość kapitału zakładowego określa art. 159 § 2 k.h. i przepis ten wiąże wspólników przy ustalaniu postanowień umownych.Żaden przepis nie nakłada na wspólników obowiązku szczegółowego określania działalności, składającej się na przedmiot przedsiębiorstwa, a zatem przedmiot przedsiębiorstwa może być określony także w sposób ogólny przez wskazanie rodzaju działalności gospodarczej takiej jak produkcja, usługi, handel.Powszechnie wiadomym jest, że prowadzenie działalności gospodarczej wymaga zezwolenia właściwych terenowo organów administracji państwowej.Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością może uzyskać zezwolenie na prowadzenie działalności gospodarczej dopiero po jej zarejestrowaniu, gdyż wtedy nabywa osobowość prawną - art. 171 § 1 k.h.Zgodnie z brzmieniem § 51 rozp. Ministra Sprawiedliwości z 1 lipca 1934 r. o rejestrze handlowym (Dz. U. Nr 59, poz. 511 ze zm. Dz. U. z 1950 r. Nr 54, poz. 493), jeżeli do prowadzenia przedsiębiorstwa wymagana jest koncesja - zezwolenie władzy administracyjnej - to w przypadku gdy przez wpisanie do rejestru handlowego powstaje osoba prawna, zezwolenie takie należy przedstawić sądowi rejestrowemu niezwłocznie po jego uzyskaniu, w każdym razie przed rozpoczęciem działalności określonego rodzaju, wpisanej do rejestru. W konsekwencji takiego unormowania ostateczna i prawomocna decyzja administracyjna, odmawiająca udzielenia koncesji na prowadzenie określonej działalności gospodarczej, wchodzącej w skład przedmiotu przedsiębiorstwa stanowi, stosownie do § 31 rozporządzenia, okoliczność podlegającą zgłoszeniu sądowi rejestrowemu celem sprostowania wpisu dotyczącego przedmiotu przedsiębiorstwa.Sąd Rejestrowy dysponuje środkami określonymi w § 26 i 27 rozporządzenia, pozwalającymi na wymuszenie spełnienia przez zarejestrowaną spółkę jej obowiązków ustawowych, a także uprawniony jest do zarządzenia wykreślenia konkretnego wpisu z urzędu.Powołany przez sąd rejestrowy § 10 rozporządzenia o rejestrze handlowym odsyła do postępowania nieprocesowego i nie wynika z niego, by określone w art. 16 § 2 k.h. uprawnienie sądu rejestrowego obejmowało także zdarzenie przyszłe, jakie mogą zaistnieć po wpisaniu spółki do rejestru handlowego.Nie można także podzielić stanowiska Sądu Wojewódzkiego, jakoby poszerzenie uprawnień sądu rejestrowego o prognozy i ocenę rozwoju wydarzeń po zarejestrowaniu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością było celowe i społecznie uzasadnione ze względu na bezpieczeństwo obrotu i ochronę interesów przyszłych kontrahentów spółki.Obowiązująca w kodeksie handlowym zasada jawności rejestru handlowego i dokumentów stanowiących podstawę wpisu, określona w art. 13 § 2 k.h. i skonkretyzowana w § 8 rozp. Min. Spraw. o rejestrze handlowym stanowi, że każdy uprawniony jest do przeglądania rejestru i stanowiących podstawę wpisu dokumentów bez potrzeby wykazywania swego interesu prawnego oraz każdy może żądać wydania urzędowych odpisów i wyciągów z tych dokumentów.Zasada jawności rejestru handlowego w pełni zabezpiecza interesy przyszłych kontrahentów spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, gdyż tylko od ich inicjatywy zależy uzyskanie pełnych informacji, dotyczących przedmiotu spółki i wysokości jej kapitału zakładowego, a zatem przesłanek do własnej oceny wypłacalności spółki i pokrywania przyszłych zobowiązań.Badanie prawdziwości postanowień zawartych w umowie spółki i dotyczących przedmiotu przedsiębiorstwa, a zatem przyszłej działalności gospodarczej, jaką spółka zamierza rozpocząć po uzyskaniu wpisu do rejestru i uzyskaniu zezwolenia terenowych organów administracji państwowej i to drogą dodatkowych oświadczeń oraz składania bliżej nie określonych dokumentów, mających potwierdzić realność zamierzeń gospodarczych spółki przed dokonaniem wpisu, jako wykraczające poza stan rzeczy istniejący w dacie wpisu, przekracza uprawnienia sądu rejestrowego określone w art. 16 § 2 k.h.W dążeniu do skuteczności i efektywności gospodarowania nie można ujmować wagi spółek z ograniczoną odpowiedzialnością i ograniczać ich powstawania przez żądanie zgromadzenia kapitału zakładowego w kwocie wyższej od wymaganej art. 159 § 2 k.h., to jest takiej, która według oceny sądu rejestrowego wystarczałaby na rozwój wskazanej w umowie działalności gospodarczej oraz na pokrycie przyszłych, bliżej nie określonych zobowiązań spółki.Z tych przyczyn należało udzielić odpowiedzi jak w sentencji uchwały.