III CZP 90/66

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z wniosku Michała G. o stwierdzenie nabycia własności nieruchomości przez zasiedzenie po rozpoznaniu zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Poznaniu postanowieniem z dnia 1 sierpnia 1966 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy w postępowaniu o dział spadku sąd - rozstrzygając spór między współspadkobiercami o to, czy dana nieruchomość należy do spadku - zamieszcza to rozstrzygnięcie w sentencji postanowienia dokonującego działu spadku, a w szczególności czy stwierdza w sentencji postanowienia działowego, że jeden ze współspadkobierców nabył przez zasiedzenie własność danej nieruchomości, czy też sąd rozstrzyga spór prejudycjalnie?"udzielił następującej odpowiedzi:"Wypowiedziana w art. 618 k.p.c. w związku z art. 684 i 688 tegoż kodeksu zasada, w myśl której z chwilą wszczęcia postępowania o dział spadku odrębne postępowanie o prawo własności przedmiotu należącego do spadku jest niedopuszczalne, jak również wypowiedziana w wymienionych przepisach zasada, w myśl której sprawy tego rodzaju będące w toku przekazuje się z chwilą wniesienia postępowania o dział spadku sądowi prowadzącemu to ostatnie postępowanie - nie odnoszą się do spraw o stwierdzenie zasiedzenia nieruchomości spadkowej przez jednego ze spadkobierców".Uzasadnienie faktyczneW dniu 13 lutego 1965 r. Czesław G. wszczął postępowanie o dział spadku pozostałego po Wawrzyńcu i Stanisławie małż. G., natomiast w dniu 3 kwietnia 1965 r. - inny spadkobierca - Michał G. wystąpił w sprawie niniejszej z wnioskiem o stwierdzenie, że nabył on w drodze zasiedzenia własność nieruchomości spadkowej.Postanowieniem z dnia 19 maja 1966 r. Sąd Powiatowy w Międzychodzie postępowanie w sprawie umorzył, wychodząc z założenia, że w świetle art. 618 § 2 w związku z art. 688 k.p.c. i art. 684 tego kodeksu prowadzenie odrębnej sprawy o zasiedzenie jest - wobec wszczęcia postępowania działowego - niedopuszczalne.Rozpoznając rewizję Michała G. Sąd Wojewódzki w Poznaniu powziął wątpliwość, sprecyzowaną w przytoczonym wyżej pytaniu prawnym, które z mocy art. 391 k.p.c. przedstawił do rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Wbrew stanowisku Sądu Powiatowego oraz wbrew sugestii wynikającej ze sformułowania przedstawionego przez Sąd Wojewódzki pytania prawnego, sprawy o stwierdzenie zasiedzenia nie podlegają ograniczeniom przewidzianym w art. 618 § 2 k.p.c. Wprawdzie sprawa o stwierdzenie zasiedzenia nieruchomości stanowiącej przedmiot współwłasności (działu spadku art. 688 k.p.c.) wszczęta przez jednego ze współwłaścicieli (spadkobierców), jest ze swej istoty sporem o prawo własności, ale zarówno sformułowanie przepisów art. 618, jak i ich cel wskazują na to, że sprawa taka nie stanowi sporu o prawo własności w rozumieniu tych przepisów.Jak zaznaczono, wniosek taki uzasadnia już w pełni wykładnia gramatyczna art. 618 § 2, który mówiąc o wypadku, gdy postępowanie o zniesienie współwłasności (o dział spadku) zostało wszczęte po zakończeniu sporu o prawo własności w I instancji, expressis verbis wskazuje, że chodzi o zakończenie przybierające postać wyroku. Oznacza to, że przepisy, o których mowa, dotyczą tylko sporów o prawo własności prowadzonych w postępowaniu procesowym, takich jak sprawa (oczywiście tocząca się między współwłaścicielami i dotycząca przedmiotu postępowania o zniesienie współwłasności) o ustalenie własności, o wydanie nieruchomości itp.Takie uregulowanie nie jest zresztą dziełem przypadku. Do takiego samego wniosku prowadzi też wykładnia logiczna. Ostatnio bowiem wymienione sprawy zostają przez postępowanie o zniesienie współwłasności (o dział spadku) całkowicie pochłonięte w tym znaczeniu, że rozstrzygając w postanowieniu kończącym takie postępowanie sąd rozstrzyga również o żądaniu postawionym przez powoda w sprawie procesowej, gdyż decyduje tak o samym prawie własności, jak i o wydaniu nieruchomości (v. art. 624 k.p.c.). Sprawy tego rodzaju toczą się przy tym między takimi stronami, które wchodzą do kręgu uczestników postępowania o zniesienie współwłasności (o dział spadku). Powodowie w tych sprawach nie mają interesu w odrębnym rozpoznaniu sprawy. Przeciwnie, w interesie wszystkich leży, aby wszystkie spory między nimi zostały załatwione w jednym postępowaniu. To zaś w pełni uzasadnia skoncentrowanie tych sporów w jednej sprawie.Inaczej rzecz się przedstawia, jeżeli chodzi o sprawę o stwierdzenie zasiedzenia. Orzeczenie mające zapaść w takiej sprawie jest wnioskodawcy przede wszystkim potrzebne do dokonania wpisu w księdze wieczystej. W sprawie takiej zainteresowane są nieraz także inne osoby aniżeli występujące w sprawie o zniesienie współwłasności (inne osoby roszczące sobie prawo do własności nieruchomości, sąsiedzi w wypadku, gdy granice jej są sporne). To sprawia, że w razie uwzględnienia w sprawie o zniesienie współwłasności (dział spadku) zarzutu zasiedzenia postawionego przez jednego ze współwłaścicieli - sąd, oddalając z tej przyczyny wniosek o zniesienie współwłasności, nie mógłby stwierdzić zasiedzenia w sentencji postanowienia kończącego to postępowanie. W konsekwencji więc współwłaściciel (spadkobierca), który wystąpił z wnioskiem o stwierdzenie zasiedzenia musiałby - wobec umorzenia postępowania w tej sprawie. z mocy art. 618 § 2 k.p.c. - z wnioskiem takim występować po raz drugi.Wszystko to uzasadnia w pełni takie ustawowe uregulowanie omawianego problemu, na jakie wskazuje gramatyczna wykładnia przepisów art. 618 k.p.c.W związku jednak z takim uregulowaniem powstaje zagadnienie, jak powinien postąpić sąd prowadzący sprawę o stwierdzanie zasiedzenia, oraz sąd prowadzący sprawę, o zniesienie współwłasności (o dział spadku), jeżeli zainteresowani wszczęli takie dwa odrębne postępowania. W odpowiedzi na to pytanie należy wyjaśnić, że wobec tego, iż problem ten nie został w nowym kodeksie postępowania cywilnego uregulowany w sposób specjalny, różniący się od uregulowania w procedurze dotychczasowej, aktualne nadal są te zasady, jakie w omawianej materii wykształciły się w dotychczasowym orzecznictwie.Zgodnie z tym zasadami postępowanie o stwierdzenie zasiedzenia powinno być - i to niezależnie od tego, czy zostało wszczęte przed czy po sprawie o zniesienie współwłasności (o dział spadku) - nadal prowadzone jako samodzielna sprawa, natomiast postępowanie w sprawie o zniesienie współwłasności (o dział spadku) powinno być z mocy art. 177 § 1 pkt 1 k.p.c. zawieszone, wynik bowiem tego postępowania zależy w sposób oczywisty od wyniku sprawy o stwierdzenie zasiedzenia. Gdyby się bowiem okazało, że jeden ze współwłaścicieli zasiedział nieruchomość stanowiącą do tego czasu przedmiot współwłasności, zniesienie współwłasności tej nieruchomości byłoby niedopuszczalne.Do powyższych wyjaśnień należy jeszcze dodać, że współwłaściciel (spadkobierca) broniący się przed zniesieniem współwłasności (działem spadku) twierdzeniem, iż zasiedział przedmiot współwłasności (dział spadku), może zamiast występować z wnioskiem o stwierdzenie zasiedzenia, postawić w sprawie o zniesienie współwłasności (o dział spadku) zarzut zasiedzenia. Wówczas sąd obowiązany jest zarzut ten (podobnie jak analogiczny zarzut zgłoszony w sprawie z powództwa windykacyjnego) rozpoznać przeprowadzając konieczne dla oceny jego zasadności postępowanie dowodowe. W takim wypadku sąd nie orzeka o zasiedzeniu w sentencji zawierającej rozstrzygnięcie o zniesieniu współwłasności (o dziale spadku), lecz przyjmuje swe ustalenia w tym zakresie, dokonane w uzasadnieniu tego orzeczenia, za przesłankę zawartego w nim rozstrzygnięcia.Przedstawione wyżej rozumowanie uzasadnia treść niniejszej uchwały.