III CZP 87/75

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia W. Maruczyński. Sędziowie: S. Dmowski, Z. Trybulski (sprawozdawca)SentencjaSąd Najwyższy, w sprawie z wniosku Henryka D. z udziałem uczestników postępowania: Ludwiki D., Franciszka D., Wandy Ż., Zofii M., Eugenii M. i Bronisławy D. o dział spadku, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Rzeszowie postanowieniem z dnia 31.X.1975 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.Czy termin 3-letni przewidziany w art. 14 pkt 3 ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 27, poz. 250) upoważniający sąd do umorzenia postępowania sądowego, gdy strony nie zgłosiły wniosku o podjęcie postępowania stosownie do przepisu ustępu 2, liczy się od dnia zawieszenia postępowania przez sąd stosownie do przepisu art. 14 pkt 1 tej ustawy, czy też od daty prawomocnego ukończenia postępowania administracyjnego?udzielił następującej odpowiedzi:Termin trzyletni przewidziany w art. 14 pkt 3 ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 27, poz. 250) liczy się od dnia, w którym decyzja stwierdzająca, że nie nastąpiło nabycie własności nieruchomości w trybie przewidzianym przepisami tej ustawy, stała się ostateczną. Uzasadnienie faktyczneJeśli w toku postępowania nastąpi zdarzenie lub ujawnią się okoliczności, które stwarzają przeszkodę do dalszego prawidłowego biegu postępowania, i to przeszkodę, która może być usunięta na skutek innego przyszłego zdarzenia lub wskutek czynności sądu i stron - sąd może zawiesić postępowanie (art. 177 § 1 k.p.c.); dzieje się to zwłaszcza z przyczyny tzw. prejudycjalności (art. 177 § 1 - 4 k.p.c.). Przyczyną taką stało się wejście w życie ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 27, poz. 250), w myśl której nabycie nieruchomości w trybie art. 1 stwierdza, a o przekazaniu nieruchomości na własność w trybie art. 2 orzeka, właściwy do spraw rolnych organ administracyjny (art. 12 ustawy); ten sam organ z mocy art. 13 orzeka także o przejęciu własności nieruchomości przez Państwo na podstawie art. 2 ust. 1 lub art. 4 ust. 2 tejże ustawy. Z tego względu, jeżeli w dniu wejścia w życie wspomnianej ustawy toczy się postępowanie sądowe dotyczące własności nieruchomości podlegającej jej przepisom, sąd zawiesi postępowanie, zawiadamiając o tym organ określony w art. 12 ust. 1, który powinien wszcząć postępowanie administracyjne z urzędu. O tym, jaką wagę w tym wypadku ustawodawca przypisuje prejudycjalnemu orzeczeniu organu administracyjnego świadczy, że jeśli w przypadku przewidzianym w art. 177 § 1 pkt 3 k.p.c. zawieszenie postępowania zależy od uznania sądu, to zawieszenie postępowania ma charakter obligatoryjny.Postępowanie administracyjne może zakończyć się dwojako: albo właściwy organ do spraw rolnych wyda akt własności ziemi, albo stwierdzi, że nabycie własności w trybie wspomnianej ustawy nie nastąpiło. W pierwszym wypadku postępowanie sądowe co do tego przedmiotu ulega umorzeniu, gdyż wydanie orzeczenia przez sąd stało się niedopuszczalne (art. 14 ust. 3 in principio ustawy). W drugim wypadku administracyjna decyzja ostateczna otwiera na nowo możliwość rozstrzygania przez sąd o własności powyższej nieruchomości i dlatego dopiero po jej wydaniu zawieszone postępowanie sądowe może być podjęte (art. 14 ust. 2 ustawy).Przepis art. 182 § 1 k.p.c. wskazuje na to, że umorzenie zawieszonego postępowania stanowi środek represyjny wobec procesowej bezczynności strony lub jej następcy prawnego w sytuacjach, gdy aktywność tych osób mogłaby doprowadzić do usunięcia przyczyn zawieszenia postępowania, dlatego przepis art. 182 § 1 k.p.c. nie ma zastosowania np. w wypadku, gdy przyczyną zawieszenia postępowania jest konieczność wyczekiwania na decyzję organu administracji państwowej (art. 177 § 1 pkt 3 k.p.c.), której wydanie w jakimś określonym terminie zależy od organu, a nie od strony. Z tego punktu widzenia należy również oceniać dopuszczalność umorzenia postępowania (art. 14 ust. 3 in fine powołanej ustawy) w razie niezgłoszenia w ciągu 3 lat wniosku o podjęcie postępowania zawieszonego na podstawie art. 14 ust. 1 cyt. ustawy; wskazuje na to wyraźnie brzmienie tegoż ust. 3 art. 14, który nawiązuje do przepisu ust. 2 tego artykułu. Umorzenie postępowania w tym trybie jest reakcją sądu na bezczynność strony, która mając już możność zgłoszenia wniosku o podjęcie postępowania wobec stwierdzenia w postępowaniu administracyjnym, że nabycie własności nieruchomości nie nastąpiło (art. 14 ust. 2), wniosku takiego w ciągu 3 lat od daty decyzji ostatecznej - stwarzającej taką możliwość - nie złożyła. Początkowej daty tego terminu nie może więc stanowić data zawieszenia postępowania, gdyż nie daje do tego podstawy przepis art. 14 ust. 3 in fine ustawy, a praktycznym uzasadnieniem wskazanego rozwiązania jest i to, że nie można wykluczyć sytuacji, iż ostateczna decyzja administracyjna zostanie wydana dopiero po upływie 3 lat od tej daty, a wówczas umorzenie zawieszonego postępowania nastąpiłoby zanim - bez zawinienia strony - powstała możliwość jego podjęcia.W celu zapobieżenia, by przepis art. 14 ust. 3 ustawy, z uwagi na bezczynność stron w zakresie zawiadomienia sądu o ostatecznych decyzjach administracyjnych, nie stał się przepisem martwym, sądy powinny w zawiadomieniu organu administracyjnego o zawieszeniu postępowania (art. 14 ust. 1) zwracać się do tego organu o zawiadomienie sądu o treści wydanej decyzji ostatecznej.