III CZP 66/68

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Majorowicz. Sędziowie: H. Dąbrowski, B. Łubkowski (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Janusza M. przeciwko Robotniczej Spółdzielni Mieszkaniowej "P." w Ł. o dostarczenie mieszkania spółdzielczego, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym dnia 12 września 1968 r. zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki dla m. Łodzi w Łodzi postanowieniem z dnia 24 maja 1968 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy w ramach publicznej gospodarki lokalami członkowi spółdzielni mieszkaniowej, umieszczonemu w projekcie planu zasiedleń opracowanym przez społeczną komisję mieszkaniową i zatwierdzonym przez komisję do spraw koordynacji i przydziału mieszkań Prezydium Rady Narodowej m. Ł., przysługuje droga sądowa w procesie przeciwko spółdzielni mieszkaniowej w wypadku, gdy spółdzielnia odmawia członkowi wprowadzenia w posiadanie lokalu spółdzielczego ze względu na niespełnienie przez niego warunków do zajmowania lokalu zgodnie z przepisami o normach mieszkaniowych"udzielił następującej odpowiedzi:Członkowi spółdzielni mieszkaniowej przysługuje droga sądowa do dochodzenia od spółdzielni roszczeń związanych z uzyskanym przez członka spółdzielczym prawem do lokalu.Uzasadnienie faktycznePowód domaga się zobowiązania pozwanej Spółdzielni do niezwłocznego dostarczenia mu lokalu typu M-4, przydzielonego mu decyzją zarządu pozwanej Spółdzielni z dnia 11 marca 1967 r., wydanej na podstawie projektu planu zasiedleń opracowanego przez społeczną komisję mieszkaniową i zatwierdzonego przez Komisję do Spraw Koordynacji i Przydziału Mieszkań Prezydium Rady Narodowej m. Ł., twierdząc, że ze względu na zmiany w układzie rodzinnym powoda pozwana Spółdzielnia odmówiła zrealizowania tego przydziału, proponując powodowi w zamian przydział lokalu mniejszego typu, mianowicie M-2.Sąd Powiatowy dla m. Ł. oddalił powództwo uznawszy, że pismo pozwanej Spółdzielni z dnia 11 marca 1967 r. było zawiadomieniem powoda o mającym nastąpić na jego rzecz ostatecznym przydziale, że zatem nie było ono decyzją o przydziale mieszkania i że powód na skutek tego pisma nie nabył spółdzielczego prawa do mieszkania.Sąd Wojewódzki, rozpoznając sprawę na skutek rewizji powoda, przedstawił Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 § 1 k.p.c. przytoczone w sentencji zagadnienie prawne.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:W judykaturze Sądu Najwyższego (orz. SN z dn. 4.I.1964 r. III CO 69/63, OSNCP 1964/11/219; orz. SN z dn. 25.I.1964 r. II CR 144/63, OSNCP 1964/12/266; orz. SN z dn. 7.VIII.1967 r. I CR 88/67, nie publ.) oraz w doktrynie ustalił się pogląd, że o dopuszczalności drogi sądowej w sprawach roszczeń członka wobec spółdzielni decyduje rodzaj tych roszczeń. W szczególności Sąd Najwyższy wyjaśnił, że w odróżnieniu od przysługujących członkowi spółdzielni "praw organizacyjno-spółdzielczych", które wypływają z samego członkostwa i tym samym przysługują każdemu członkowi spółdzielni, istnieją jeszcze prawa innego rodzaju, które tym się charakteryzują, że nie wynikają one z samego członkostwa, lecz powstają na skutek dodatkowych zdarzeń. Do tych praw innego rodzaju, zwanych prawami majątkowymi lub cywilnymi prawami członka, należy m.in. spółdzielcze prawo członka spółdzielni budownictwa mieszkaniowego do lokalu. Prawo to bowiem powstaje dopiero na skutek wniesienia wkładu i uzyskania przydziału lokalu.Zgodnie też z ustaloną judykaturą i poglądem doktryny, prawa majątkowe członków spółdzielni mogą być zawsze dochodzone w drodze sądowej bez względu na to, czy członkowi przysługuje droga wewnątrzspółdzielcza, czy droga ta została wyczerpana, czy nawet kwestia związana z tym prawem majątkowym została rozstrzygnięta uchwałą centralnego związku.Wysunięte przez Sąd Wojewódzki wątpliwości co do aktualności powyższego poglądu o dopuszczalności drogi sądowej w sprawach dotyczących przydziału lokalu spółdzielczego, a zwłaszcza kwestii, "czy za decyzję o przydziale lokalu uznać należy uchwałę zarządu spółdzielni wydaną na podstawie projektu zatwierdzonego przez komisję do spraw koordynacji i przydziału mieszkań, czy też za decyzję taką uważać należy zatwierdzenie projektu planu przez tę komisję do spraw koordynacji i przydziału mieszkań", powstały w związku z wydanymi w dniu 22 maja 1965 r. przez Radę Ministrów uchwałami nr 122 i 123 w sprawie zapewnienia warunków dalszego rozwoju spółdzielczego budownictwa mieszkaniowego oraz w sprawie zasad przydziału mieszkań w latach 1966-1970 (M.P. Nr 27, poz. 133 i 134).Zagadnienie przydziału mieszkań w spółdzielniach mieszkaniowych regulują przepisy art. 63 i 89 prawa lokalowego. Pierwszy z tych przepisów dotyczy lokali wyłączonych spod publicznej gospodarki lokalami i stanowi, że zajmowanie i korzystanie z lokali w domach spółdzielni mieszkaniowych przez członków spółdzielni następuje na podstawie przydziału lokalu przez spółdzielnię w trybie i na warunkach określonych w statucie, drugi zaś upoważnia zarząd spółdzielni mieszkaniowych nie wyłączonych spod publicznej gospodarki lokalami do dokonania przydziału lokalu w ramach obowiązujących norm zaludnienia, jeżeli członkowie ci odpowiadają warunkom uprawniającym do ubiegania się o przydział w danej miejscowości. Ponadto przepis art. 32 ust. 3 prawa lokalowego wyłącza wyraźnie spod kompetencji organów prezydiów rad narodowych przydzielanie lokali podlegających przydzielaniu przez spółdzielnie mieszkaniowe w warunkach określonych w art. 63 i 89 tego prawa.Lokale spółdzielcze w zasadzie zostały wyłączone spod publicznej gospodarki lokalami dekretem z dnia 25 czerwca 1954 r. o lokalach w domach spółdzielni mieszkaniowych i w domach jednorodzinnych (Dz. U. Nr 31, poz. 120), zastąpionym następnie przez ustawę z dnia 28 maja 1957 r. o wyłączeniu spod publicznej gospodarki lokalami domów jednorodzinnych oraz lokali w domach spółdzielni mieszkaniowych (jednol. tekst: Dz. U. z 1962 r. Nr 47, poz. 228). W szczególności wyłączeniu spod publicznej gospodarki lokalami podlegają lokale w spółdzielniach, które powstały, poczynając od dnia 7 lipca 1954 r.W niniejszej sprawie lokale pozwanej Spółdzielni, jako powstałe po dniu 7 lipca 1954 r., nie podlegają publicznej gospodarce lokalami, tym samym więc - stosownie do art. 63 prawa lokalowego i § 17 statutu pozwanej Spółdzielni - członek jej uzyskuje spółdzielcze prawo do lokalu na podstawie pisemnego przydziału dokonanego przez zarząd spółdzielni.Przepisy powołanych wyżej uchwał Rady Ministrów z dnia 22 maja 1965 r., a zwłaszcza przepisy uchwały nr 123, zawierają szereg postanowień regulujących szczegółowo postępowanie poprzedzające wydanie przez zarząd spółdzielni (organ statutowy) decyzji o przydziale lokalu. Przepisy te dotyczą zwłaszcza stanowiska i kompetencji społecznych komisji mieszkaniowych oraz komisji do spraw koordynacji i przydziału mieszkań przy prezydiach rad narodowych. Przepisy te jednak, a szczególnie przepis § 21 ust. 1 uchwały nr 123, "uzależniający ważność przydziału mieszkania spółdzielczego na rzecz członka od umieszczenia go na zatwierdzonych przez komisję koordynującą listach przydziału", są jedynie przepisami wykonawczymi w stosunku do przepisów regulujących kwestię przydziału mieszkań spółdzielczych w ustawie o prawie lokalowym. Czynności społecznych komisji mieszkaniowych projektujących listy przydziału mieszkań i czynności komisji do spraw koordynacji i przydziału mieszkań mają jedynie charakter czynności przygotowawczych (kwalifikujących) do wydania decyzji o przydziale przez właściwy statutowo organ spółdzielni mieszkaniowej. Niezachowanie tych czynności przygotowawczych może być podstawą do wyciągnięcia konsekwencji w stosunku do członków zarządu spółdzielni (organu statutowego). Nie ma tu natomiast znaczenia (nie powoduje nieważności przydziału) dla skuteczności spółdzielczego prawa członka do lokalu przyznanego mu na podstawie wydanego przez statutowy organ spółdzielni przydziału tego lokalu i nie stoi na przeszkodzie dochodzeniu przez członka na drodze sądowej realizacji tego przydziału.Członek spółdzielni mieszkaniowej może również w drodze sądowej dochodzić skutecznie od spółdzielni wydania mu przydziału mieszkania, jeżeli spełnione zostały przesłanki uzasadniające przyznanie członkowi określonego mieszkania.Z tych zasad Sąd Najwyższy z mocy art. 391 k.p.c. udzielił odpowiedzi wymienionej w sentencji uchwały.