III CZP 74/85

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN W. Łysakowski (sprawozdawca). Sędziowie SN: H. Ciepła, Z. Świeboda.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z wniosku Zofii T. z udziałem Andrzeja K. o wpis w księdze wieczystej hipoteki przymusowej po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Warszawie postanowieniem z dnia 7 listopada 1985 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy w świetle art. 49 i 50 ustawy z dnia 6 lipca 1984 r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz. U. Nr 19, poz. 147) państwowe biuro notarialne dokonujące wpisu w księdze wieczystej ma obowiązek sporządzenia z urzędu uzasadnienia tego orzeczenia i doręczenia go osobom, których wpis dotyczy?Ewentualnie, czy obowiązek taki istnieje w razie zaskarżenia orzeczenia o wpisie?"podjął następującą uchwałę:Pod rządem przepisów ustawy z dnia 8 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz. U. Nr 19, poz. 149) państwowe biuro notarialne nie ma obowiązku sporządzania uzasadnień wpisów dokonanych w księdze wieczystej.Uzasadnienie faktyczneW uwzględnieniu wniosku Zofii T. Państwowe Biuro Notarialne w Warszawie dokonało w dniu 7 grudnia 1984 r., na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego dla Warszawy-Pragi z dnia 1 grudnia 1984 r., wpisów hipoteki przymusowo-kaucyjnej w księgach wieczystych Kw nr (...), Kw nr (...) i Kw nr (...).O dokonaniu wpisów Państwowe Biuro Notarialne zawiadomiło pisemnie wnioskodawcę i uczestnika postępowania Andrzeja K.Uczestnik postępowania wniósł rewizję od wpisów, domagając się ich uchylenia.Przy rozpoznawaniu tej rewizji Sądowi Wojewódzkiemu w Warszawie nasunęły się wątpliwości prawne sformułowane w przytoczonym pytaniu prawnym, przedstawionym Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:W ustawie z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece - Dz. U. Nr 19, poz. 147 (zwanej dalej ustawą o księgach wieczystych i hipotece) został urzeczywistniony w zasadzie postulat praktyki i doktryny ujęcia w jednym akcie normatywnym instytucji ksiąg wieczystych, a więc zarówno zasad prawnonotarialnych, jak i przepisów regulujących postępowanie w zakresie urządzenia i prowadzenia ksiąg wieczystych.Gdy chodzi o przepisy regulujące postępowanie wieczystoksięgowe, to stanowią one, że państwowe biuro notarialne rozpoznaje sprawy o wpis w księdze wieczystej w postępowaniu nieprocesowym, przy uwzględnieniu zmian wynikających z ustawy (art. 37). Uregulowanie to nie odbiega od uregulowania obowiązującego pod rządem prawa o księgach wieczystych z 1946 r. (Dz. U. Nr 57, poz. 320 i z 1950 r. Nr 38, poz. 349). Według art. 56 tego prawa w postępowaniu przy prowadzeniu ksiąg wieczystych miały zastosowanie poza jego przepisami przepisy kodeksu postępowania niespornego, a po wejściu w życie kodeksu postępowania cywilnego z 1964 r. - przepisy postępowania nieprocesowego (art. 506-525).Ta zbieżność uregulowań kwestii stosunku przepisów normujących postępowanie wieczystoksięgowe do przepisów kodeksowych czyni nadal aktualny pogląd prawny wyrażony w uzasadnieniu uchwały Całej Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z dnia 28 listopada 1959 r. I CO 36/59 (OSPiKA 1960, z. 9, poz. 248) oraz w uzasadnieniu uchwały Sądu Najwyższego z dnia 21 lipca 1981 r. III CZP 34/81 (OSNCP 1981, z. 12, poz. 234), według którego postępowanie przy prowadzeniu ksiąg wieczystych, kształtuje się w specyficznych formach prawa o księgach wieczystych, a tylko tam, gdzie przepisy tego prawa nie są wystarczające, należy uzupełniająco (pomocniczo) stosować przepisy kodeksowe.Ustawa o księgach wieczystych i hipotece stanowi (art. 55), że od wpisu w księdze wieczystej, a wpisem jest również wykreślenie (art. 30), przysługuje rewizja. Rewizję wnosi się w terminie 14 dni od doręczenia osobie skarżącej zawiadomienia o dokonanym wpisie, a w wypadku zrzeczenia się zawiadomienia - od dokonania wpisu.Jest to uregulowanie odmienne od uregulowania przyjętego w kodeksie postępowania cywilnego, według którego wniesienie rewizji jest powiązane z doręczeniem orzeczenia - wyroku, postanowienia orzekającego co do istoty sprawy - z uzasadnieniem stronie, która uprzednio tego zażądała (w sytuacji określonej w art. 519 k.p.c. - z ogłoszeniem postanowienia).Ta odmienność unormowania rewizji od wpisu wynika ze specyfiki samego wpisu i postępowania wieczystoksięgowego. Księgi wieczyste są jawne (art. 2 ustawy o ks. wiecz. i hip.). Osoba, która otrzymała zawiadomienie o dokonanym wpisie i zamierza wnieść rewizję od wpisu, może zapoznać się z treścią księgi wieczystej, w tym z wnioskiem o wpis i dołączonymi do niego dokumentami oraz treścią wpisu dokonanego na ich podstawie (istotna treść wpisu zawarta jest zresztą w zawiadomieniu). Brak uzasadnienia wpisu nie stanowi utrudnienia we wniesieniu rewizji, nie było zatem potrzeby wprowadzenia obowiązku jego sporządzenia. Z tych samych powodów brak uzasadnienia wpisu nie stanowi również uszczerbku dla wykonywania kontroli rewizyjnej.Przedstawione pytanie prawne jest konsekwencją poglądu Sądu Wojewódzkiego - wyrażonego w uzasadnieniu pytania - że państwowe biuro notarialne dokonuje wpisu w księdze wieczystej w formie postanowienia. Pogląd ten zasadza się na założeniu, że orzeczenia w postępowaniu wieczystoksięgowym są wydawane wyłącznie w formie postanowień.Jest to pogląd wadliwy.Orzeczeniami w rozumieniu ustawy o księgach wieczystych i hipotece są: wpis i postanowienie, ponadto państwowe biuro notarialne wydaje zarządzenia.O tym, że wpis jest orzeczeniem, stanowi wprost przepis art. 49 ustawy. Uznanie wpisu za orzeczenie oznacza, że państwowe biuro notarialne nie ma obowiązku wydawania uprzedniego postanowienia zarządzającego dokonanie wpisu (postanowienia zarządzające dokonanie wpisu były wydawane w stanie prawnym obowiązującym do 21 grudnia 1964 r., ale i one nie wymagały uzasadnienia - zob. w tej materii powołane wyżej uchwały Sądu Najwyższego). Orzeczeniem jest sam wpis do księgi wieczystej, przy czym - jak już wyżej wskazano - wpisem jest również jego wykreślenie.Postanowienia i zarządzenia są wydawane przez państwowe biuro notarialne w wypadkach wskazanych w ustawie o księgach wieczystych i hipotece. Postanowienia są wydawane w kwestii nałożenia grzywny w ramach przynaglenia właściciela nieruchomości do ujawnienia swego prawa w istniejącej księdze wieczystej (art. 35), umorzenia postępowania o dokonaniu wpisu (art. 42), wyznaczenia terminu do usunięcia przeszkody do wpisu (art. 48), odmowy dokonania wpisu (art. 48). W drodze zarządzenia następuje zwrot wniosku o dokonanie wpisu (art. 45).Środkiem odwoławczym od postanowień i zarządzeń jest zażalenie, które - tak jak rewizję od wpisu - rozpoznaje sąd wojewódzki (art. 54). Bliższe rozważanie tej problematyki wykracza poza ramy pytania prawnego. W związku z nim pozostaje kwestia sporządzania uzasadnień postanowień i zarządzeń, o jakich wyżej mowa. Kwestię tę normuje art. 50 ustawy o księgach wieczystych i hipotece, stanowiąc, że państwowe biuro notarialne uzasadnia z urzędu i doręcza osobom, których dotyczą, te postanowienia i zarządzenia, od których przysługuje środek odwoławczy, gdy zaś chodzi o postanowienie o odmowie wpisu lub o wyznaczeniu wnioskodawcy terminu do usunięcia przeszkody do wpisu, ponadto osobom, których prawo miało być wpisem dotknięte.Przepis nakazujący sporządzanie z urzędu uzasadnień postanowień i zarządzeń, od których przysługuje zażalenie, ma swe racjonalne podstawy. Uzasadnienie stwarza osobie zamierzającej zaskarżyć postanowienie czy zarządzenie możność ukierunkowania zażalenia, a sądowi odwoławczemu - dokonania kontroli instancyjnej (odwoławczej).Z przytoczonych względów udzielono odpowiedzi jak w sentencji uchwały.