III K 156/55

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Jana K., osk. z art. 1 § 1 i 3 § 1 u.k.d. z 28.III.1952 r. (Dz. U. Nr 21, poz. 134), z powodu rewizji założonej przez oskarżonego K. w przedmiocie wydania dowodów rzeczowych od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Poznaniu z dnia 22 grudnia 1954 r., na podstawie art. 375, 383 pkt 2, zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, iż zarządził wydanie oskarżonemu przedmiotów wymienionych w ustępie I sentencji tego wyroku pod warunkiem wykazania uiszczenia należnych ewentualnie od tych przedmiotów opłat celnych lub też wykazania, iż przedmioty te zostały zwolnione od opłat celnych.Uzasadnienie faktyczneWyrokiem Sądu Wojewódzkiego w Poznaniu z dnia 21 lipca 1953 r. skazany został oskarżony Jan K.a)z art. 3 § 1 ust. karn. dew. z dn. 28.III.1952 r. na jeden rok i sześć miesięcy więzienia oraz grzywnę w kwocie 3.000 zł,b)z art. 1 § 1 powołanej ustawy karnej dewizowej na dwa lata więzienia i grzywnę 4.000 zł z orzeczeniem przepadku dziewięćdziesięciu siedmiu dolarów U.S.A. w banknotach będących przedmiotem przestępstwa.Z mocy ustawy o amnestii z dn. 22.XI.1952 r. złagodzono powyższe kary o połowę.Jako karę łączną wymierzono oskarżonemu jeden rok i sześć miesięcy więzienia oraz grzywnę w kwocie 2.500 zł oraz orzeczono przepadek dziewięćdziesięciu siedmiu dolarów U.S.A. w banknotach będących przedmiotem przestępstwa.Wyrokiem tym Sąd Wojewódzki na podstawie art. 333 § 2 k.p.k. odesłał oskarżonego na drogę procesu cywilnego co do przedmiotów wymienionych w protokołach: oględzin dowodów rzeczowych z dnia 17.4.1955 r., zajęcia i okazania dowodów rzeczowych z dnia 6.3.1953 r. i z dnia 31.3.1953 r. oraz z dnia 17.4.1953 r.Wyrok ten zaskarżył rewizją oskarżony, wnosząc o uznanie jego czynów za wypadek małej wagi i o zawieszenie wykonania kary.Sąd Najwyższy wyrokiem z dnia 4 listopada 1953 r. Nr K. III 606/53 wskutek rewizji oskarżonego zmienił zaskarżony wyrok w części dotyczącej kary za przestępstwo z art. 3 § 1 u.k.d. w ten sposób, że za to przestępstwo nie wymierzył grzywny - jak również w części dotyczącej kary łącznej w ten sposób, że karę łączną stanowić będzie więzienie przez jeden rok i sześć miesięcy i grzywna w kwocie 2.000 zł.Prócz tego Sąd Najwyższy powołując się na przepis art. 385 k.p.k. uchylił zaskarżony wyrok w części dotyczącej odesłania oskarżonego na drogę procesu cywilnego co do dowodów rzeczowych i sprawę celem ponownego jej rozpoznania w uchylonej części przekazał Sądowi Wojewódzkiemu.Rozpoznając ponownie sprawę w tym zakresie Sąd Wojewódzki wyrokiem z dnia 22 grudnia 1954 r.I)orzekł przepadek dowodów rzeczowych zajętych prawomocnie wyrokiem Sądu Najwyższego III. K. 606/53 z dnia 4 listopada 1953 r. i zdeponowanych w Sądzie Powiatowym dla miasta Poznania w Poznaniu w oddziale dowodów rzeczowych pod pozycją 105/53 następujących przedmiotów:1) 10 sztuk wiecznych piór zwykłych koloru czarnego...29) 1 pudełko ebonitowe koloru czarnego z kulkami do długopisów.II)zarządził wydanie skazanemu Janowi K., następujących przedmiotów z zajętych u niego i zdeponowanych w Sądzie Powiatowym dla miasta Poznania w Poznaniu w oddziale dowodów rzeczowych pod pozycją 105/53:1)2 paczki żyletek amerykańskich,2)1 paczka żyletek Izraela,3)1 wieczne pióro marki "Pelikan" stalówka Pr 585,4)1 wieczne pióro koloru zielonego z żółtym okuciem,5)1 wieczne pióro koloru czarnego marki M.H.S.,6)1 wieczne pióro koloru czerwonego marki M.H.S. z płynem białym.Wyrok ten zaskarżył rewizją oskarżony.Rewizja zarzuca powyższemu wyrokowi:1)obrazę nie wymienionego cyfrowo przepisu art. 393 k.p.k., gdyż wobec niezaskarżenia pierwszego wyroku przez Prokuratora i uchylenia wspomnianej części wyroku na korzyść oskarżonego, Sąd Wojewódzki nie miał prawa orzec przepadku zajętych przedmiotów,2)obrazę art. 320, 339 § 1 lit. a) k.p.k., która mogła mieć wpływ na treść wyroku przez niewskazanie podstawy ustalenia, iż "przedmioty, co do których orzeczono przepadek zostały uzyskane przy pomocy przestępczych transakcji walutowych" i nie uwzględnienie okoliczności, że oskarżony od swego znajomego K. zamieszkałego w Berlinie Zachodnim otrzymał zajęte przedmioty w paczkach oclonych znacznie wcześniej zanim dał świadkowi R. dolary, a prócz tego wcześniej wpłacił Wiktorowi R. 180 zł i 140 zł.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy wyraził następujący pogląd prawny:Zarzut przytoczony wyżej pod 1) jest zasadny.Sąd, któremu po uchyleniu wyroku sprawę przekazano, przy ponownym rozpoznaniu sprawy nie może zwiększyć kary orzeczonej w uchylonym wyroku, jeżeli wyrok uchylono na żądanie oskarżonego, chyba że przy ponownym rozpoznawaniu sprawy wyszły na jaw nowe okoliczności, mające istotne znaczenie dla wymiaru kary.W danym przypadku Sąd Wojewódzki i Sąd Najwyższy skazując oskarżonego za przestępstwa dewizowe ograniczyły się do wymierzenia oskarżonemu kary dodatkowej przepadku dziewięćdziesięciu siedmiu dolarów, nie orzekły natomiast przepadku innych przedmiotów zakwestionowanych u oskarżonego w związku z ujawnieniem owych przestępstw. Sąd Wojewódzki z roszczeniem o wydanie owych przedmiotów odesłał oskarżonego na drogę postępowania cywilnego. Odnośną część wyroku uchylił Sąd Najwyższy w związku z rewizją oskarżonego od skazujących go części wyroku na zasadzie art. 385 k.p.k. niezależnie od zarzutów przytoczonych w rewizji uznając, iż utrzymanie w mocy tej części wyroku byłoby oczywiście niesprawiedliwe.Orzeczenie Sądu Najwyższego wydane zostało w tej części na korzyść a nie na niekorzyść oskarżonego i dlatego też Sąd Wojewódzki, rozpoznając sprawę ponownie, nie był uprawniony do wydania w przedmiocie dowodów rzeczowych orzeczenia, które by pogorszyło sytuację oskarżonego, w jakiej się znajdował w świetle uchylonej części poprzedniego wyroku Sądu Wojewódzkiego, niezaskarżonego w ogóle przez Prokuraturę.Porównanie przepisów art. 385 i 393 k.p.k. prowadzi do wniosku, iż zakaz zwiększenia kary na niekorzyść oskarżonego w razie przekazania sprawy do ponownego rozpoznania dotyczy nie tylko przypadku, jeżeli uchylono wyrok na żądanie oskarżonego, lecz także przypadku, jeżeli Sąd Najwyższy uchylił wyrok w związku z rewizją oskarżonego na zasadzie art. 385 k.p.k., bo wówczas Sąd któremu sprawę przekazano wobec niezaskarżenia wyroku przez oskarżyciela publicznego nie rozpoznaje sprawy na niekorzyść oskarżonego.Sąd Wojewódzki ponownie rozpoznając sprawę w tych warunkach nie może nie tylko podwyższyć kary orzeczonej w uchylonym wyroku, lecz także nie może wymierzyć nie orzeczonej poprzednio kary dodatkowej jaką jest przepadek przedmiotów pochodzących bezpośrednio lub pośrednio z przestępstwa na zasadzie art. 50 k.k.Sąd pierwszej instancji orzekając po ponownym rozpoznaniu sprawy karę dodatkową, której nie było mimo niezaskarżenia wyroku przez oskarżyciela, naruszył zawarty w art. 392 k.p.k. zakaz wyrokowania na niekorzyść oskarżonego ("reformatio in peius") i tym samym przekroczył dopuszczalną granicę karania (art. 384 pkt 1 k.p.k.).Z tych powodów orzeczono jak w sentencji.