III CZP 84/88

Skład orzekającyPrzewodniczący: Prezes SN W. Sutkowski. Sędziowie SN: S. Dmowski, W. Patulski (sprawozdawca), K. Piasecki, J. Suchecki, J. Szachułowicz, A. Wielgus.SentencjaSąd Najwyższy z udziałem prokuratora Prokuratury Generalnej, J. Szewczyka, po rozpoznaniu wniosku Ministra Sprawiedliwości z dnia 23 sierpnia 1988 r. o udzielenie odpowiedzi na następujące pytanie prawne:"Czy członek spółdzielni mieszkaniowej może dochodzić na drodze sądowej uchylenia decyzji organu spółdzielni mieszkaniowej odmawiającej przyznania pomieszczenia wspólnego w budynku takiej spółdzielni na wyłączne potrzeby członka i zobowiązania spółdzielni do przydzielenia tego pomieszczenia na jego rzecz?"podjął następującą uchwałę:Członkowi spółdzielni mieszkaniowej korzystającemu z przydzielonego mu lokalu mieszkalnego nie przysługuje roszczenie o przydzielenie mu części budynku przeznaczonej do wspólnego użytku.Uzasadnienie faktyczneDoświadczenie życiowe dowodzi, że z powodu braku mieszkań - i niedużej z reguły powierzchni mieszkań spółdzielczych, ulegających z upływem czasu zagęszczeniu - stosunkowo często dochodzi do przekazywania przez spółdzielnię na rzecz poszczególnych członków spółdzielni mieszkaniowych - pomieszczeń wspólnych (nie wykorzystywanych w ogóle lub wykorzystywanych w niewielkim stopniu), takich jak: tarasy, hole, strychy, pomieszczenia na windy i dźwigi, tzw. ślepe korytarze itp. Kwestia przekazywania tego rodzaju pomieszczeń nie jest dostatecznie uregulowana w prawie spółdzielczym oraz w statutach spółdzielczych i regulaminach porządku domowego mieszkańców, a w związku z tym praktyka jest różnorodna (np. "decyzje" różnych organów spółdzielczych lub swoiste umowy najmu i zróżnicowane warunki odpłatności), powodująca spory wewnątrzspółdzielcze i procesy sądowe. W orzecznictwie sądowym przeważa pogląd, że mieszkańcy domów spółdzielczych mogą kwestionować tego rodzaju "decyzje" organów spółdzielni na drodze sądowej, gdy w ich wyniku zostali pozbawieni (czy ograniczeni) w korzystaniu z pomieszczeń wspólnych. Tak m.in. w orzeczeniach Sądu Najwyższego z dnia 18 lutego 1972 r. (I CR 637/71, PUG 1973, nr 2) oraz z dnia 7 października 1977 r. (I CR 216/77, OSNCP 1978, z. 8, poz. 141) zaakcentowano nie tylko uprawnienia członków spółdzielni mieszkaniowej do kwestionowania "decyzji" organów spółdzielczych, przekazujących wspólne pomieszczenia na potrzeby jednego członka spółdzielni, ale także - szerokie uprawnienia sądu w takim procesie, w którym należy badać legalność zakwestionowanej "decyzji" oraz jej społeczną i gospodarczą celowość. Dopuszczalność drogi sądowej w tym zakresie więc jest - jak się zdaje - oczywista, jeśli się zwłaszcza zważy, że stosunki łączące spółdzielnię mieszkaniową z jej członkami zalicza się powszechnie do stosunków cywilnoprawnych (art. 2 § 1 k.p.c.), a generalnej zasady ochrony indywidualnych praw majątkowych członka spółdzielni na drodze sądowej nie można przecież ograniczyć, i to nawet bez potrzeby wyczerpania postępowania wewnątrzspółdzielczego w przypadku, gdyby statut spółdzielni przewidywał takie postępowanie w sprawach o tego rodzaju indywidualne prawa majątkowe (art. 32, 33 i 34 prawa spółdzielczego). Chodzi jednak o to, że wymienione orzeczenia dotyczą spraw, w których zapadły pozytywne "decyzje" organów spółdzielni mieszkaniowych, zezwalające jednemu ze swych członków na zabudowę pomieszczeń wspólnych, znajdujących się w gestii spółdzielni, jako właścicieli budynków spółdzielczych, a mogących z tego właśnie tytułu (art. 140 k.c.) rozporządzać tymi pomieszczeniami, naturalnie w imię interesu zrzeszonych w niej członków, mających prawo kontrolować legalność i celowość tego rodzaju "decyzji" (art. 1 prawa spółdzielczego).Natomiast w przedstawionym pytaniu prawnym Ministra Sprawiedliwości (akcentującym procesową stronę tego zagadnienia) chodzi o sytuację odwrotną, streszczającą się w tym, że członek spółdzielni mieszkaniowej może mieć względem spółdzielni, jako właściciela domu spółdzielczego, jakieś roszczenie o nabycie dodatkowej powierzchni mieszkaniowej kosztem przedmiotowych pomieszczeń wspólnych. Takiego jednak roszczenia dla członka spółdzielni mieszkaniowej prawo spółdzielcze (oraz statut spółdzielczy) nie przewiduje. W myśl bowiem art. 204, 212, 213 i 214 prawa spółdzielczego członkowi spółdzielni przysługuje jedynie prawo do lokalu odpowiedniej wielkości z przynależnościami oraz prawo do zamiany mieszkania na większe, w czym jednak nie mieści się roszczenie o powiększenie dotychczas zajmowanego mieszkania, kosztem ograniczenia własności spółdzielni (i odpowiednio także kosztem uprawnień innych mieszkańców domu spółdzielczego) przez uzyskanie pomieszczenia wspólnego. Chodzi tu o roszczenie nakazania właścicielowi, jakim jest spółdzielnia mieszkaniowa, dokonania istotnej dyspozycji przedmiotem własności pomieszczeń wspólnych, poprzez nakazanie wyłączenia ich z zakresu ogólnego zarządu i wcielenia ich do indywidualnego lokalu danego członka spółdzielni. Takie ograniczenie właściciela w dysponowaniu przedmiotem swej własności wymaga wyraźnego uregulowania w ustawie lub w statucie spółdzielni, którego jednak brak. Argumenty natury interesu społecznego nie mogą przemawiać za ograniczeniem prawa własności w powyższym zakresie, gdyż prowadziłoby to do "kreowania roszczeń" przeciwko innym właścicielom także w podobnych sytuacjach, gdy np. zachodzą rażące dysproporcje w zasiedlaniu mieszkań.Skoro członek spółdzielni nie ma roszczenia wobec spółdzielni o przydzielenie mu pomieszczenia wspólnego, to oczywiście nie może domagać się na drodze sądowej uchylenia "decyzji" organu spółdzielni, odmawiającej zgody na przeznaczenie pomieszczenia wspólnego na jego wyłączne potrzeby. "Decyzja" negatywna (inaczej niż wspomniana na wstępie decyzja pozytywna) bowiem nie narusza praw członka spółdzielni i ogólnie rzecz biorąc sankcjonuje ustalony już porządek korzystania z pomieszczeń wspólnych przez mieszkańców danego domu spółdzielczego, a ponadto chroni prawo własności uprawnionego podmiotu, jakim jest dana spółdzielnia mieszkaniowa. Innymi słowy, postępowanie spółdzielni w takim przypadku (inaczej niż to ma miejsce przy wydaniu "decyzji" pozytywnej) nie narusza zespołu uprawnień innych mieszkańców domu spółdzielczego i nie naraża ich na ewentualne występowanie (także na drodze sądowej) o zakaz aneksji pomieszczeń wspólnych.Z przytoczonych względów Sąd Najwyższy udzielił odpowiedzi jak w sentencji.