III CO 4/63

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia Z. Masłowski (sprawozdawca). Sędziowie: H. Dąbrowski, Z. Trybulski.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z wniosku Józefa R. przeciwko Leonowi P. o stwierdzenie zasiedzenia własności nieruchomości, po rozpoznaniu zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Krakowie do rozstrzygnięcia w trybie art. 388 k.p.c.:"Czy decyzja z dnia 31 marca 1927 r. wydana w sprawie działowej AC-1372/25 b. Sądu Okręgowego w Kielcach o zreponowaniu akt nie stanowi przeszkody do rozpoznania niniejszej sprawy z uwagi na przepis art. 228 § 1 k.p.c. w związku z art. 4 k.p.n., a mianowicie z uwagi na istnienie sporu sądowego?"udzielił następującej odpowiedzi:"W postępowaniu o stwierdzenie zasiedzenia nieruchomości okoliczność, że nieruchomość ta wchodzi w skład masy spadkowej, co do której toczy się postępowanie działowe, nie stanowi podstawy do przyjęcia istnienia sporu sądowego o to samo roszczenie w rozumieniu art. 228 § 1 k.p.c. w związku z art. 4 k.p.n."Uzasadnienie faktyczneW roku 1918 w sprawie C 309/18 wszczęte zostało postępowanie działowe po Andrzeju P. przed Sądem Pokoju w Michałowicach.Po uchyleniu wyroku Sądu Okręgowego w Kielcach orzeczeniem Sądu Najwyższego C 1029/21 z dnia 29.V.1922 r., postępowanie mające na celu rozpoznanie skargi apelacyjnej zostało zawieszone decyzją z 18.11.1926 r. w sprawie AC 1372/25 wymienionego Sądu Okręgowego z powodu śmierci pozwanej Rozalii K., a następnie decyzją z 31.III.1927 r. sprawa została zreponowana na podstawie art. 135 lit. d Tymczasowej Instrukcji Ogólnej dla Sądów Królestwa Polskiego z 21.VIII.1917 r. (Dz. Urzęd. Nr 2-4 z 1917 r.).Od ostatnio oznaczonej daty spadkobiercy po Andrzeju P. nie złożyli wniosku o rozpoznanie sprawy. Stan faktyczny istniejący pomiędzy nimi polega na użytkowaniu przez nich wydzielonych części gruntu spadkowego.Jeden z wymienionych spadkobierców w obecnym postępowaniu domaga się stwierdzenia nabycia przez niego oznaczonej części spadku.Sąd Powiatowy w Miechowie zaskarżonym postanowieniem oddalił wniosek, gdyż przyjął istnienie takiego posiadania po stronie wnioskodawcy, które nie mogło prowadzić do zasiedzenia właśnie ze względu na wyżej omówione postępowanie.Rozpoznając rewizję wnioskodawcy, Sąd Wojewódzki przekazał Sądowi Najwyższemu na podstawie art. 388 k.p.c. do rozstrzygnięcia przytoczone w sentencji niniejszej uchwały zagadnienia prawne, budzące - jego zdaniem - poważne wątpliwości.Uzasadnienie prawneUdzielając odpowiedzi na powyższe pytanie, Sąd Najwyższy miał na uwadze, co następuje:Stosownie do art. 207 § 1 i 228 § 1 k.p.c. pozew ulega odrzuceniu w każdym stanie sprawy, jeżeli zachodzi powaga rzeczy osądzonej lub gdy toczy się spór o to samo roszczenie między tymi samymi stronami.Na podstawie art. 4 k.p.n., do postępowania niespornego stosuje się odpowiednie przepisy kodeksu postępowania cywilnego w wypadkach nie unormowanych w k.p.n.Zagadnienie skutków prawomocności orzeczeń znalazło odrębne uregulowanie w art. 33 k.p.n., wobec czego przepisy k.p.c. normujące przesłanki istnienia powagi rzeczy osądzonej ulegają na terenie postępowania niespornego odpowiedniej modyfikacji. Natomiast kodeks postępowania niespornego nie normuje ani warunków, ani skutków sprawy będącej w toku, wobec czego - zgodnie z przepisem art. 4 k.p.n. - należy tu stosować odpowiednio wymienione na wstępie przepisy k.p.c.W myśl tych przepisów przesłankami przyjęcia istnienia sprawy będącej w toku są: tożsamość stron i tożsamość roszczenia.Przenosząc te przesłanki na teren postępowania niespornego i uwzględniając odmienność tego postępowania należy uznać, że odpowiednikiem ich jest tożsamość przedmiotu postępowania. Natomiast odmienność charakteru i roli uczestników postępowania niespornego, wynikająca w szczególności z przepisów art. 13 i 44 k.p.n., sprawia, że dla przyjęcia istnienia sprawy w toku nie jest istotna tożsamość uczestników.Ponieważ celem postępowania niespornego jest zawsze ustalenie istnienia lub nieistnienia jakiegoś stosunku prawnego, przeto ten stosunek prawny wyznacza przedmiot postępowania. Tożsamość więc stosunku prawnego, którego istnienie lub nieistnienie ma być przedmiotem ustalenia w postępowaniu niespornym, decyduje o tym, czy w konkretnym wypadku ma miejsce istnienie sprawy będącej w toku.Postawione przez Sąd Wojewódzki pytanie dotyczy kwestii, czy w postępowaniu o stwierdzenie zasiedzenia własności nieruchomości wchodzącej w skład masy spadku uzasadnia przyjęcie istnienia sprawy w toku okoliczność, że toczy się wcześniej wszczęte postępowanie o dział tegoż spadku. Wprawdzie sformułowanie postanowienia przekazującego zagadnienie Sądowi Najwyższemu kładzie nacisk na fakt wydania przez były Sąd Okręgowy decyzji o zreponowaniu akt w sprawie działowej, jednakże okoliczność ta nie jest ze stanowiska art. 228 § 1 k.p.c. istotna, skoro - jak to Sąd Wojewódzki trafnie przyjmuje - zreponowanie akt było tylko czynnością porządkową. Istotny więc mógłby być tylko sam fakt istnienia zawisłego sporu działowego.Jednakże nie nasuwa chyba wątpliwości stanowisko, że postępowanie działowe i postępowanie o stwierdzenie zasiedzenia własności nieruchomości dotyczą zupełnie innego przedmiotu. Celem pierwszego jest zniesienie między współspadkobiercami stanu wspólnej własności masy spadkowej przez utworzenie z niej jednego lub kilku przedmiotów własności wyłącznej, natomiast drugie postępowanie ma na celu ustalenie nabycia w przeszłości prawa własności nieruchomości. Orzeczenie zapadłe w postępowaniu działowym ma najczęściej charakter konstytutywny, w postępowaniu zaś o stwierdzeniu nabycia własności przez zasiedzenie - zawsze deklaratywny. Nie ma więc żadnych przeszkód, żeby oba te postępowania toczyły się jednocześnie, przy czym rozstrzygnięcie pozytywne zapadłe w postępowaniu o stwierdzenie nabycia własności nieruchomości przez zasiedzenie może mieć znaczenie przedsądu dla postępowania działowego.Dodać należy, że z punktu widzenia rozważanej tu oceny obu tych postępowań nie jest istotne, iż sprawa działowa, której dotyczy przedstawione pytanie, toczyła się w postępowaniu spornym pod rządem kodeksu Napoleona.Wywody powyższe uzasadniają udzielenie odpowiedzi negatywnej na postawione pytanie, z tą tylko zmianą, że w odpowiedzi pominięto nieistotną okoliczność dotyczącą zreponowania akt w sprawie działowej.Należy zaznaczyć, że udzielona odpowiedź dotyczy - zgodnie z treścią postawionego pytania - jedynie zagadnienia istnienia sprawy będącej w toku, natomiast nie dotyczy kwestii ewentualnego wpływu toczącego się postępowania działowego na ocenę posiadania jako przesłanki nabycia własności przez zasiedzenie. Kwestia ta nie była objęta pytaniem.