III CZP 94/77

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN W. Bryl. Sędziowie SN: J. Majorowicz (sprawozdawca), Z. Wasilkowska.SentencjaSąd Najwyższy, w sprawie z powództwa Henryka P. przeciwko Mariannie S. o odszkodowanie, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Lublinie postanowieniem z dnia 11 listopada 1977 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy dochodzi do zawarcia w sposób domniemany umowy przechowania odzieży wierzchniej między konsumentem a zakładem gastronomicznym (art. 835 k.c.) w sytuacji, gdy w lokalu gastronomicznym nie ma szatni, a jest wieszak, lecz jest również wywieszka o treści: "Za rzeczy pozostawione zakład nie odpowiada"?"udzielił następującej odpowiedzi:Zakład gastronomiczny odpowiada za utratę lub uszkodzenie odzieży wierzchniej pozostawionej przez konsumenta nie tylko wtedy, gdy w zakładzie jest płatna, strzeżona szatnia, lecz również i wówczas, gdy z charakteru lokalu i rodzaju spożywanych posiłków wynika, że konsumenci z reguły pozostawiają odzież wierzchnią na znajdujących się w zakładzie wieszakach. Od tej odpowiedzialności nie zwalnia ogłoszenie, że zakład za pozostawioną przez konsumenta odzież nie odpowiada. Uzasadnienie faktycznePrzedstawione przez Sąd Wojewódzki w Lublinie w trybie art. 391 k.p.c. budzące poważne wątpliwości zagadnienie prawne wyłoniło się na tle następującego stanu faktycznego.Powód w dniu 10.III.1976 r. w czasie pobytu służbowego w L. wstąpił do baru "Maleńki" celem spożycia posiłku. Przed zajęciem miejsca przy stoliku zdjął kożuch i zawiesił go na stojącym opodal wieszaku. Nieznany sprawca kożuch powoda zabrał, a pozostawił na wieszaku starą zniszczoną marynarkę.Sąd Rejonowy w Lublinie wyrokiem z dnia 29.V.1977 r. zasądził od pozwanych, tj. od "Społem" - Wojewódzkiej Spółdzielni Spożywców w L. i Marianny S., ajenta baru, solidarnie na rzecz powoda tytułem odszkodowania kwotę 9.000 zł z odsetkami oraz koszty procesu.Sąd Rejonowy uznał, że pozwani ponoszą odpowiedzialność za szkody powstałe na skutek braku dbałości i troski o mienie klienta, przy czym nie zwalnia ich fakt umieszczenia w lokalu napisów, że za rzeczy pozostawione przez klienta zakład nie odpowiada. Kierownictwo strony pozwanej powinno bowiem zapewnić bezpieczne warunki do zdjęcia okrycia w czasie spożywania posiłków.Od tego wyroku wniosło rewizję pozwane "Społem" oraz pozwana S., której rewizję Sąd Rejonowy - wobec nieusunięcia w terminie braków formalnych - odrzucił. Odpowiadając na postawione pytanie, należy na wstępie zauważyć, że w określonych okolicznościach przy umowach o świadczenie usług obowiązek przechowania może występować lub występuje jako część składowa tych umów.Zależy to od rodzaju świadczonej usługi oraz innych okoliczności, których ocena w ich całokształcie prowadzi do wniosku, że przy zawieraniu umowy o daną usługę dochodzi również w sposób wyraźny lub konkludentny do zawarcia umowy o przechowanie, stanowiącej element danej usługi. Taka sytuacja zachodzi w szczególności przy świadczeniu usług spełnianych przez lekarzy, adwokatów. Zachodzić ona może również w przypadku korzystania przez klienta z usług fryzjerskich, kosmetycznych itp., a więc w sytuacjach, gdy dla wykonania danej usługi przez zakład konieczne jest zdjęcie odzieży wierzchniej przez klienta.Jeżeli chodzi o zakłady gastronomiczne, kawiarnie oraz podobne zakłady dla oceny, czy obok umowy o usługę doszło również do zawarcia umowy o przechowanie odzieży wierzchniej, decyduje również całokształt okoliczności danego przypadku. W wypadku gdy jest wyznaczona odrębna szatnia ze znakami legitymacyjnymi jest rzeczą oczywistą, że klient oddający garderobę zawiera równocześnie z zakładem umowę przechowania, mającą charakter umowy ubocznej w stosunku do umowy zasadniczej, jaką stanowi umowa o świadczenie określonej usługi. Uznać jednakże należy, że do zawarcia umowy ubocznej o przechowanie może dojść również w tych zakładach, w których nie ma odrębnej szatni, a istnieją jedynie proste urządzenia, np. wieszaki.Sytuacja taka zajść może w szczególności w tego typu zakładach, w których wydaje się posiłki, których spożycie wymaga zdjęcia odzieży wierzchniej, a podawanie posiłków dokonywane jest przez personel zakładu. W takiej bowiem sytuacji z charakteru danej usługi oraz sposobu jej korzystania wynika, że klient w zasadzie zdejmuje albo musi zdjąć odzież wierzchnią. Jeżeli więc w danym lokalu znajdują się wieszaki, z których klient korzysta, wówczas między nim a zakładem dochodzi do zawarcia w sposób konkludentny również umowy o przechowanie jego odzieży w czasie spożywania posiłków, przy czym ogłoszenie, że zakład nie odpowiada za wniesioną garderobę nie zwalnia go od odpowiedzialności.Odmiennie jednak przedstawia się sprawa, gdy chodzi o korzystanie przez osoby z takich zakładów gastronomicznych i im podobnych, które nastawione są na masową obsługę i mają charakter zakładów o dużej przelotowości. Dotyczy to w szczególności restauracji kolejowych, poczekalni kolejowych i autobusowych, barów samoobsługowych, barów kawowych itp. W tych bowiem przypadkach obowiązkiem klienta jest czuwanie również nad garderobą i rzeczami wniesionymi przez niego do zakładu.Z tych względów na przedstawione pytanie prawne udzielono odpowiedzi jak w sentencji uchwały.